Skip to main content
Aktualności

Choroby układu krążenia

Choroby układu krążenia: Wszystko, co powinniśmy o nich wiedzieć

Główną przyczyną zgonów, zarówno w Polsce, jak i na świecie, są choroby układu krążenia. Lekceważące podejście do czynników ryzyka oraz prowadzenie niezdrowego trybu życia prowadzą do rozwoju chorób układu krążenia, a w konsekwencji do niewydolności serca.

Choroby układu krążenia

Choroby układu krążenia: Wszystko, co powinniśmy o nich wiedzieć

Główną przyczyną zgonów, zarówno w Polsce, jak i na świecie, są choroby układu krążenia. Lekceważące podejście do czynników ryzyka oraz prowadzenie niezdrowego trybu życia prowadzą do rozwoju chorób układu krążenia, a w konsekwencji do niewydolności serca.

Najczęściej występujące choroby układu krążenia to choroba niedokrwienna serca, udar mózgu, zawał mięśnia sercowego, miażdżyca i niewydolność serca. Niestety, współczesny niehigieniczny styl życia sprzyja rozwojowi chorób układu krążenia. Te z kolei stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Choroby układu sercowo-naczyniowego nadal są główną przyczyną śmierci w naszym kraju; niemal co drugi zgon wynika z tego rodzaju schorzeń.

Najważniejsze czynniki ryzyka chorób układu krążenia to:

  • duże stężenie „złego” cholesterolu (LDL)
  • palenie tytoniu
  • mała aktywność ruchowa
  • nadwaga
  • nieprawidłowe odżywianie
  • upośledzona tolerancja glukozy
  • zwiększenie stężenia fibrynogenu
  • zwiększenie stężenia kwasu moczowego
  • stres
  • wiek
  • płeć męska oraz obciążenia genetyczne.

W celu zahamowania rozwoju chorób układu krążenia, konieczne jest ich wczesne wykrycie, a do tego z kolei niezbędne jest szerzenie wiedzy wśród społeczeństwa dotyczącej czynników ryzyka. Niezbędna jest również profilaktyka chorób układu krążenia.

Choroby układu krążenia w Polsce i na świecie

Choroby układu sercowo-naczyniowego są najczęstszą przyczyną zgonów na świecie. Statystycznie na choroby układu krążenia umiera rocznie więcej osób niż z jakiejkolwiek innej przyczyny. Szacuje się, że tylko w 2016 r. z ich powodu zmarło na świecie aż 17,9 mln osób, co stanowi niemal jedną trzecią wszystkich zgonów.

Spośród tej liczby aż 85% jest spowodowanych atakiem (zawałem) serca i udarem mózgu. Jak już wspomniano, w Polsce choroby układu krążenia również są dominującą przyczyną zgonów.

Choroby układu krwionośnego, czyli...

Choroby układu krążenia są grupą zaburzeń serca i naczyń krwionośnych (tętnic, żył i naczyń włosowatych).

Najczęściej spotykane choroby układu sercowo-naczyniowego to:

  • Miażdżyca (zwana również arterosklerozą)

Jest to choroba tętnic, która prowadzi do zwężenia ich światła. Pogrubienie ściany, a tym samym zwężenie tętnicy następuje wskutek ogniskowego odkładania się w ścianach naczynia blaszki miażdżycowej. Blaszka ta składa się głównie z cholesterolu LDL (nazywanego również „złym” cholesterolem) i komórek piankowych. Blaszki miażdżycowe łatwo pękają, a jeśli pęknięcie jest duże, powstaje zakrzep blokujący przepływ krwi w tętnicy, co powoduje niedotlenienie narządu; to zaś może prowadzić do martwicy. Blaszki miażdżycowe gromadzą się najczęściej w tętnicach wieńcowych serca (powodując chorobę niedokrwienną serca), szyjnych, mózgowych (udar mózgu) albo w tętnicach kończyn dolnych (przewlekłe niedokrwienie kończyn dolnych). Typowym objawem niedotlenienia jest ból.

  • Choroba wieńcowa (inaczej choroba niedokrwienna serca)

Przyczyną choroby niedokrwiennej serca jest miażdżyca tętnic wieńcowych (naczyń zaopatrujących serce w tlen i substancje odżywcze). Złogi tłuszczowo-wapniowe (blaszka miażdżycowa) osadzają się w błonie wewnętrznej ścian naczyń krwionośnych, prowadząc do zwężenia tętnic wieńcowych. Zakrzep powstały w wyniku pęknięcia blaszki miażdżycowej może całkowicie zamknąć tętnicę, co z kolei może doprowadzić do martwicy mięśnia sercowego, czyli zawału.

  • Choroby mięśnia sercowego

Choroby układu krążenia mogą mieć podłoże genetyczne (wynikające z zaburzeń genetycznych) lub nabyte (zależne od prowadzonego trybu życia). Choroby mięśnia sercowego o podłożu genetycznym to m. in. kardiomiopatia (przerostowa, rozstrzeniowa), kanałopatia (zespół wydłużonego i skróconego QT, zespół Brugadów), choroba spichrzeniowa (choroba Pompego, Fabry’ego), zespół Marfana, choroba węzła zatokowego i hipercholesterolemia rodzinna.

Choroby serca to również:

  • Arytmia będąca zaburzeniem rytmu pracy serca (przyśpieszeniem, zwolnieniem lub nieregularnością), powodowana jest najczęściej chorobą wieńcową, chorobą zastawek serca, nadciśnieniem tętniczym, zwyrodnieniem serca, wadami wrodzonymi, zaburzeniami stężenia elektrolitów we krwi lub przedawkowaniem leków.
  • Zapalenie mięśnia sercowego (ZMS) najczęściej ma podłoże wirusowe (rozwija się podczas lub po przebytej infekcji gardła lub dróg oddechowych), ale może zostać również wywołane przez bakterie atypowe, inne drobnoustroje, pasożyty i grzyby. ZMS może wystąpić u każdego człowieka, leczenie trwa zwykle do kilku tygodni i w większości przypadków nie dochodzi do powikłań.
  • Niewydolność serca to niezdolność serca do pompowania odpowiedniej ilości krwi. Do niewydolności może prowadzić każda choroba układu krwionośnego, szczególnie przebyty zawał serca, nadciśnienie tętnicze, wady zastawkowe serca i kardiomiopatie.
  • Nadciśnienie tętnicze

Podczas wysiłku fizycznego bądź w chwilach stresu ciśnienie krwi w organizmie rośnie. Zwykle jest to stan przejściowy i taka reakcja organizmu jest całkowicie normalna. O nadciśnieniu tętniczym (chorobie) mówimy wtedy, gdy spoczynkowe ciśnienie tętnicze stale przekracza normę.

Ciśnienie skurczowe („górne” – wartość pierwsza) powinno być mniejsze niż 140 mmHg, a rozkurczowe („dolne” – wartość druga) nie powinno przekraczać 90 mmHg. Nadciśnienie występuje, gdy przekroczona zostaje którakolwiek z ww. wartości. Nieleczone nadciśnienie tętnicze prowadzi do choroby niedokrwiennej serca, zawału serca, niewydolności serca, udaru krwotocznego i niedokrwiennego.

Przyczyny chorób układu krążenia

Choroby układu krążenia mogą wynikać z czynników genetycznych, najczęściej jednak powodowane są przez niehigieniczny styl życia.

Do najistotniejszych czynników ryzyka należą:

  • Mała aktywność ruchowa

Powoduje ona miażdżycę, chorobę niedokrwienną serca, a także prowadzi do zawału. Regularna (najlepiej codzienna) aktywność fizyczna na świeżym powietrzu dotlenia organizm, reguluje ciśnienie tętnicze oraz pobudza metabolizm.

  • Niewłaściwa dieta

Nadużywanie soli w codziennej diecie powoduje nadciśnienie tętnicze. Szacuje się, że nadmierna ilości soli w diecie odpowiada na świecie za 1,65 mln zgonów z powodu chorób serca każdego roku. Ryzyko chorób krążenia zwiększa również spożywanie czerwonego mięsa. Dieta bogata w tłuszcze zwierzęce, tłuszcze trans (czyli utwardzone oleje roślinne występujące w żywności przetworzonej), a uboga w warzywa, owoce i ryby morskie również prowadzi do chorób układu krwionośnego i podwyższa stężenie „złego” cholesterolu we krwi.

  • Zwiększone stężenie cholesterol

Zwiększone stężenie frakcji LDL (tzw. „złego” cholesterolu) w organizmie powoduje powstawanie blaszki miażdżycowej odpowiedzialnej za tworzenie się zatorów w tętnicach. Może on mieć podłoże genetyczne lub wynikać z niedoczynności tarczycy, zespołu nerczycowego, chorób wątroby, przyjmowania niektórych leków (progestagenów, kortykosteroidów) bądź niedożywienia.

Palenie tytoniu

  • Ten niezdrowy nałóg sprzyja chorobie wieńcowej i podnosi ciśnienie krwi. Co więcej, co piąty zgon będący następstwem chorób serca jest bezpośrednio związany właśnie z paleniem tytoniu.

Nadwaga

  • Nadmierna masa ciała najczęściej wynika z małej aktywności fizycznej i złych nawyków żywieniowych. Sprzyja chorobie wieńcowej, miażdżycy i nadciśnieniu.

W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się również osoby żyjące w stresie, oddychające zanieczyszczonym powietrzem, osoby po 55. roku życia i obciążone genetycznie, mężczyźni, a także osoby otyłe i chore na cukrzycę (cukrzyca powoduje 2–4-krotne zwiększenie ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej, a także ryzyko wystąpienia zawału, analogicznie jak u osób po przebytym zawale).

Choroby układu krążenia: najczęstsze objawy i skutki

Choroby układu krwionośnego mogą mieć różne objawy, a nawet przebiegać bezobjawowo. Wiele symptomów chorób układu krwionośnego jest podobnych; są to duszność, omdlenia, bóle i ucisk w klatce piersiowej, uczucie kołatania serca, znacznie szybsze męczenie się, bóle i zawroty głowy.

Ból w okolicy klatki piersiowej, duszności, nudności i omdlenie mogą być objawami zawału serca, zaś udar mózgu sygnalizuje np. nagłe osłabienie twarzy, ramienia lub nogi, najczęściej po jednej stronie ciała. Część chorób układu krwionośnego wynika z innych tego typu schorzeń (np. następstwem miażdżycy może być udar lub zawał serca).

Jak można zapobiec chorobom układu krwionośnego – 7 najważniejszych zasad

Badania przeprowadzone w Szwecji potwierdzają, że zmiana stylu życia na sprzyjający zdrowiu serca – zdrowsze odżywianie się i zmniejszenie stężenia cholesterolu, rzucenie palenia i obniżenie ciśnienia tętniczego (aktywność ruchowa) – pozwoliły wyraźnie zredukować współczynnik umieralności w latach 1986–2002. Śmiertelność mężczyzn z powodu chorób serca spadła w Szwecji o 52%, a kobiet o 53%. Nie sposób więc przecenić znaczenia profilaktyki w chorobach układu krwionośnego. Okazuje się, że szanse na długie życie i zdrowie istotnie zwiększa przestrzeganie kilku podstawowych zasad.

  1. Aktywność fizyczna

Najlepsze dla serca są dynamiczne treningi kardio odbywane na świeżym powietrzu, takie jak energiczne spacery, nordic walking, pływanie lub bieganie. Należy jednak wspomnieć, że niezbędna jest tu systematyczność ćwiczeń (minimum 5 razy w tygodniu).

  1. Odpowiednia dieta

Dla serca najlepsza jest dieta bogata w warzywa i owoce, uboga w czerwone mięso, z ograniczeniem soli, tłuszczów trans i zwierzęcych. Rekomendowana jest dieta śródziemnomorska.

  1. Zdrowy sen

Badania wykazały, że optymalną długością snu jest 6–8 godzin. Tutaj również sprawdza się doskonale zasada „złotego środka”. Jeśli sypiamy mniej niż 6 godzin, jesteśmy o 11% bardziej zagrożeni chorobami układu krążenia niż osoby śpiące od 6 do 8 godzin. Z kolei dłuższy sen, powyżej 8 godzin, wiąże się z jeszcze większym ryzykiem, bo aż o 33% większym niż u osób przestrzegających snu 6–8-godzinnego.

  1. Regularne badania

Niezmiernie istotne są regularne badania, i to nie tylko wtedy, gdy znajdujemy się w grupie ryzyka. Jedynie wczesne wykrycie chorób układu krwionośnego pozwoli na skuteczne ich leczenie. Potrzebę badań podkreślają wyniki kampanii „Pomyśl ciepło o sercu”, w ramach której przeprowadzono na Śląsku badania układu krwionośnego mieszkańców. Aż u 80% przebadanych osób zanotowano zmiany miażdżycowe i zbyt duże stężenie cukru, a 67% miało problemy z ciśnieniem.

  1. Przyjmowanie środków zapobiegających zakrzepom

W profilaktyce chorób układu krwionośnego, które grożą powstaniem zakrzepów i zatorów w naczyniach krwionośnych (zawał serca, choroba niedokrwienna serca) ważne jest również przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego, np. leku Polocard. Lek ten hamuje agregację płytek krwi, co rozrzedza krew i ułatwia jej przepływ w naczyniach, chroniąc tym samym przed zawałem serca.

  1. Zrezygnowanie z nałogów

Rzucenie palenia to kluczowy aspekt w walce o zdrowie układu krążenia. Ta decyzja pozwoli nam znacząco ograniczyć ryzyko rozwinięcia choroby wieńcowej i nadciśnienia tętniczego.

  1. Ograniczenie stresu

Redukcja stresu także ma niebagatelne znaczenie dla zdrowia układu krwionośnego. Niszczący wpływ stresu na serce człowieka udowodnili szwedzcy naukowcy – z badań wynika, że u mężczyzn wycofujących się z konfliktów bez walki ryzyko zawału bądź rozwoju chorób serca jest dwukrotnie mniejsze niż u tych, którzy dążą do konfrontacji w sytuacji stresowej, gdyż tego typu napięcia prowadzą do zwiększenia ciśnienia krwi, co może uszkodzić układ krążenia.

Jak już wspomniano, wiele chorób układu krążenia może przebiegać niemal bezobjawowo, dlatego tak ważne jest obserwowanie swojego organizmu, prowadzenie zdrowego trybu życia i regularne przeprowadzanie badań. Jeśli zauważysz u siebie symptomy mogące świadczyć o schorzeniach układu krwionośnego, koniecznie zgłoś się na konsultację lekarską. Wczesne wykrycie choroby pozwoli ją skutecznie leczyć.

To również może Cię zainteresować

Miażdżyca

Miażdżyca

Miażdżyca: Czym jest, jakie są jej przyczyny i skutki? Czy można jej zapobiec?Miażdżyca (arteroskleroza) jest chorobą, której powikłania (takie, jak choroba wieńcowa, udar mózgu) stanowią najczęstszą

CZYTAJ WIĘCEJ

Czym jest zdrowy tryb życia

Czym jest zdrowy tryb życia

Czym jest zdrowy tryb życia i jaki ma wpływ na układ krążenia?Profilaktyka chorób układu krążenia ma niebagatelne znaczenie dla rozwoju wielu chorób oraz ich następstw. Zdrowy tryb życia

CZYTAJ WIĘCEJ

Udar mózgu

Udar mózgu

Udar mózgu: objawy, przyczyny, leczenie, skutki. Czy można mu zapobiegać?Udar mózgu to trzecia co do częstości przyczyna zgonów po 40. roku życia, a także najczęstsza przyczyna powstawania

CZYTAJ WIĘCEJ