Skip to main content
Aktualności

Miażdżyca

Miażdżyca: Czym jest, jakie są jej przyczyny i skutki? Czy można jej zapobiec?

Miażdżyca (arteroskleroza) jest chorobą, której powikłania (takie, jak choroba wieńcowa, udar mózgu) stanowią najczęstszą przyczynę zgonów w krajach rozwiniętych.

Miażdżyca

Miażdżyca: Czym jest, jakie są jej przyczyny i skutki? Czy można jej zapobiec?

Miażdżyca (arteroskleroza) jest chorobą, której powikłania (takie, jak choroba wieńcowa, udar mózgu) stanowią najczęstszą przyczynę zgonów w krajach rozwiniętych. W Europie wspomniane choroby sercowo-naczyniowe są odpowiedzialne za około 40% przypadków śmierci pacjentów przed 75 rokiem życia. Jest to choroba tętnic, która powoduje ich patologiczny rozrost i ogranicza prawidłowy przepływ krwi (a więc powoduje niedostateczne zaopatrywanie w tlen i składniki odżywcze) przez narządy, w tym te najważniejsze – serce i mózg.

Czym jest miażdżyca?

Za inicjowanie powstawania zmian miażdżycowych odpowiedzialne są dysfunkcje śródbłonka ścian tętnic, najczęściej w aorcie, tętnicach wieńcowych, mózgowych oraz kończyn. Jest to choroba przewlekła, warto podkreślić, że o charakterze zapalnym. Tworzą się pasma tłuszczowe zbudowane z komórek zapalnych i cholesterolowych. Postępujący proces miażdżycowy prowadzi do gromadzenia się w tętnicach lipidów (oraz tworzących się tzw. komórek piankowatych), kolagenu i złogów wapnia.

W wyniku złożonych procesów spowodowanych różnymi substancjami zapalnymi (IFN gamma, IL-1, IL-6, TNF-alfa i wiele innych) dochodzi do powstawania i stopniowego powiększania blaszki miażdżycowej. Rozrośnięta, wywołuje kliniczne objawy choroby, gdy zwężenie światła przekroczy 70–80% średnicy tętnicy.

Taki stan powoduje zmniejszony przepływ krwi do narządów – na przykład serca (dusznica bolesna). Natomiast pęknięcia blaszki miażdżycowej mogą być głównym powodem ostrych zespołów wieńcowych lub udaru mózgu. Istotne w przebiegu rozwoju miażdżycy jest zwiększone stężenie frakcji LDL cholesterolu (tzw. „złego” cholesterolu).

Miażdżyca: najczęstsze przyczyny

Patogeneza, rozwój i powikłania miażdżycy są uzależnione od wielu aspektów. Trzy najważniejsze czynniki ryzyka wystąpienia tej choroby to palenie tytoniu, duże stężenie „złego” cholesterolu w surowicy i nadciśnienie tętnicze. Najniebezpieczniejszym ich skutkiem jest to, że powodują uszkodzenie śródbłonka i przyspieszenie rozwoju zmian miażdżycowych.

Obecność jednego z tych czynników podwaja ryzyko zachorowalności na chorobę niedokrwienną serca spowodowaną miażdżycą. Z kolei współwystępowanie wszystkich opisanych czynników ryzyka sprawia, że prawdopodobieństwo choroby wieńcowej jest aż dziesięciokrotnie większe w porównaniu z osobami, które nie są na nie narażone.

Do najczęstszych przyczyn miażdżycy należą także między innymi:

  • cukrzyca – współwystępowanie cukrzycy i miażdżycy skutkuje tym, że procesy degeneracyjne tętnic zachodzą szybciej, niejednokrotnie powodując stany niedokrwienia i martwicę tkanek, natomiast regeneracja komórek śródbłonka jest utrudniona. Ponadto duże stężenie glukozy we krwi zaburza regulację procesów skurczowych i rozkurczowych tętnic;
  • otyłość lub nadwaga – zbyt duża masa ciała, w szczególności otyłość brzuszna powoduje, że adipocyty (komórki tłuszczowe) wykazują spotęgowaną aktywność lipolityczną, czego konsekwencją jest stymulowanie rozwoju miażdżycy. Dodatkowo otyłość i nadwaga sprzyjają występowaniu cukrzycy;
  • wiek – ryzyko wystąpienia miażdżycy wzrasta wraz z wiekiem. W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się ludzie, którzy ukończyli 55 lat. Jednak nie jest to jedynie choroba wieku dorosłego – istnieją przypadki zdarzeń miażdżycowych związanych ze zwiększonym stężeniem LDL u dzieci;
  • płeć – z powodu miażdżycy tętnic częściej cierpią mężczyźni niż kobiety. Jednak okres menopauzalny i związany z nim spadek estrogenów powoduje wzrost frakcji LDL cholesterolu, a więc jednej z najważniejszych przyczyn miażdżycy;
  • alkohol – nadużywanie alkoholu sprzyja występowaniu nadciśnienia tętniczego, zbyt dużemu stężeniu trójglicerydy, frakcji LDL cholesterolu oraz homocysteiny – wszystko to są czynniki występowania miażdżycy;
  • niezdrowy tryb życia – brak aktywności fizycznej i zła dieta także wpływają na rozwój miażdżycy. Są powodem narastania insulinooporności mogącej prowadzić do cukrzycy bądź hipercholesterolemii;
  • płodowe pochodzenie miażdżycy – pierwotne zmiany miażdżycowe powstają już w życiu płodowym. Dziedziczne skłonności do powstawania zmian miażdżycowych są potwierdzone naukowo. Jeśli w rodzinie były przypadki zachorowania na miażdżycę, to inni jej członkowie znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka;
  • stosowane leki – stężenie niekorzystnych frakcji lipoprotein we krwi zwiększa się pod wpływem stosowania niektórych leków. Należą do nich między innymi estrogeny, niektóre β- adrenolityki oraz tiazydowe leki moczopędne stosowane w nadciśnieniu.

Objawy i skutki miażdżycy

Objawy miażdżycy uzależnione są od umiejscowienia blaszki miażdżycowej.

  • miażdżyca tętnic wieńcowych – z miażdżycą tętnic wieńcowych mamy do czynienia, gdy blaszka miażdżycowa odkłada się w świetle tętnic doprowadzających krew (a więc również tlen i składniki odżywcze) do serca. Objawami tego typu miażdżycy może być palący ból w okolicy mostka, niekiedy promieniujący do lewego ramienia, żuchwy lub nadbrzusza;
  • miażdżyca mózgu – w tym przypadku odczuwane mogą być zawroty głowy, zaburzenia świadomości, czucia i ruchu, a także problemy z widzeniem;
  • miażdżyca części brzusznej i piersiowej aorty – początkowe stany miażdżycowe tego rejonu często nie ujawniają się w specyficzny sposób. Objawy mogą polegać na dyskomforcie układu pokarmowego;
  • naczynia krwionośne kończyn dolnych – miażdżyca naczyń krwionośnych kończyn dolnych może ujawniać się jako chromanie przestankowe, które objawia się bolesnymi skurczami mięśni nóg w czasie aktywności fizycznej. Inne, mniej charakterystyczne objawy tego typu miażdżycy to obniżenie temperatury nóg, zmiana koloru ich skóry oraz wrażenie drętwienia.

Skutki miażdżycy są związane ze zmniejszonym przepływem krwi w narządach i zatorami w tętnicach. W zależności od miejsca patologicznych zmian różne są także ich objawy. Ograniczony przepływ krwi przez naczynia wieńcowe jest przyczyną powstawania choroby niedokrwiennej serca. Ta natomiast może prowadzić do dusznicy bolesnej (która podczas ruchu objawia się dusznościami i bólem w okolicach mostka) lub zawału. Miażdżycowe zwężenie tętnic szyjnych jest czynnikiem powodującym zawroty głowy, problemy z pamięcią, a nawet napad niedokrwienny lub udar mózgu.

Miażdżyca okolic nerkowych może skutkować ich niewydolnością i nadciśnieniem. Bolesność nóg, ich oziębienie, zasinienie i brak wyczuwalnego tętna to objawy zmian miażdżycowych zlokalizowanych w kończynach dolnych. Miażdżyca może także powodować niedokrwienie jelit objawiające się problemami gastrycznymi i spadkiem masy ciała.

Leczenie miażdżycy

Podstawą w leczeniu miażdżycy jest zachowanie odpowiedniej diety i kontrolowanie masy ciała. Zalecana dieta, mająca na celu obniżenie stężenia cholesterolu, powinna być uboga w tłuszcze (maksymalnie 30% dziennego zapotrzebowania energetycznego). Stosowanie odpowiedniego jadłospisu może skutkować zmniejszeniem stężenia cholesterolu o 15%.

Jeśli otrzymane w ten sposób efekty są niezadowalające lub gdy występują czynniki zwiększonego ryzyka choroby wieńcowej, stosuje się farmakoterapię. Dobór substancji leczniczej po ustaleniu charakteru hiperlipidemii ustala lekarz. Istnieje kilka grup leków stosowanych w miażdżycy; są to: żywice wiążące kwasy żółciowe, statyny (czyli inhibitory reduktazy hydroksymetylo-koenzymu A), pochodne kwasu fibrynowego (fibraty). Pozostałe leki to na przykład kwas niktynowy, probukol i ezetimib.

Jedną z zabiegowych metod leczenia objawów miażdżycy w postaci zwężenia światła naczynia jest angioplastyka. Wykonywanie go polega na wprowadzeniu i napełnianiu balonu ciśnieniowego w miejscu zwężenia lub niedrożności naczynia. Ma to na celu przywrócenie światła naczynia. Jest to mało inwazyjny i często stosowany zabieg, który w ponad 95% przypadków skutkuje uzyskaniem pożądanej drożności. Natomiast sam efekt zabiegu uzależniony jest od długości leczonej zmiany miażdżycowej.

W przypadku np. niezadowalającego efektu angioplastyki lub rozwarstwienia tętnicy wykonuje się zabieg polegający na umieszczeniu w tętnicy stentu. Mechanicznie zmniejsza to blaszkę miażdżycową, zwiększając drożność tętnicy. Stenty charakteryzują się małą elastycznością i mocno ograniczoną możliwością odkształcania się wraz z pracującą tętnicą, unika się ich stosowania w przypadku zmian silnie uwapnionych. Opisywane balony i stenty mogą być pokrywane substancją chroniącą przed niekorzystną proliferacją śródbłonka.

Inną metoda leczenia skutków miażdżycy jest by-pass – kardiochirurgiczny zabieg pomostowania aortalno-wieńcowego. Przeprowadzany jest w przypadku niedrożności lub krytycznego zwężenia tętnic wieńcowych oraz wystąpienia choroby wielonaczyniowej w przypadkach przeciwwskazań do innych zabiegów. By-pass polega na wykonaniu zespolenia omijającego zmieniony miażdżycowo i zwężony lub niedrożny odcinek tętnicy wieńcowej. Zabieg ten skutkuje obniżeniem ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych.

Czy można zapobiec miażdżycy?

Ogromny wpływ na to, czy zachorujemy na miażdżycę, ma nasz styl życia. Niezwykle istotna jest zdrowa, zbilansowana dieta o odpowiedniej wartości kalorycznej. Ważne jest to, aby w jadłospisie znalazły się produkty bogate w wielonienasycone tłuszcze roślinne, antyoksydacyjne polifenole, antocyjany, błonnik pokarmowy, witaminy (szczególnie E, C, B6, B12), beta-karoten oraz kwas foliowy.

Bezwzględnie należy zaprzestać palenia tytoniu, zwiększyć codzienną dawkę ruchu i unikać spożywania alkoholu. Należy także unikać stresu i zapewnić sobie optymalną dawkę snu. Istotne są regularne badania profilaktyczne, szczególnie jeśli znajdujemy się w grupie ryzyka tej choroby. Jeśli lekarz stwierdzi występowanie miażdżycy lub innych chorób mających na nią wpływ (np. cukrzyca), należy bezwzględnie dostosowywać się do jego zaleceń dotyczących dawkowania leków. Niejednokrotnie w przypadku zapobiegania powikłaniom miażdżycy takim, jak zawał serca lub udar korzystne może być stosowanie leków przeciwzakrzepowych, także tych wydawanych z apteki bez recepty. Tutaj regularność także jest bardzo istotna.

To również może Cię zainteresować

Czym jest zdrowy tryb życia

Czym jest zdrowy tryb życia

Czym jest zdrowy tryb życia i jaki ma wpływ na układ krążenia?Profilaktyka chorób układu krążenia ma niebagatelne znaczenie dla rozwoju wielu chorób oraz ich następstw. Zdrowy tryb życia

CZYTAJ WIĘCEJ

Udar mózgu

Udar mózgu

Udar mózgu: objawy, przyczyny, leczenie, skutki. Czy można mu zapobiegać?Udar mózgu to trzecia co do częstości przyczyna zgonów po 40. roku życia, a także najczęstsza przyczyna powstawania

CZYTAJ WIĘCEJ

Choroby układu krążenia

Choroby układu krążenia

Choroby układu krążenia: Wszystko, co powinniśmy o nich wiedziećGłówną przyczyną zgonów, zarówno w Polsce, jak i na świecie, są choroby układu krążenia. Lekceważące podejście

CZYTAJ WIĘCEJ