Aktualności

Kobieta trzymająca okulary
18.06.2019

Zawał serca – przyczyny, objawy, skutki, leczenie i profilaktyka

Zawał serca, potocznie zwany atakiem serca, a prawidłowo – zawałem mięśnia sercowego, to martwica mięśnia sercowego, do której dochodzi na skutek niedokrwienia. Niedokrwienie natomiast jest efektem zamknięcia światła (zatkania) tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do mięśnia sercowego.

Zawał serca - ból w klatce piersiowej

1. Zawał serca – informacje ogólne

1.1 Czym jest zawał serca?

Zawał serca, potocznie zwany atakiem serca, a prawidłowo – zawałem mięśnia sercowego, to martwica mięśnia sercowego, do której dochodzi na skutek niedokrwienia. Niedokrwienie natomiast jest efektem zamknięcia światła (zatkania) tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do mięśnia sercowego.

Pierwszą definicję zawału serca sformułowano w latach 50. XX w. Od tamtej pory definicje rozwijały się i zmieniały wielokrotnie wraz z rozwojem wiedzy medycznej oraz nowych technik. Obecnie, zgodnie ze stanowiskiem European Society of Cardiology, American College of Cardiology, American Heart Association oraz World Heart Federation, przyjmuje się czwartą uniwersalną definicję, która odróżnia zawał od stanów uszkodzenia mięśnia sercowego.

W przypadku świeżego zawału serca stwierdza się u chorego zwiększenie stężenia markerów martwicy mięśnia sercowego, głównie troponiny, a także obecność co najmniej jednego z następujących objawów:

  • symptomy niedokrwienia (charakterystyczny ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie, poty),
  • zmiany w EKG sugerujące świeży zawał,
  • obecność nowych, patologicznych załamków Q w zapisie EKG,
  • dowody w badaniach obrazowych potwierdzające obecność nowego ubytku czynnego mięśnia sercowego lub nowe, odcinkowe zaburzenie ruchomości ściany serca.

 

1.2 Zawał serca – statystyki

Choroby serca i układu krążenia stanowią jedne z głównych przyczyn zgonów w krajach europejskich, w tym również w Polsce – to aż 46% wszystkich przyczyn zgonów w naszym kraju. Jak ogłoszono podczas ogólnopolskiej konferencji kardiologicznej w Warszawie w 2018 r., co roku w Polsce odnotowuje się ok. 120 tys. ostrych zespołów wieńcowych, w tym 73 tys. zawałów serca.

Jak wynika z danych Eurostatu, w krajach Europy choroba niedokrwienna serca będąca przyczyną zawału jest najczęstszą przyczyną zgonów u ludzi powyżej 65. roku życia (574 zgony na 100 000 osób rocznie). Choroby układu krążenia dotykają jednak ludzi coraz młodszych. Przyczyną tego stanu rzeczy jest niezdrowy tryb życia – w coraz młodszych grupach wiekowych mamy do czynienia z otyłością, brakiem aktywności fizycznej, siedzącym trybem życia i nałogami. Również miażdżycę diagnozuje się u coraz młodszych osób.

 

2. Przyczyny zawału mięśnia sercowego

2.1 Miażdżyca

 

Do zawału serca najczęściej dochodzi u chorych na miażdżycę tętnic wieńcowych. Miażdżyca (arterioskleroza) jest zespołem chorobowym obejmującym duże i średnie naczynia tętnicze. To choroba polegająca na powstawaniu zmian zwyrodnieniowo-wytwórczych w błonie wewnętrznej i środkowej tętnic. Polega na gromadzeniu się w obrębie tych błon lipidów, co stopniowo prowadzi do zwężania światła tętnic oraz zmniejszenia ich elastyczności. Ogranicza to przepływ krwi przez naczynia, co z kolei prowadzi do niedotlenienia kluczowych narządów, w tym serca i mózgu.

Odkładający się w ścianach tętnicy cholesterol i inne lipidy są pochłaniane przez makrofagi. Wypełnione cholesterolem makrofagi nazywamy komórkami piankowatymi – to one tworzą blaszki miażdżycowe. Blaszki te dość łatwo pękają. Jeśli od ściany oderwie się duża blaszka, powstaje zakrzep zamykający tętnicę – wówczas dochodzi do niedokrwienia obszaru zaopatrywanego w tlen przez dane naczynie; w przypadku naczyń wieńcowych jest to mięsień sercowy. Co ważne, skłonność do pękania mają zwłaszcza świeże blaszki miażdżycowe, które nie przerosły jeszcze tkanką włóknistą i nie nabrały dużych rozmiarów. W tym wczesnym stadium choroby u pacjenta mogą nie wystąpić żadne objawy, a zawał pojawi się nagle na skutek oderwania niestabilnej blaszki.

Następstwem miażdżycy może być choroba niedokrwienna serca, zwana też chorobą wieńcową. Jest to przewlekła choroba będącą następstwem przewlekłego stanu niedostatecznego zaopatrzenia komórek mięśnia sercowego w tlen. Prowadzi do niewydolności wieńcowej, dusznicy bolesnej, a przy zatrzymaniu dopływu krwi (i tlenu) – do zawału. Miażdżyca może dotyczyć ludzi w różnym wieku, a jej rozwój może zacząć się już w dzieciństwie. Groźne następstwa choroby dotyczą jednak głównie osób po 50. roku życia. Do czynników ryzyka zwiększających prawdopodobieństwo rozwoju choroby należą – oprócz wieku – płeć (częściej chorują mężczyźni), uwarunkowania genetyczne, hiperlipidemia, czyli podwyższone stężenie frakcji tzw. „złego cholesterolu” we krwi, związana głównie ze złą dietą, nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, cukrzyca, a także brak aktywności fizycznej skutkujący m.in. otyłością.

 

2.2 Wysokie stężenie cholesterolu LDL, zwanego „złym cholesterolem”

 

Czym jest cholesterol? Jest to związek chemiczny z grupy lipidów, niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Bierze udział w syntezie wielu ważnych substancji, takich jak hormony płciowe, kortykosteroidy, witamina D, kwasy żółciowe, fitosterole, glikozydy nasercowe i niektóre alkaloidy. Jednak nadmiar pewnych frakcji cholesterolu może odkładać się w ścianach naczyń tętniczych, co z kolei może doprowadzić do miażdżycy, choroby niedokrwiennej. Nadmiar cholesterolu niskiej gęstości – LDL, czyli tzw. „złego”, prowadzi do chorób układu krążenia, zawału, udaru mózgu, a także do kamicy żółciowej. Stężenie cholesterolu we krwi zwiększa się głównie w wyniku spożywania dużych ilości pokarmów zawierających nasycone kwasy tłuszczowe i nienasycone kwasy tłuszczowe typu „trans”. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe obniżają stężenie cholesterolu.

 

2.3 Czynniki genetyczne

 

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia zawału serca należą także skłonności rodzinne. Badania przeprowadzone na ten temat w Danii (wyniki opublikowano w „Journal of the American College of Cardiology”) wykazały, że osoby, których co najmniej dwoje bliskich krewnych miało zawał serca przed 60. rokiem życia, są trzykrotnie bardziej narażone na choroby serca niż przeciętny człowiek.

W skrajnych przypadkach może to być czynnik decydujący, prowadzący do zawału mimo zachowania zdrowego trybu życia. W przypadku dalszych krewnych, którzy zmarli przedwcześnie na zawał, ryzyko wzrasta o 19%. Dlatego tak istotne są badania profilaktyczne, pomagające wcześnie wykryć choroby serca i układu krążenia. Warto tutaj nadmienić, że wypalanie paczki papierosów dziennie podnosi ryzyko wystąpienia zawału tak samo, jak posiadanie w rodzinie dwojga bliskich krewnych, którzy zmarli na zawał.

 

2.4 Stresujący, wyczerpujący tryb życia

 

Życie w długotrwałym stresie, zmęczeniu i przepracowaniu również może przyczynić się do rozwoju choroby serca i wystąpienia zawału. W każdej sytuacji stresowej aktywuje się układ współczulny człowieka (odpowiedzialny za tzw. reakcję walki lub ucieczki). Układ pobudza nadnercza do produkcji hormonów, w tym adrenaliny i noradrenaliny. Przyspieszają one akcję serca i podwyższają ciśnienie tętnicze krwi, powodują też przyspieszenie oddechu i rozszerzenie źrenic. Serce pracuje szybciej i ma większe zapotrzebowanie na tlen.

W przypadku długotrwałego, częstego narażenia na takie sytuacje może dojść do rozwoju nadciśnienia, a także do niedotlenienia serca wskutek niemożności dostarczenia mu wystarczającej ilości tlenu. W trakcie badań zaobserwowano, że ludzie o osobowości typu A, czyli cechującej się agresywnością, perfekcjonizmem, skłonnością do rywalizacji i wysokim poziomem stresu wywołanym presją czasu, mają bardziej zaawansowaną miażdżycę niż osoby o spokojniejszej osobowości. Mają również większą predyspozycję do rozwoju choroby niedokrwiennej.

 

2.5 Cukrzyca

Z chorobą niedokrwienną serca wiąże się często cukrzyca. Diabetycy, czyli osoby chore na cukrzycę, sześciokrotnie częściej cierpią na choroby układu krążenia i trzykrotnie częściej umierają z powodu zawału serca niż inni ludzie. Cukrzyca jest bowiem chorobą metaboliczną obciążającą cały organizm.

Wysokie stężenie cukru we krwi sprzyja tworzeniu się blaszek miażdżycowych, natomiast zmiany w metabolizmie komórek serca sprawiają, że ich zapotrzebowanie na składniki odżywcze jest większe. Groźny jest ponadto fakt, że zawał często daje u cukrzyków niespecyficzne objawy ze względu na zmniejszone odczuwanie bólu (także wieńcowego) przy neuropatii cukrzycowej. Dlatego diabetycy powinni zwracać uwagę na inne symptomy zawału, takie jak zmęczenie czy duszność.

 

3. Objawy zawału serca

3.1 Ból w klatce piersiowej

 

Charakterystycznym objawem zawału serca jest bardzo silny ból w klatce piersiowej, odczuwalny na rozległym obszarze, trwający ponad 20 minut, narastający i nieustępujący po odpoczynku czy zażyciu nitrogliceryny. Jest to ból piekący, dławiący, gniotący, który promieniuje do lewej kończyny górnej, żuchwy i szyi, czasem również do brzucha i pleców. Wywołany jest najczęściej przez takie czynniki jak stres, wzmożony wysiłek czy zimne powietrze.

 

3.2 Inne subiektywne (podmiotowe) objawy zawału

 

Poza bólem w klatce piersiowej pacjent z zawałem odczuwa duszność – subiektywne odczucie braku powietrza. Napadowa duszność może świadczyć o zawale, a także o innych chorobach, takich jak zatorowość płucna, astma i zapalenie płuc. W powiązaniu z zawałem pojawia się zwłaszcza u osób starszych oraz w przypadku zawału rozległego. Poza dusznością można wymienić takie objawy podmiotowe, jak panika i lęk przed śmiercią.

 

3.3 Obiektywne (przedmiotowe) objawy zawału serca

 

Do przedmiotowych, czyli obiektywnych objawów zawału serca należą natomiast:

  • bladość,
  • spadek ciśnienia tętniczego,
  • tachykardia, czyli przyspieszenie akcji serca,
  • pobudzenie ruchowe,
  • zimne poty,
  • osłabienie, omdlenie,
  • mdłości i wymioty,
  • sine zabarwienie kończyn, szczególnie dłoni i stóp, a także warg,
  • zawroty głowy,
  • kołatanie serca,
  • podwyższona temperatura ciała – do 38,5°C.

 

3.4 Ból wieńcowy a zawałowy – jak je odróżnić?

 

Kardiolodzy wyróżniają dwa rodzaje bólu związanego z zaburzeniami pracy serca: wieńcowy i zawałowy. Ból wieńcowy pojawia się najczęściej po wysiłku, ekspozycji na niską temperaturę lub silny, chłodny wiatr, a także w sytuacjach silnego pobudzenia emocjonalnego. Przy cięższych postaciach choroby niedokrwiennej serca ból może pojawić się też w spoczynku.

Częstotliwość i siła bólu zależą od stopnia zwężenia tętnic wieńcowych oraz zaawansowania choroby. Ból wieńcowy jest rozpierający, piekący, uciskający. Może promieniować do szyi, ramion, lewej ręki, pleców – podobnie jak ból zawałowy. Ból wieńcowy trwa jednak kilka, a maksymalnie 15–17 minut, i ustępuje po zażyciu nitrogliceryny. Ból zawałowy trwa dłużej (powyżej 20 minut) –nawet w spoczynku – jest bardziej nasilony i nie ustępuje po nitroglicerynie.

 

4. Zawał serca – badania

4.1 Podstawowe badanie lekarskie

 

O życiu osoby przechodzącej zawał często decyduje szybka pierwsza pomoc oraz interwencja lekarska. Aby stwierdzić zawał serca, lekarz przeprowadza wywiad oceniający objawy subiektywne i bada objawy obiektywne, oglądając skórę pacjenta (zasinienia), przeprowadzając badanie palpacyjne (ocena m.in. obrzęków), osłuchowe, pomiar ciśnienia krwi, tętna, saturacji (czyli wysycenia krwi tlenem) itd.

 

4.2 EKG

 

Niezbędnym elementem diagnostyki osób z podejrzeniem zawału serca jest badanie EKG, czyli elektrokardiograficzne. Jest to metoda badania pracy serca przy użyciu elektrokardiografu rejestrującego elektryczną czynność mięśnia sercowego (każdy skurcz mięśnia wytwarza impulsy elektryczne).

EKG powinno zostać zarejestrowane i zinterpretowane jak najszybciej po pierwszym kontakcie pacjenta z personelem medycznym. Zarejestrowanie EKG jeszcze w okresie przedszpitalnym skraca czas rozpoznania i ułatwia szybsze kierowanie pacjentów na odpowiednie leczenie.

Bardzo duże niedokrwienie mięśnia sercowego często widoczne jest w obrazie EKG jako bardzo dynamiczna seria zmian i może dostarczyć personelowi medycznemu niezwykle ważnych informacji. Badanie EKG wykonuje się na leżąco. Do klatki piersiowej mocuje się 6 elektrod o metalowych zakończeniach z gumowymi przyssawkami. Dodatkowo zakłada się elektrody na kończyny górne i dolne. Badanie trwa od 5 do 10 minut. Zapis badania w postaci krzywej EKG na papierze powinien zinterpretować lekarz.

 

4.3 Badania krwi – markery zawału serca

 

Aktualne wytyczne WHO zalecają rozpoznawanie zawału serca na podstawie przekroczenia norm stężeń biochemicznych markerów uszkodzenia mięśnia sercowego. Markery sercowe, a dokładniej – markery martwicy mięśnia sercowego, to enzymy, których stężenie zwiększa się w momencie obciążenia bądź uszkodzenia mięśnia sercowego. Pomagają one w rozpoznaniu oraz określeniu skali uszkodzenia serca.

Badanie stężenia markerów sercowych pozwala nie tylko na ocenę rozmiaru zawału, ale także na określenie ryzyka przyszłych problemów wynikających z choroby niedokrwiennej. Wysokie stężenie troponin może mieć ponadto inne niż wieńcowe przyczyny, np. zator płucny, toksyczne uszkodzenie serca, tętniak aorty, zapalne choroby mięśnia sercowego, ostre choroby jamy brzusznej, nerek, ostre stany neurologiczne.

Diagnostyka biochemiczna polega na oznaczaniu w surowicy krwi wspomnianych enzymów oraz innych białek uwalnianych w wyniku martwicy. W polskiej praktyce klinicznej przy rozpoznaniu zawału wykonuje się oznaczenie jednej z frakcji troponin swoistych dla mięśnia sercowego, CKMB, a ponadto morfologię krwi, podstawowe parametry układu krzepnięcia, OB, AspAT oraz dwukrotny zapis EKG w krótkim odstępie czasu. Badania te zwykle pozwalają na postawienie jednoznacznej diagnozy.

 

5. Leczenie zawału serca

5.1 Pierwszy krok – pierwsza godzina zawału jest kluczowa

 

W przypadku zawału serca obowiązuje pojęcie tzw. „złotej godziny” – pierwsza godzina od momentu zawału jest bowiem krytyczna dla zdrowia i życia pacjenta. Im wcześniej rozpocznie się leczenie zawału, tym większą część mięśnia sercowego uda się uratować. Pacjenci, którym udzielono szybkiej pomocy, rokują najlepiej. Co więcej, ok. 60% pacjentów z zawałem umiera właśnie w ciągu pierwszej godziny.

Połowa pacjentów z zawałem umiera jeszcze przed przyjęciem do szpitala, m.in. z powodu zbyt późnego wezwania karetki. Nie transportujemy chorego własnym środkiem transportu, ponieważ w karetce leczenie można rozpocząć jeszcze w drodze. Personel karetki może przywrócić pracę serca chorego w przypadku zatrzymania krążenia.

Ważna jest natomiast pierwsza pomoc przy zawale udzielona przez osoby trzecie. Co należy zrobić?

  • Najpierw koniecznie wezwać pogotowie!
  • Ułożyć chorego w pozycji półsiedzącej, jeśli jest przytomny, bądź bocznej ustalonej, jeśli jest nieprzytomny.
  • Kontrolować oddechy i tętno chorego, a w przypadku zatrzymania pracy serca i oddechu – rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową (uciskanie klatki piersiowej, oddechy ratownicze).
  • W miarę możliwości podać 300–500 mg kwasu acetylosalicylowego.
  • Jeśli zauważymy objawy wstrząsu, czyli bladość, zimne poty – nie podajemy nitrogliceryny.
  • Nie podajemy preparatów zawierających diklofenak ani jakichkolwiek leków nasercowych czy nadciśnieniowych.

 

5.2 Wykonanie niezbędnych badań przez lekarza

 

Lekarz przyjmujący pacjenta z podejrzeniem zawału dokonuje pomiaru tętna i ciśnienia krwi oraz podłącza chorego do urządzeń monitorujących. Wykonywane jest EKG, zakłada się pacjentowi wenflon i podaje tlen.

 

5.3 Etap przedszpitalny, medyczno-ratunkowy

 

Na etapie medyczno-ratunkowym stosuje się standardowo schemat MONA, czyli Morfina, O od ang. Oxygene – tlen, Nitrogliceryna, Aspiryna. Pacjentowi podaje się poprzez maskę mieszaninę tlenu z powietrzem, podjęzykowo – nitroglicerynę, doustnie – kwas acetylosalicylowy (aby nie dopuścić do powstania zakrzepów). Morfinę podaje się w celu uśmierzenia bólu.

Następnie stosuje się także metoprolol lub inny beta-bloker (związki zmniejszające zapotrzebowanie serca na tlen, spowalniające akcję serca i obniżające ciśnienie), nitroglicerynę w infuzji dożylnej. Pacjent powinien być podłączony do urządzenia monitorującego podstawowe funkcje życiowe w czasie całego transportu. Pozwoli to m.in. na zauważenie każdego zaburzenia rytmu serca i szybką interwencję.

 

5.4 Etap szpitalny

 

Leczenie szpitalne zawału serca zależy od zdiagnozowanego typu zawału oraz stanu pacjenta. Przez pierwsze 24–48 godzin chory znajduje się na oddziale intensywnej opieki kardiologicznej. Podłączony zostaje do monitora rejestrującego stale wyniki EKG oraz parametry życiowe. Później pacjent trafia na oddział kardiologiczny – jeśli jego stan na to pozwala.

Leczenie zawału polega na udrożnieniu naczyń wieńcowych. Najczęściej stosowane jest połączenie metod zabiegowych oraz farmakologicznych. U pacjentów z zawałem stosuje się następujące rodzaje leków:

  • leki przeciwzakrzepowe: aspiryna, klopidogrel, heparyna,
  • leki zmniejszające stężenie cholesterolu – statyny,
  • beta-blokery (wpływają na częstość rytmu serca, zmniejszają zapotrzebowanie serca na tlen) oraz inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI; utrzymują ciśnienie krwi na właściwym poziomie i umożliwiają swobodny przepływ natlenowanej krwi bez obciążania układu sercowo-naczyniowego); włączane są one po stabilizacji stanu klinicznego,
  • leki o działaniu inotropowym dodatnim, czyli zwiększające kurczliwość mięśnia serca,
  • leki przeciwbólowe.

Najistotniejszym elementem leczenia zawału jest szybka decyzja o podjęciu interwencji mającej na celu udrożnienie tętnic wieńcowych i przywrócenie dopływu krwi do mięśnia sercowego, aby zapobiec lub ograniczyć uszkodzenie komórek serca. O wyborze metody decyduje lekarz kardiolog wraz z kardiochirurgiem oraz chorym, po dokonaniu koronarografii, czyli badania obrazującego stan tętnic wieńcowych.

Do najbardziej skutecznych i najczęściej wykonywanych zabiegów należy angioplastyka tętnic. Polega ona na przezskórnym wprowadzeniu specjalnego cewnika balonowego w miejsce zwężenia światła tętnicy, a następnie rozprężeniu balonika. Skutkiem tego światło tętnicy poszerza się. Aby uniknąć ponownego zwężenia, w tym miejscu zwykle zostaje wszczepiony stent – metalowa sprężynka podtrzymująca ścianę tętnicy. Dużo rzadziej u pacjentów ze świeżym zawałem wykonuje się pomostowanie aortalno-wieńcowe, czyli założenie by-pass-ów. Zabieg ten polega na połączeniu aorty z tętnicą wieńcową omijając miejsce zwężenia. Rzadko także leczy się zawał przy użyciu metod wyłącznie farmakologicznych – jeśli istnieje możliwość wykonania angioplastyki wieńcowej, metoda ta jest zdecydowanie preferowana.

W wyjątkowych sytuacjach, pacjent może otrzymać jedynie leki fibrynolityczne (inaczej trombolityczne, np. tenekteplaza, reteplaza), których zadaniem jest rozpuszczanie zakrzepów znajdujących się wewnątrz naczyń krwionośnych.

 

6. Co po zawale serca?

6.1 Ryzyko wystąpienia kolejnego zawału

 

Pacjent, który przebył zawał serca, należy do grupy pacjentów wysokiego ryzyka. Jest on narażony znacznie bardziej na kolejne zawały. Do końca życia musi zażywać określone leki i stosować dietę przeciwdziałającą rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych.

 

6.2 Powikłania pozawałowe

 

Im dłużej pacjent po zawale serca oczekuje na ratunek, tym większe ryzyko powikłań po zawale serca – ze względu na postępującą martwicę, która obejmuje kolejne narządy.

Mechaniczne powikłania po zawale serca występują u ok. 12% pacjentów. Należą do nich pęknięcie ściany lewej komory serca lub przegrody między komorami, ostra niewydolność zastawki mitralnej.

Następstwami zawału mogą również być: dysfunkcja skurczowa mięśnia sercowego, nawrót objawów choroby niedokrwiennej, zaburzenia rytmu serca (np. migotanie przedsionków), tętniak serca itd. Dlatego tak ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarzy odnośnie trybu życia i koniecznego postępowania po zawale.

 

6.3 Zażywanie wskazanych przez lekarza leków

 

Zgodnie z zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego do profilaktyki wtórnej należy zażywanie kwasu acetylosalicylowego, np. leku POLOCARD, który obniża krzepliwość krwi. Ponadto lekarz kardiolog przepisuje zwykle statyny (leki obniżające stężenie cholesterolu we krwi), lek z grupy beta-blokerów (poprawiają przepływ krwi w naczyniach wieńcowych) i inhibitor konwertazy angiotensyny (przeciwdziałają „odkształcaniu się” komory serca po zawale).

Zaleca się także wykonywanie corocznych szczepień przeciw grypie, jako że grypa może być czynnikiem wyzwalającym ostre epizody wieńcowe: niedokrwienie serca lub zawał.

Szczepienie przeciwko grypie może zmniejszyć ryzyko wystąpienia groźnych epizodów kardiologicznych o 36%. Chorzy na cukrzycę powinni dodatkowo wyrobić w sobie nawyk regularnej kontroli glikemii.

 

6.4 Pierwsze dni po wyjściu ze szpitala

 

Przez pierwszy miesiąc po zawale chory powinien prowadzić oszczędzający tryb życia. Zaleca się wypoczynek, niewielką aktywność fizyczną, jak np. niedalekie spacery czy lekkie prace domowe. Konieczne jest systematyczne przyjmowanie przepisanych przez lekarza leków oraz regularne kontrolowanie stężenia cholesterolu i glukozy we krwi.

W ciągu 4 tygodni po zawale serca należy przeprowadzić test wysiłkowy, na podstawie którego określone zostanie, jaki wysiłek fizyczny jest bezpieczny dla pacjenta. W czasie testu określane są zmiany w EKG, częstotliwość rytmu serca, wysokość ciśnienia oraz ilość tlenu zużywana przez organizm w warunkach spoczynku i w obciążeniu związanym z wysiłkiem (MET – jeden MET to ilość tlenu zużywana w spoczynku). Pacjent, który może wykonać wysiłek równy 5 MET bez objawów, może powrócić do podejmowanej wcześniej aktywności fizycznej.

Rehabilitacja po zawale polega na uczestnictwie w tzw. nadzorowanym programie ćwiczeń fizycznych. U pacjentów z grupy niskiego ryzyka zaleca się co najmniej trzy, 30–60-minutowe sesje ćwiczeń aerobowych w tygodniu. U pacjentów z grupy umiarkowanego lub dużego ryzyka zaleca się ćwiczenia o mniejszym obciążeniu, w tym spacery, wchodzenie po schodach i jazdę na rowerze.

 

6.5 Zmiana stylu życia

 

Chory powinien stosować odpowiednią dietę – przede wszystkim spożywać jak najmniej nasyconych kwasów tłuszczowych i kwasów tłuszczowych trans. Należy więc unikać tłustych mięs, tłustych wędlin, podrobów, margaryn. Gospodarkę lipidową poprawiają natomiast wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Dwa razy w tygodniu należy spożywać bogate w te kwasy mięso ryb morskich.

Do diety włączyć należy ponadto oliwę z oliwek i inne oleje roślinne. Tłusty nabiał warto zastąpić chudym. Wskazane jest spożywanie dużych ilości warzyw i owoców, które zawierają rozpuszczalny błonnik pokarmowy, normalizujący gospodarkę lipidową. Należy zrezygnować z soli kuchennej i zastąpić ją ziołami. Posiłki powinny być przyjmowane regularnie. Należy zrezygnować z używek – zarówno spożywania alkoholu, jak i palenia tytoniu. Do wskazań związanych ze zmianą trybu życia po zawale należą też regularne badanie ciśnienia krwi w domu, odpoczynek i ograniczenie czynników wywołujących stres.

 

7. Profilaktyka zawału serca

7.1 Regularne badania kontrolne

 

Podstawowe badanie profilaktyczne każdy pacjent może przeprowadzać regularnie w domu:

  • zakup ciśnieniomierza i prowadzenie regularnych pomiarów pomoże samodzielnie wykryć niepokojące epizody. Zaleca się ponadto regularne badanie stężenia cholesterolu i glukozy we krwi.

 

7.2 Przyjmowanie przepisanych przez lekarza leków

 

Najważniejszym zaleceniem jest stosowanie się do wskazań lekarza. Wszelkie niepokojące objawy należy konsultować z kardiologiem. Leków nie należy odstawiać ani dobierać na własną rękę. Ważna jest także regularność ich przyjmowania.

 

7.3 Rzucenie palenia

 

Palenie tytoniu to czynnik w bardzo dużym stopniu zwiększający ryzyko kolejnego zawału.  W dymie tytoniowym wyróżniono aż 5000 różnych składników mających wpływ na organizm człowieka. Nikotyna zwiększa m.in. stężenie glukozy oraz wolnych kwasów tłuszczowych we krwi, jak również katecholamin (związki podnoszące ciśnienie krwi i przyspieszające akcję serca) i kortyzolu. Wszystko to zwiększa ryzyko wystąpienia zawału serca. Ponadto składniki dymu tytoniowego są akceleratorami chorób nowotworowych i działają drażniąco na drogi oddechowe. Dlatego rzucenie palenia jest niezbędne w profilaktyce kolejnych zawałów.

 

7.4 Zmiana diety

 

Dieta kardiologiczna powinna być lekkostrawna – musi odciążać wyczerpany organizm, ale jednocześnie dostarczać mu składników odżywczych. Dieta powinna uwzględniać 5–6 małych posiłków dziennie. Jedzenie obfitych posiłków przeciąża żołądek, a to z kolei prowadzi do kłopotów z oddychaniem i utrudnienia pracy serca. Zaleca się wykluczenie z diety produktów zawierających kofeinę, jak również czekolady, herbaty i napojów gazowanych.

Należy unikać potraw smażonych, panierowanych, wędzonych. Preferowane metody obróbki to pieczenie w folii, gotowanie, gotowanie na parze i grillowanie. Unikać należy soli, tłuszczy „trans”, wspomnianych tłuszczy zwierzęcych (z wyjątkiem należących do zupełnie innej grupy - tłuszczy rybich). Zaleca się także unikanie cukru.

Dzienna porcja warzyw zalecana w diecie kardiologicznej to minimum 500 g, natomiast owoców – maks. 300 g (zawierają cukry). Codziennie należy pić minimum 2 litry niskosodowej wody mineralnej. Do produktów zalecanych należą orzechy i migdały, oleje roślinne, chude mięso, tłuste ryby morskie, produkty pełnoziarniste i chudy nabiał.

 

7.5 Aktywność fizyczna

 

Aktywność fizyczna to niezbędny element rehabilitacji pozawałowej. Nie można jednak doprowadzić do przemęczenia się. Ćwiczenia aerobowe i oporowe, jazda na rowerze, pływanie, spacery i nordic walking to świetne metody utrzymania aktywności fizycznej na zdrowym poziomie. Pamiętajmy, że ruch zapewnia prawidłowe funkcjonowanie układu krążenia.

 

7.6 Odpowiedni wypoczynek

 

Pacjent po zawale powinien być umiarkowanie aktywny. Pod warunkiem pozytywnego przejścia testu wysiłkowego może zwykle wrócić do dawnej aktywności pod warunkiem zachowania higienicznego trybu życia. Odpowiednia ilość snu, znalezienie czasu na odpoczynek oraz wyeliminowanie czynników stresogennych to niezbędne elementy profilaktyki. Warto nauczyć się technik relaksacyjnych, np. wykorzystywanych w jodze.

 

7.7 Inne

 

Co jeszcze pomoże wzmocnić serce po zawale? Choć generalnie odradza się spożywanie alkoholu, czerwone wino wywiera korzystny wpływ na serce i układ krwionośny – pod warunkiem wypijania nie więcej niż kieliszka dziennie do posiłku. Czerwone wino zawiera polifenole, potas, magnez i wapń. Przeciwdziała utlenianiu się „złego” cholesterolu, a więc pomaga zapobiegać zakrzepom. Działanie przeciwmiażdżycowe, obniżające ciśnienie i wspomagające układ krążenia ma także czosnek. „Wrogami” cholesterolu są sterole roślinne zawarte w olejach, a także otręby.

 

7.8 Profilaktyka przy chorobach, które grożą zawałem

 

Prosty, powszechnie dostępny związek chemiczny, jakim jest kwas acetylosalicylowy, również przeciwdziała zawałowi serca. Zażywanie np. leku POLOCARD regularnie, zgodnie z zaleceniami lekarza, przeciwdziała powstawaniu zakrzepów i zatorów w naczyniach krwionośnych. Podstawowa zasada w profilaktyce zawału – to dbać o siebie!

 

Bibliografia:

 

18.06.2019

Cukrzyca a problemy z sercem

Cukrzycą określa się choroby metaboliczne, podczas których dochodzi do hiperglikemii, czyli zwiększenia stężenia glukozy we krwi powyżej normy. Może ona wynikać z defektu wydzielania bądź działania insuliny. Cukrzyca jest znana również pod łacińską nazwą diabetes mellitus, której pierwszy człon oznacza „cedzenie wody przez ciało” i nawiązuje do jednego z głównych objawów choroby, a mianowicie nadmiernej produkcji moczu. Drugi człon dosłownie oznacza „słodki jak miód” co dotyczy słodkiego smaku moczu osób chorych na cukrzycę. Z tego powodu osoby cierpiące na cukrzycę określane są także mianem diabetyków (1).

pomiar cukru we krwi

Cukrzyca w statystykach


Cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną. Według danych WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) na całym świecie choruje na nią ponad 420 milionów osób dorosłych, z czego aż 179 milionów to ludzie, u których choroba ta jeszcze nie została zdiagnozowana. W ciągu ostatnich 35 lat całkowita liczba zachorowań wzrosła 3,5-krotnie. Cukrzycy bezpośrednio przypisuje się 1,6 mln zgonów rocznie. Choroba ta stanowi zatem bardzo poważny problem zdrowotny i ekonomiczny – również w Polsce, ponieważ aż 1 na 4 osoby powyżej 60. roku życia ma zdiagnozowaną cukrzycę (2, 3).


Cukrzyca jest chorobą przewlekłą wynikającą z niedoboru insuliny, jej wadliwej budowy bądź niewrażliwości tkanek na jej działanie. Insulina jest hormonem peptydowym wytwarzanym przez komórki β trzustki. Zbudowana jest z dwóch łańcuchów polipeptydowych (A i B) połączonych ze sobą dwoma mostkami disiarczkowymi. Wydzielanie insuliny można podzielić na podstawowe – ma ono charakter stały i wynosi 0,5 –1,0 jednostki – oraz poposiłkowe, które zachodzi po wchłonięciu węglowodanów z przewodu pokarmowego. Wyrzut insuliny jest spowodowany zwiększeniem stężenia cukru we krwi. Insulina odpowiada za wychwyt, magazynowanie i przemianę glukozy czego efektem jest zmniejszenie stężenia glukozy we krwi. U chorych na cukrzycę dochodzi do zaburzenia działania insuliny, co prowadzi do hiperglikemii. Oprócz zaburzenia przemiany węglowodanów występuje także zachwianie równowagi gospodarki lipidowej i białkowej (4).


Typy cukrzycy


Cukrzycę ze względu na przyczynę można podzielić na dwa główne typy. Cukrzyca typu 1, nazywana jest inaczej cukrzycą insulinozależną. Spotykana jest u niewielkiej części chorych – ok. 10% wszystkich przypadków. Nazywana jest też cukrzycą młodzieńczą, ponieważ występuje najczęściej u osób młodych, poniżej 30. roku życia. Początek zachorowania przypada zazwyczaj między 10. a 14. rokiem życia. Spowodowana jest praktycznie całkowitym zniszczeniem komórek β wysp trzustkowych przez przeciwciała. Podczas tego procesu następuje nadmierna produkcja przeciwciał przez system odpornościowy organizmu. Zjawisko to jest określane mianem autoagresji, czyli niszczenia własnych komórek – w przypadku cukrzycy są to komórki trzustki. Dochodzi więc do całkowitego zahamowania wytwarzania insuliny. Początkowe objawy cukrzycy typu 1 mogą pojawić się nagle – najczęściej są to kwasica i śpiączka ketonowa. Natomiast najczęstsze objawy, takie jak wzmożone pragnienie, wielomocz czy senność, rozwijają się przez 4–12 tygodni. Jedynym sposobem leczenia tego typu cukrzycy jest podawanie insuliny. Insulina może być podawana w postaci podskórnych wstrzyknięć wielokrotnych lub za pomocą pomp insulinowych, a leczenie trwa do końca życia pacjenta (1, 5, 6).


Cukrzyca typu 2 to choroba insulinoniezależna, tzn. w jej przebiegu występuje względny niedobór insuliny. Polega ona na upośledzonym wydzielaniu tego hormonu przez komórki β trzustki, np. wydzielana jest z opóźnieniem lub wydzielana jest przez długi czas – w porównaniu z osobami zdrowymi. Za opóźnione uwalnianie insuliny odpowiedzialne są czynniki genetyczne. Cukrzycy typu 2 towarzyszy oporność tkanek na insulinę. Zaburzenia te wynikają z defektów receptorów insulinowych lub nieprawidłowej budowy insuliny. Insulinooporoność jest jednym z kluczowych aspektów rozwoju cukrzycy typu 2. Spadek wrażliwości tkanek na insulinę sprawia, że trzustka – aby utrzymać stężenie glukozy na prawidłowym poziomie – zwiększa wydzielanie tego hormonu. W związku z tym w początkowej fazie rozwoju choroby następuje zwiększenie jej produkcji. Jednak po kilkunastu latach intensywnej pracy dochodzi do wyczerpania komórek β trzustki, co skutkuje zmniejszeniem wytwarzania insuliny. Trzustka nie może więc dłużej kompensować spadku wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę. Prowadzi to do zwiększenia stężenia glukozy we krwi powyżej normy i rozpoznania cukrzycy typu 2. Wówczas wprowadza się leczenie. Rozpoczyna się je od zmiany nawyków żywieniowych oraz zachęcenia pacjenta do wzmożonej aktywności fizycznej. W miarę postępu choroby stosuje się doustne leki przeciwcukrzycowe, a jeśli są one niewystarczające – insulinoterapię. Cukrzyca typu 2 nazywana jest również cukrzycą wieku dorosłego, ponieważ dotyczy głównie osób po 30. roku życia. Początek choroby występuje najczęściej między 40. a 45. rokiem życia. Mimo, że wśród pacjentów dominują osoby powyżej 60. roku życia (7), to jest ona coraz częściej rozpoznawana u ludzi młodych, a nawet u dzieci (5). Cukrzyca typu 2 jest diagnozowana u 80–90% wszystkich osób zapadających na cukrzycę.


Objawy cukrzycy


W większości przypadków cukrzyca rozwija się bezobjawowo lub objawy są mało charakterystyczne. Z tego powodu zdarza się, że jest ona rozpoznawana dopiero na etapie powikłań. Aby móc wcześnie zareagować, warto znać symptomy mogące świadczyć o występowaniu tej choroby. Pierwszym objawem, który powinien zwrócić naszą uwagę, jest częstomocz. W przebiegu cukrzycy dochodzi do 2–3 krotnego zwiększenia częstotliwości oddawania moczu (7). Organizm stara się w ten sposób pozbyć nadmiernej ilości glukozy. Jest to szczególnie uciążliwe, gdyż objaw ten pojawia się także nocą. Jeśli mamy do czynienia z koniecznością skorzystania z toalety częściej niż dwa razy w ciągu nocy, możemy mówić o nykturii. Kolejnym objawem choroby jest polidypsja, czyli wzmożone pragnienie. Osoby chore na cukrzycę, pomimo przyjmowania dużej ilości płynów, nie są w stanie zaspokoić pragnienia. Doskwiera im nieustanna suchość błon śluzowych jamy ustnej.

Ze zwiększonym zapotrzebowaniem na płyny łączy się poliuria, czyli wielomocz (8, 18). Zaburzenie to polega na wydalaniu moczu w ilości przekraczającej 3 litry na dobę. Jest to spowodowane przekroczeniem progowego stężenia glukozy we krwi, co prowadzi do diurezy osmotycznej (7) i glukozurii, czyli pojawienia się glukozy w moczu (7). Osobom cierpiącym na cukrzycę doskwierają napady głodu pomimo regularnego zaspokajania go. Wynika to ze zwiększonej produkcji insuliny (7). Często nadmiernemu apetytowi towarzyszy utrata masy ciała (1,8). W przebiegu cukrzycy mamy do czynienia z zaburzeniami osobowości oraz funkcji poznawczych. Przejawiają się one sennością, apatią, osłabieniem pamięci oraz złym samopoczuciem (7). Do mniej typowych objawów cukrzycy można zaliczyć nocne skurcze łydek, zmiany ropne na skórze i jej świąd, infekcje grzybicze, a także stany zapalne narządów moczowo-płciowych (1).


Czynniki ryzyka cukrzycy


Cukrzyca typu 1 może mieć charakter idiopatyczny, czyli o nieznanym podłożu, bądź też autoimmunologiczny (1). U pacjentów z autoimmunologiczną postacią cukrzycy wykrywa się obecność innych specyficznych przeciwciał przeciwko różnym narządom (18). Wielu chorym na cukrzycę typu 1 towarzyszą choroby autoimmunologiczne takie, jak choroba Hashimoto, stwardnienie rozsiane, choroba Addisona czy choroba Gravesa-Basedowa (9,16). Do rozwoju cukrzycy typu 1 mogą przyczyniać się bardzo częste infekcje wirusowe w okresie dzieciństwa, a ryzyko jej wystąpienia jest większe, jeśli choroba występuje w rodzinie pacjenta (7).


Cukrzyca typu 2 ma charakter postępujący i rozwija się stopniowo. Ma ona podłoże genetyczne, jednak do jej ujawnienia przyczyniają się czynniki środowiskowe działające na organizm przez wiele lat. Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania na cukrzycę należy między innymi nadmierne odżywianie, często połączone z brakiem aktywności fizycznej. Prowadzi to do rozwoju otyłości i zespołu metabolicznego, do którego zaliczamy nadciśnienie, hiperglikemię, hiperlipidemię oraz otyłość brzuszną.
Przyczyną rozwoju cukrzycy typu 2 może być także wystąpienie cukrzycy ciążowej (1). Bardzo istotne jest wczesne wykrycie stanu przedrzucawkowego w ciąży, ponieważ istnieje wysokie prawdopodobieństwo jego rozwoju w cukrzycę typu 2. Do czynników ryzyka możemy zaliczyć także stres, choroby-sercowo naczyniowe, zespół policystycznych jajników oraz nieprawidłową tolerancję glukozy.


Diagnostyka cukrzycy


W celu zdiagnozowania cukrzycy należy wykonać oznaczenie stężenia glukozy we krwi. Badanie to powinny wykonać osoby, u których wystąpiły niepokojące, wymienione wyżej objawy. Kontrolę glikemii prowadzi się także u osób znajdujących się w grupie zwiększonego ryzyka wystąpienia cukrzycy. Celem wczesnego wykrycia stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy typu 2 powinno monitorować się stężenie cukru u osób po 45. roku życia, a także młodszych, u których występuje przynajmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka cukrzycy.

Szczególnie ważne jest rozpoznawanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej u kobiet ciężarnych. Między 24. a 28. tygodniem ciąży należy wykonać test doustnego obciążenia 75 g glukozy w celu wykluczenia cukrzycy ciążowej (1). Jest to zaburzenie gospodarki węglowodanowej pojawiające się po raz pierwszy bądź też rozpoznawane w przebiegu aktualnej ciąży, które mija wraz z porodem (10). Badania w kierunku diagnostyki cukrzycy powinny wykonywać także osoby z nadwagą, otyłością, insulinoopornością oraz nadciśnieniem. Pierwszym krokiem rozpoznawania cukrzycy jest wykonanie glikemii przygodnej. Jest to oznaczenie stężenia glukozy w próbce krwi pobranej o dowolnej porze dnia, niezależnie od godziny ostatnio spożytego posiłku. Jeśli wynik wynosi co najmniej 200 mg/dl, a przy tym pacjentowi towarzyszą objawy hiperglikemii, wskazuje to na cukrzycę.


Jednak w celu pełnej diagnozy należy wykonać badanie stężenia glukozy (glikemii) na czczo. Próbkę krwi żylnej pobiera się w godzinach porannych, a przed badaniem najlepiej powstrzymać się od wysiłku fizycznego. Prawidłowe stężenie glukozy powinno mieścić się w zakresie 70–99 mg/dl. Wynik co najmniej 126 mg/dl wskazuje na cukrzycę, jednak aby postawić taką diagnozę, wymagane jest dwukrotne powtórzenie badania, a każde oznaczenie należy wykonać innego dnia. Jeśli natomiast otrzymane wyniki są niejednoznaczne, wykonuje się test doustnej tolerancji glukozy, określany też skrótem OGTT (z ang. Oral Glucose Tolerance Test). Polega on na podaniu pacjentowi będącemu na czczo 75 g glukozy rozpuszczonej w szklance wody. Krew od pacjenta jest pobierana przed wypiciem roztworu oraz po dwóch godzinach. Test ten pozwala nie tylko na diagnozę cukrzycy, ale także nieprawidłowej tolerancji glukozy (1).

 

Cukrzyca a ryzyko zawału mięśnia sercowego

 

Cukrzyca typu 2 jest niezależnym czynnikiem ryzyka niewydolności serca. W przypadku jednoczesnego występowania tych dwóch chorób najnowsze badania sugerują zwiększone ryzyko hospitalizacji oraz zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych (11). Polskie dane epidemiologiczne podają, że u 30% chorych z zawałem serca cukrzyca jest chorobą współistniejącą, a u co siódmego chorego w ciągu 10 lat rozwija się zespół wieńcowy (5). Badania wykazały, że ryzyko śmierci sercowej u chorych na cukrzycę, którzy nie przebyli zawału serca, jest porównywalne z ryzykiem u chorych bez cukrzycy, ale po przebytym zawale5. Cukrzyca może prowadzić do powikłań, które dzielimy na ostre (np. kwasica ketonowa, śpiączka hiperosmotyczna) oraz przewlekłe. Do najważniejszych, a zarazem najbardziej groźnych powikłań przewlekłych można zaliczyć miażdżycę tętnic, która przyczynia się do rozwoju choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu.


Proces miażdżycowy przebiegający w naczyniach prowadzi do uszkodzenia ich śródbłonka oraz odkładania się blaszek miażdżycowych. Skutkuje to zwężeniem światła naczyń, a w efekcie – niedotlenieniem tkanek (5). Blaszki miażdżycowe u chorych na cukrzycę są niestabilne, przez co łatwo ulegają oderwaniu. Miażdżyca naczyń wieńcowych zwiększa ryzyko zawału mięśnia sercowego. Stale utrzymująca się hiperglikemia prowadzi do mikroangiopatii. Są to zmiany zachodzące w małych naczyniach krwionośnych, które m. in. leżą u podłoża neuropatii. Polega ona na uszkodzeniu nerwów obwodowych, co objawia się zaburzeniami czucia, drętwieniem kończyn i nocnymi skurczami łydek. Co ważne, u osób z neuropatią cukrzycową występuje zmniejszone odczuwanie bólu. W związku z tym choroba niedokrwienna serca może przebiegać bezobjawowo, co utrudnia rozpoznanie i opóźnia leczenie. Diabetycy mogą nie odczuwać bólu w klatce piersiowej, czyli głównego objawu zawału mięśnia sercowego. Dlatego tak ważne jest zrozumienie związku pomiędzy cukrzycą a chorobami naczyniowymi (12).

Zawał serca u cukrzyków często przebiega bez charakterystycznych symptomów, a objawia się:

  • lękiem,
  • osłabieniem,
  • niepokojem,
  • nudnościami,
  • dusznością,
  • nadmiernym poceniem się,
  • zawrotami głowy,
  • dolegliwościami pojawiającymi się w obrębie szyi oraz ramion.


Ze względu na małą swoistość objawów zawału serca u cukrzyków często dochodzi do tzw. niemego zawału serca. Pacjenci przechodzą zawał, nawet o tym nie wiedząc. Bywa, że dowiadują się o nim dopiero podczas wykonywanego badania EKG.


Profilaktyka zawału serca u cukrzyków


Powikłaniom cukrzycy można zapobiegać. Bardzo ważne jest wprowadzenie diety cukrzycowej. Udział węglowodanów w diecie powinien być taki, by zapewnić około 45% całkowitej ilości energii, a pełnoziarniste produkty zbożowe mają stanowić ich główne źródło. Należy jednak pamiętać, że nie ma diety uniwersalnej dla wszystkich pacjentów z cukrzycą – powinna być ona ustalana indywidulanie (1). Integralną częścią zmiany trybu życia jest aktywność fizyczna, ponieważ korzystnie wpływa na kontrolę glikemii i profil lipidowy, a przy tym sprzyja redukcji masy ciała. Wysiłek fizyczny powinien być dostosowany do stanu zdrowia i preferencji chorego (1). Cukrzycy powinni bezwzględnie zaprzestać palenia tytoniu oraz ograniczyć spożycie węglowodanów prostych. Konsumpcja alkoholu nie jest zalecana, gdyż – oprócz innych konsekwencji zdrowotnych – niesie ze sobą ryzyko niedocukrzenia. Kolejnym istotnym czynnikiem prewencji zawału serca jest samokontrola i regularne wykonywanie pomiarów stężenia cukru, a także ciśnienia krwi oraz cholesterolu. Pozwala to na monitorowanie stanu chorego oraz zapobieganie rozwojowi powikłań. Należy również nadzorować masę ciała, ponieważ otyłość oraz nadwaga są czynnikami wystąpienia cukrzycy (6, 17). Liczne badania wskazują, że zwiększenie BMI o 1 kg/m2 związany jest że wzrostem ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych (5). Jednym z kluczowych czynników decydujących o powodzeniu terapii jest regularne przyjmowanie leków oraz insuliny przez pacjentów.


Do najważniejszych grup leków przeciwcukrzycowych należą pochodne sulfonylomocznika, metformina, inhibitory α-glukozydazy oraz glitazony. Do nowych grup leków przeciwcukrzycowych możemy zaliczyć inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT-2), leki inkretynowe i inhibitory dipeptydylopeptydazy 4 (DPP-4) (19). W cukrzycy typu 2 leczenie rozpoczyna się od leków doustnych. O wyborze leku zadecyduje lekarz. W sytuacji, gdy leki te przestają być skuteczne, lekarz może wprowadzić do leczenia insulinę. Odpowiednio dobrane dawki insuliny pozwalają na utrzymanie stężenia cukru na prawidłowym poziomie.
Ponadto, jeśli nie ma przeciwskazań, lekarz może uzupełnić leczenie lekami przeciwcukrzycowymi czy insuliną o stosowanie substancji, które zmniejszają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. W przypadku cukrzycy współistniejącej z chorobą niedokrwienną serca, specjalista może rozważyć zastosowanie kwasu acetylosalicylowego w profilaktyce zawału. Jednym z leków zawierających w swym składzie kwas acetylosalicylowy jest Polocard.


Inne problemy z sercem spowodowane cukrzycą


Do innych problemów spowodowanych cukrzycą należą m.in. choroba wieńcowa oraz udar mózgu. Przyczyną choroby wieńcowej jest niedokrwienie mięśnia sercowego, a jej głównym objawem jest ból dławicowy występujący w okolicy zamostkowej. Może być on wywołany wysiłkiem fizycznym bądź stresem (15). Cukrzyca oraz miażdżyca są czynnikami ryzyka wystąpienia udaru mózgu. Jest to nagłe zaburzenie czynności mózgu spowodowane zaburzeniami krążenia. Udar możemy podzielić na krwotoczny, którego przyczyną jest przerwanie ciągłości naczyń, oraz niedokrwienny, spowodowany przez zator lub zakrzep, co skutkuje zahamowaniem przepływu krwi w naczyniach mózgowych.


Takie niedokrwienie, a w następstwie – niedotlenienie mózgu, może prowadzić do niedowładów, zaburzeń chodu, a nawet do śmierci.
Do przewlekłych powikłań cukrzycy można zaliczyć również patologiczne zmiany w małych naczyniach krwionośnych, czyli mikroangiopatie – retinopatię, nefropatię, neuropatię i zespół stopy cukrzycowej. W wyniku hiperglikemii dochodzi do obciążenia nerek, zwiększenia przepływu krwi i uszkodzenia kłębuszków nerkowych. Prowadzi to do nefropatii, nieodwracalnego uszkodzenia nerek, a nawet do ich niewydolności. W przebiegu retinopatii cukrzycowej zbyt wysokie stężenie glukozy we krwi uszkadza naczynia krwionośne w oku, co może powodować problemy z widzeniem, zaćmę, a nawet całkowitą utratę wzroku. Neuropatia cukrzycowa to uszkodzenie włókien nerwowych. Na początku chory odczuwa mrowienie, drętwienie stóp i dłoni, jednak wraz z zaawansowaniem procesu chorobowego mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca i impotencja. Kolejnym bardzo groźnym powikłaniem cukrzycy jest zespół stopy cukrzycowej – niedokrwienie i nieprawidłowe unerwienie kończyn dolnych w przebiegu cukrzycy. Jeśli dojdzie do skaleczenia lub niewielkiego uszkodzenia stopy, chory słabiej odczuwa ból, a rana nie goi się prawidłowo – powstaje stan zapalny, zakażenie, a nawet owrzodzenie i martwica. Wtedy leczenie farmakologiczne czy opatrunki często okazują się niewystarczające – jedynym rozwiązywaniem ratującym życie pacjenta jest amputacja kończyny.

 


Bibliografia:
1. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2018, Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, [red.] Janusz Gumprecht, Diabetologia Praktyczna 2018; 4(1): 1-94
2. https: //www.who.int/diabetes/en/
3. https: //ncez.pl/choroba-a-dieta/cukrzyca-i-insulinoopornosc/cukrzyca-----w-liczbach--czy-powinnismy-sie-bac-
4. Farmakodynamika podręcznik dla studentów farmacji pod redakcją Waldemara Jańca i Jolanty Krupińskiej [red.] Ewa Jaworska, Wydawnictwo PZWL Warszawa 2002, wydanie V, str. 663-671
5. Gdzie jesteśmy? Dokąd zmierzamy?, Raport Instytutu Ochrony Zdrowia, [red.] Witold Paweł Kalbarczyk, Warszawa 2018
6. Maciej T. Małecki, Otyłość-insulinooporność- cukrzyca typu 2, Kardiologia Polska 2006; 64: 10 (supl. 6)
7. Maciej Małecki, Jan Skupień, Wytyczne dotyczące postępowania w cukrzycy typu 2 u osób starszych, Gerontologia Polska 2008, tom 16, nr 2, 74–79
8. Paweł Kawalec, Mariusz Kielar, Andrzej Pilc, Koszty leczenia cukrzycy 1 i 2 w Polsce, Diabetologia Praktyczna 2006, tom 7, 5, 287–294
9. Ewa Otto-Buczkowska, Przemysława Jarosz-Chobot, Mariola Minkina-Pędras, Grażyna Deja, Barbara Kalina- Faska, Współwystępowanie chorób autoimmunologicznych z cukrzycą typu 1 u młodocianych chorych w oparciu o dane piśmiennictwa i obserwacje własne, Przegląd Lekarski 2008 / 65 / 3
10. Jan Wilczyński, Krzysztof Dziatosz, Cukrzyca ciążowa- ryzyko dla matki i jej dziecka, Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia 2009, tom 2, zeszyt 2, 85-89
11. Shah, S.R., Iqbal, S.M., Alweis, R., Roark, S. A closer look at heart failure in patients with concurrent diabetes mellitus using glucose lowering Drugs, Expert Review of Clinical Pharmacology 2019, 12 (1), pp. 45-52.
12. Heverton Alves Peres a, Leonardo Regis Leira Pereira, Edson Zangiacomini Martinez, Carlos Manuel Viana, Maria Cristina Foss-Freitas, Heart failure is associated with non-adherence to pharmacotherapy in elderly with type 2 diabetes mellitus in public health system Brazilians, Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews March - April 2019, Volume 13, Issue 2,, Pages 939-946,
13. Caprio, F.Z.Email Author, Sorond, F.A., Cerebrovascular Disease: Primary and Secondary Stroke Prevention (Review), Medical Clinics of North America March 2019, Volume 103, Issue 2, Pages 295-308
14. Damian Pres, Mariusz Gąsior, Lech Poloński, Leczenie pacjentów z chorobą wieńcową i cukrzycą, Choroby Serca i Naczyń 2010; 7(3): 112-117
15. Anna Maria Frycz-Kurek, Piotr Buchta, Janusz Szkodziński, Stabilna choroba wieńcowa – epidemiologia, diagnostyka, wybór postępowania, Choroby Serca i Naczyń 2008; 5(3): 125-134
16. Monika Goworek, Anna Madej, Szymon Suwała, Agnieszka Szadkowska, Występowanie chorób autoimmunologicznych u osób z cukrzycą typu 1 oraz u ich krewnych, Diabetologia Kliniczna 2013, tom 2, 1, 9–13
17. Longina Kłosiewicz-Latoszek, Barbara Cybulska, Cukier a ryzyko otyłości, cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych, Problemy Higieny i Epidemiolgii 2011, 92(2): 181-186
18. Chetan, M.R., Thrower, S.L., Narendran, P., What is type 1 diabetes?, Medicine January 2019, Volume 47, Issue 1, Pages 5-9
19. Abbas, G., Al Harrasi, A., Hussain, H. Hamaed, A. Supuran, C.T., The management of diabetes mellitus-imperative role of natural products against dipeptidyl peptidase-4, α-glucosidase and sodium-dependent glucose co-transporter 2 (SGLT2), Bioorganic Chemistry May 2019, Volume 86, Pages 305-315

 

20.02.2019

6 kroków do opanowania stresu

Stres to współcześnie jedna z głównych przyczyn zapadalności na niektóre choroby serca. Chroniczny stres wywołuje objawy psychosomatyczne i potrafi w znaczący sposób pogorszyć jakość życia. Jak opanować stres? Sześć opisanych poniżej kroków pozwoli okiełznać go zarówno doraźnie jak i długotrwale – o ile wprowadzisz je w życie z odpowiednią regularnością.


 
Zestresowany mężczyzna pomiędzy dwoma megafonami

Zidentyfikuj stresory

Stresor to czynnik zagrożenia, który wywołuje konieczność działania, walki lub ucieczki. U każdego może być to co innego. Jednym ze stresorów może być praca2. Warto w związku z tym zadać sobie bardziej szczegółowe pytania. Na przykład: co cię stresuje w pracy? Wymagający szef, natłok obowiązków, brak bycia docenianym, duże kary za pomyłki, niejasne obowiązki czy zadania nie do wykonania? Może przynajmniej część z tych sytuacji da się wyeliminować – poprzez rozmowę z przełożonymi, lepszą organizację pracy własnej lub zmianę własnego podejścia3.

 

Naucz się szybko odpowiadać na stres

Stres staje się problemem, jeśli jest długotrwały, a organizm nie jest w stanie wrócić już do stanu relaksu i rozluźnienia. Dlatego tak ważne jest, by działać od razu i dzięki temu szybko niwelować niekorzystny wpływ stresu. Gdy pojawiają się stresory i czujesz, jak ciało się spina, spróbuj relaksacyjnego głębokiego oddychania z użyciem przepony. Inną ekspresową metodą walki ze stresem jest zrobienie sobie krótkiej przerwy od obowiązków – nie na papierosa, ale na przykład na krótki choćby dziesięciominutowy spacer. Jeśli jest taka możliwość, warto wyjść na dwór, zaparzyć sobie ziołową herbatę albo choć na chwilę włączyć ulubioną relaksującą muzykę3.

 

Wprowadź organizację czasu

Bardzo często stresuje nas natłok obowiązków i problem z wyrabianiem się z zadaniami. Pomocny może być skuteczny system planowania – listy kontrolne, kalendarz z zaplanowanymi zadaniami, aplikacje do organizacji pracy czy ustalanie listy priorytetów3. Próbujmy różnych metod i szukajmy najlepszej dla siebie. Jedno jest pewne - odcięcie się od social mediów i wyłączenie telefonu na czas pracy pozwoli skupić się na szybkim wykonaniu zadań. I jeszcze jedna rada. Zawsze na koniec dnia, tygodnia i miesiąca sprawdzaj, co udało się ci się wykonać i odhaczaj na liście dzięki temu wyraźnie wzrasta poziom satysfakcji.

 

Zadbaj o ciało

Ruch i zdrowa dieta pomogą uporać się ze stresem. Ćwicz przynajmniej 30 minut dziennie. Wystarczy szybki spacer lub jazda na rowerze – cokolwiek, co lubisz, byle regularniea2. Wprowadź zbilansowana dietę, bez tłustych, słodkich i wysoko przetworzonych posiłków. Pamiętaj też, by porządnie się wysypiać3.

 

Zadbaj o duszę

Odpowiednie podejście do problemu może zdziałać cuda. Zamiast mówić sobie: to był najgorszy dzień w życiu, można stwierdzić: dziś był trudny dzień, ale jutro będzie lepiej. Nie buduj w sobie negatywnych uczuć. Unikaj toksycznych ludzi, którzy narzekają, podcinają Ci skrzydła czy ostro oceniają3. Staraj się myśleć pozytywnie – to naprawdę można wyćwiczyć.

 

Wprowadź długofalowe rozwiązania

Medytacja, regularne ćwiczenia i prowadzenie dziennika to najlepsze sposoby na długoterminową walkę ze stresem. Medytacja może przyjmować na przykład postać rozciągania połączonego z głębokim oddychaniem w stylu jogi czy Tai Chi. Na koniec, podobno pisanie dziennika uspokaja i pozwala przelać stres dnia codziennego na kartki papieru. Może warto spróbować?

 

PP-POL-POL-0020


1. Psychologiczne aspekty chorób kardiologicznych; Ewelina M Monastyrska, Oliwia Beck; Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2014, Tom 20, Nr 2, 141–144

2. European Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice (version 2012); European Heart Journal (2012) 33, 1635–1701

3. “Stres w pracy” Poradnik pracownika; Michał Gołcz; Państwowa Inspekcja Pracy

4.  Global Recommendations on Physical Activity for Health; World Health Organization 2010

5.  „Wierzę w szczęście” Beata Pawlikowska, Kurs pozytywnego myślenia

20.02.2019

Dieta dla serca

Jesteśmy tym, co jemy – to hasło w szczególności dobrze obrazuje relację między dietą a zdrowym sercem. W celu uniknięcia chorób sercowo - naczyniowych, konieczne jest wyeliminowanie pewnych produktów z diety i zastąpienie ich zdrowszymi. Czego powinniśmy unikać w diecie, a co jadać częściej, jeśli zależy nam na mocnym i zdrowym sercu?

Składniki diety ułożone w kształcie serca

Ogranicz tłuszcze zwierzęce

Ograniczenie spożycia tłuszczów zwierzęcych, które są źródłem kwasów nasyconych jest nieodzownym warunkiem profilaktyki zawału serca. Dowody z badań klinicznych wskazują na to, że ryzyko chorób sercowo-naczyniowych zmniejsza się od 2 do 3%, gdy kwasy tłuszczowe nasycone w ilości odpowiadającej już 1% wartości energetycznej posiłku, zastąpi się wielonienasyconymi kwasami tłuszczowym1.

 

Wyeliminuj z diety tłuszcze trans

Tłuszcze trans to grupa kwasów tłuszczowych, które powstają w wyniku utwardzenia olejów roślinnych. Występują w wielu produktach codziennej diety, poczynając od chleba, a kończąc na daniach smażonych. Głównym źródłem tego rodzaju tłuszczów szkodliwych dla zdrowia są margaryny, dania typu fast – food, słone przekąski. Badania potwierdzają, że spożycie tłuszczy trans znacząco zwiększa ryzyko chorób sercowo – naczyniowych. Jedno z nich wykazało, że zwiększenie spożycia kwasów tłuszczowych z grupy trans o ilość odpowiadającą 2% łącznej wartości energetycznej pożywienia powoduje zwiększenie ryzyka choroby serca aż o 23%1. Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego kwasy tłuszczowe typu trans powinny stanowić mniej niż 1% wartości eneregetycznej pożywienia1 – im mniej, tym lepiej.

 

Nie dosalaj potraw

Wpływ spożycia sodu na ciśnienie tętnicze jest dobrze znany badaczom. Wnioski są jasne – zbyt duże spożycie sodu ma niekorzystny wpływ na układ sercowo – naczyniowy. Oszacowano, że zmniejszenie spożycia  sodu o 1 gram na dzień wpływa korzystnie na obniżenie skurczowego ciśnienia krwi o 3,1 mm/Hg u osób z nadciśnieniem oraz o 1,6 mm/Hg u osób z ciśnieniem prawidłowym1.  Symulacja przeprowadzona w Stanach Zjednoczonych wykazała, że zmniejszenie spożycia soli o 3 gramy dziennie spowodowałoby zmniejszenie zapadalności na choroby układu krążenia nawet o blisko 10% a zapadalności na udar mózgu o 7%1. Pamiętaj, że zalecane maksymalne, dzienne spożycie soli to 5 gram1 – czyli jedna łyżeczka, a sól znajduje się także w produktach przetworzonych, które kupujemy na co dzień oraz w przekąskach.

 

Alkohol – czerwone wino w odpowiednich ilościach

Wyniki badań epidemiologicznych wskazują na pozytywny wpływ umiarkowanego spożycia alkoholu na rozwój chorób sercowo-naczyniowych. Chodzi tu głównie o czerwone wino. Według badań czerwone wino przynosi korzystne efekty w kontekście chorób serca, co może wynikać z działania zawartych w nim polifenoli (zwłaszcza resweratarolu1). Polifenole to fitozwiązki, które są przedmiotem licznych badań biochemicznych i klinicznych2. Wiele z tych badań wskazuje, że dieta bogata w związki polifenolowe korzystnie wpływa na zdrowie, zmniejszając ryzyko zapadalności na choroby układu krążenia, cukrzycę, nowotwory oraz osteoporozę2. Europejskie wytyczne zalecają aby w celu zmniejszenia ryzyka chorób przewlekłych ograniczyć spożycie alkoholu do 10 gram dziennie w przypadku kobiet oraz 20 gram dziennie w przypadku mężczyzn1.

 

Błonnik przyjacielem serca

Błonnik wykazuje cechy pożądane przy profilaktyce serca. Mimo, że mechanizm tego efektu nie jest w pełni wyjaśniony przez naukowców, jedno jest pewne – zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych1. Spożycie błonnika zmniejsza poziom glukozy oraz stężenie cholesterolu całkowitego we krwi1.  Znajdziemy go w żytnim chlebie razowym, pełnoziarnistym pieczywie, otrębach pszennych, kaszach i warzywach (np. białej fasoli, szpinaku) oraz owocach (suszonych figach, jabłkach).

 

PP-POL-POL-0028


1. Europejskie wytyczne dotyczące zapobiegania chorobom serca i naczyń w praktyce klinicznej na 2012 rok; Kardiologia Polska 2012; 70 (supl. I)

2. Polifenole w profilaktyce chorób cywilizacyjnych; Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych, Wydział Zdrowia Publicznego, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice

20.02.2019

Od zęba do serca

Potoczne powiedzenie mówi, że zęby – w przeciwieństwie do włosów – nie odrastają. Stałe uzębienie mamy na całe życie, więc trzeba o nie dbać nie tylko ze względów estetycznych. Jedną z chorób jamy ustnej jest choroba przyzębia, która obejmuje dziąsło, okostną, ozębną a także kość wyrostka zębodołowego. Pod wpływem zakażenia tkanek przyzębia dochodzi do szeregu niekorzystnych zmian, na przykład zapalnej resorpcji kości wyrostka, która w konsekwencji może prowadzić do utraty zęba. Badania wykazują, że choroby przyzębia mogą także wpływać na ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

 
Mężczyzna z bólem zęba

Co mówią badania?

Wiele zagranicznych badań wykazuje zależność pomiędzy chorobami przyzębia a ryzykiem występowania schorzeń sercowo – naczyniowych. W jednym z nich badacze we współpracy z NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey) wykazali, że wśród blisko 1000 przebadanych, osoby z paradontozą miały o 25% większe ryzyko zachorowania na chorobę wieńcową serca1. Co ciekawe, według badaczy mężczyźni w wieku 50 lat z paradontozą byli o 72% bardziej narażeni na rozwój choroby wieńcowej w stosunku do grupy ze zdrowym przyzębiem2.

W innym sześcioletnim badaniu kohortowym wykazano, że mężczyźni, którzy mieli braki w uzębieniu i towarzyszącą chorobę przyzębia, byli aż o 70% bardziej narażeni na wystąpienie choroby wieńcowej serca2.

 

Problemy sercowe a choroba przyzębia

Bakterie odpowiedzialne za stan zapalny przyzębia, takie jak Streptocococcus sanguis iPorphyromona gingivalis wywołują agregację płytek krwi poprzez ekspresję kolagenopodobnych białek. Zagregowane białka natomiast mogą odgrywać rolę w powstawaniu miażdżycy i zdarzeń zakrzepowo-zatorowych2.

Szczególnie groźne dla osób z wadami serca i po przebytych zabiegach kardiochirurgicznych mogą być urazy związane z tkankami przyzębia. Uszkodzenie tkanki jamy ustnej w trakcie zabiegu stomatologicznego, na przykład ekstrakcji zęba czy leczenia kanałowego, może skutkować przedostaniem się bakterii z jamy ustnej do krwi.  Zdarza się, że bakterie są eliminowane z organizmu samoistnie. Jednak u osób z po przebytych chorobach serca może dojść do infekcyjnego zapalenia wsierdzia3.

 

Profilaktyka u stomatologa

Koniecznie poinformuj dentystę przed interwencją stomatologiczną, jeśli masz wadę serca lub kiedykolwiek w przeszłości chorowałeś na infekcyjne zapalenie wsierdzia. Stomatolog powinien też wiedzieć jeśli przeszedłeś jakikolwiek zabieg kardiochirurgiczny z użyciem sztucznych materiałów lub jesteś po zabiegu wszczepienia sztucznej zastawki czy plastyki zastawki. W tych przypadkach zostanie Ci przepisana odpowiednia antybiotykoterapia jako profilaktyczne działanie przeciwko ewentualnym powikłaniom w wyniku uszkodzenia przyzębia3.

 

Choroby przyzębia a inne schorzenia

Choroby przyzębia to poważny problem, ponieważ w bezpośredni sposób wpływają na nasz ogólny stan zdrowia. Zmienione zapalnie przyzębie stanowi siedlisko bakterii oraz mediatorów zapalanych. Taki stan może spowodować wzrost ryzyka zachorowań na wiele schorzeń ogólnych, w tym: cukrzycy, reumatoidalnego zapalenia stawów czy osteoporozy lub zmienić przebieg tych chorób1.

 

PP-POL-POL-0033


1.  „Choroby przyzębia”; M.Jóźwik, Z.Kopański; Journal of Clinical Healthcare

2. „The link between periodontal disease and cardiovascular disease: How far we have come in last two decades?” ; J Indian Soc Periodontol. 2010 Jul-Sep; 14(3): 148–154.

3. Wytyczne ESC dotyczące leczenia infekcyjnego zapalenia wsierdzia w 2015 roku
09.10.2018

Zdrowe jelita - zdrowe serce

Przez żołądek do serca – mówi stare porzekadło, odnosząc się do uwodzenia przy pomocy pysznych potraw. To powiedzenie można jednak interpretować również przez pryzmat zdrowia. Okazuje się, że praca układu pokarmowego – którą warunkuje to, co jemy – ma wpływ na funkcjonowanie serca. Konkretnie chodzi o jelita i zamieszkujące je bakterie, które mogą mieć korzystny bądź szkodliwy wpływ na układ krążenia.

Dłonie ułożone w kształcie serca na brzuchu

Jelita a serce – przegląd badań

Bakterie jelitowe są bardzo ważnym elementem ekosystemu mikrobiologicznego w jelitach. Jelita są skolonizowane przez 1014 mikroorganizmów, a to prawie 10 razy więcej niż liczba komórek w ciele człowieka. Bakterie w jelitach odgrywają istotną rolę w organizmie, dostarczając niezbędnych składników odżywczych, syntezując witaminę K czy wspomagając trawienie celulozy. Mogą one być także potencjalnie szkodliwe gdy flora w jelitach ulegnie zmianie na skutek chorób, stresu i złych nawyków żywieniowych.

Niektóre choroby jelitowe mogą być powiązane ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób serca. W jednym z ostatnich badań przeprowadzonych w Finlandii stwierdzono, że choroba sercowo – naczyniowa występowała znacznie częściej u pacjentów z nieswoistym zapaleniem jelit w porównaniu z grupą kontrolną2. Co ciekawe, u tych pacjentów zwykle nie obserwowano typowychczynników ryzyka charakterystycznych dla chorób serca2.

Naukowcy podsumowali, że związek pomiędzy niewydolnością serca a jelitami w niektórych przypadkach może być nawet błędnym kołem. Niewydolność serca najprawdopodobniej związana jest z obrzękiem błony śluzowej jelita, co w rezultacie upośledza funkcje bariery jelitowej. Efektem tego może być zwiększone przenoszenie bakterii i endotoksyn przez ściany jelita do układu krążenia, a tym samym wystąpienie zaostrzonej choroby serca2.

Jak poprawić pracę jelit?

Warto zatem poprawić pracę naszych jelit, by cieszyć lepszym samopoczuciem, ale też obniżyć ryzyko chorób serca. Jak to zrobić? Jest kilka sposobów. Należą do nich:

  • Jedz posiłki regularnie. Twoje jelita pracują lepiej, gdy jedzenie spożywasz w o tych samych porach każdego dnia i w regularnych odstępach czasu
  • Staraj się spożywać posiłki w podobnych ilościach każdego dnia
  • Śniadanie to najważniejszy posiłek w ciągu dnia dla Twoich jelit, ponieważ jest związany z ich stymulacją
  • Twoja dieta powinna być bogata w błonnik
  • Staraj się ograniczyć spożycie kofeiny
  • Pij dziennie minimum 8 szklanek wody, zwłaszcza gdy Twoja dieta jest bogata w błonnik.

 

1 Impacts of Gut Bacteria on Human Health and Diseases; Int. J. Mol. Sci. 2015, 16, 7493-7519
2 The heart and the gut; European Heart Journal (2014) 35, 426–430
3 Healthy Bowel Habits; University of Michigane
28.09.2018

Co się stanie z Twoim organizmem, gdy rzucisz palenie?

Decyzja o rzuceniu palenia spędza ci sen z powiek? Nie jesteś do końca przekonany, czy warto? A może szukasz nowych argumentów, aby namówić bliską osobę do wyrwania się z nałogu? W obu przypadkach śpieszymy z pomocą – pokażemy, co tak naprawdę zmienia się w organizmie człowieka, który rzuca palenie. Bo zmienia się sporo. Zarówno natychmiast, jak i stopniowo, ale długofalowo.

Dłonie ze złamanym papierosem

Zmiany odczuwalne do kilku tygodni od rzucenia palenia

Wypalanie nawet kilku papierosów dziennie, a nawet palenie od czasu do czasu może zwiększać ryzyko zachorowania na raka płuc. Zaprzestanie palenia przynosi natychmiastowe korzyści, które pojawiają się już po kilku godzinach i tygodniach. Te podstawowe to: obniżenie ciśnienia krwi, zmniejszenie wydzielania się flegmy, zmniejszenie napadów kaszlu oraz zwiększenie pojemności płuc1.

Zmiany długofalowe

Wykazano, że w dłuższej perspektywie rzucenie palenia może zmniejszać ryzyko zachorowania na raka, choroby serca i przewlekłe choroby płuc. Im wcześniej wyrwiemy się z nałogu, tym większe mamy szansę na zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka płuc1. Należy jednak pamiętać, że rzucenie palenia jest korzystne w każdym wieku, a korzyści kumulują się w czasie. Na przykład, gdy zdecydujesz się na rzucenie palenia przed ukończeniem 40 roku życia, o 90% zmniejszasz ryzyko śmierci z powodu chorób związanych z paleniem tytoniu1. Nawet osoby, u których zdiagnozowani już raka, odnoszą korzyści z rzucenia palenia. W niektórych rodzajach raka, zerwanie z nałogiem w momencie postawienia diagnozy może zmniejszyć nawet o 40% ryzyko zgonu z powodu raka1.

Rzucenie palenia może mieć też efekty psychologiczne – staniesz się bardziej pewny siebie, mniej nerwowy, nie będziesz się martwił, że przykry zapach papierosów odstrasza towarzystwo. Twoja rodzina i znajomi ci podziękują – nie będą narażeni już na zgubne skutki biernego palenia. Badania potwierdziły również, że osoby, które rzuciły palenie są bardziej produktywne w pracy.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że do 2030 r. liczba zgonów związanych z paleniem papierosów może wynieść ponad 8 milionów rocznie.. Nie masz już chyba wątpliwości, że zerwanie z nałogiem tytoniowym przynosi tylko korzyści?

Jeśli powyższe prozdrowotne argumenty nie przekonują cię do rzucenia palenia, to mamy jeszcze jeden – ekonomiczny. Paląc regularnie przez 20 lat, możesz „przepalić” nawet 260 tys. złotych. Warto więc rzucić i oszczędzić i zdrowie, i pieniądze.

 

1 "Smoking Cessation"; Tiffani Sealock; Sandeep Sharma
2 "Benefits of quitting smoking on work productivity and activity impairment in the United States, the European Union and China"; Christine L. Baker, Natalia M. Flores, Kelly H. Zou, Marianna Bruno, Vannessa J. Harrison
3 "Projections of Global Mortality and Burden of Disease from 2002 to 2030"; Colin D. Mathers*, Dejan Loncar
18.09.2018

Śpij na zdrowie

Sen regeneruje nasz organizm, a jego jakość wpływa na ogólny stan zdrowia. To dzięki niemu mózg może funkcjonować każdego dnia na wysokich obrotach. Zbyt krótki sen może wywołać szereg dolegliwości, ale – co ciekawe – także zbyt długi nie jest wskazany. Optymalna długość snu to 7 do 8 godzin na dobę. Warto też docenić rolę drzemki w zwiększaniu produktywności i wydajności pracy mózgu.

Śpiąca starsza para

Skutki zbyt krótkiego snu

Brak snu lub zbyt krótki sen może obniżać zdolność koncentracji, wydajność funkcjonowania mózgu oraz pogarszać pamięć. Potwierdziły to chociażby badania na stażystach medycznych w USA. Grupa, która pracowała ciężko i nie wysypiała się odpowiednio, popełniała o 36% więcej błędów w praktyce lekarskiej od grupy, która regularnie przesypiała noce2. Inne badanieukazało wyraźną zależność między długością snu a poziomem cukru we krwi. Mężczyźni, którzy przez 6 dni z rzędu spali jedynie 4 godziny na dobę, mieli objawy poprzedzające cukrzycę. Po przespaniu normalnie kolejnego tygodnia, objawy ustąpiły. Wyniki te sugerują, że krótki sen może podwyższyć ryzyko zachorowania na cukrzycę3.

Sen a choroby serca

Badanie przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazało, że współczynnik umieralności z powodu chorób sercowo-naczyniowych był najwyższych u tej grupy badanej, która pracowała 67 godzin tygodniowo lub więcej. Podobne wyniki badań otrzymano także w innych krajach. Badacze ze Szwecji, Danii oraz Holandii wykazali, że wydłużony czas pracy jest powiązany z zawałem serca4. Natomiast badanie przeprowadzone w Japonii wykazało, że osoby pracujące po 11 godzin dzienne mają większe ryzyko wystąpienia zawału serca4. W związku z powyższym można wysunąć wniosek, że zbyt krótki sen związany z pracą w godzinach nadliczbowych może wiązać się z ryzykiem zawału serca4.

Inne badania z kolei donoszą, że sen przez 5 godzin lub mniej zwiększa ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego4.

Podsumowując analizy wielu badań wskazują, że osoby śpiące za mało są znacznie bardziej narażone na choroby serca niż te, którą śpią po 7-8 godzin każdej nocy. Istnieje kilka biologicznych wyjaśnień dla tej zależności. Jedno z nich głosi, że zaburzenia snu mogą  zwiększać aktywność układu współczulnego, częstość skurczu mięśni gładkich w ścianach naczyń krwionośnych oraz zatrzymanie soli w organizmie4.

A co z drzemkami?

Sjesta - powszechny zwyczaj na południu Europy, u nas uważana jest raczej za objaw lenistwa. Niesłusznie, bo drzemki, jak się okazuje, mają korzystny wpływ na nasze zdrowie. Drzemanie w ciągu dnia poprawia nastrój, a także może redukować zmęczenie. Według przewodnika opublikowanego przez National Heart, Lung, and Blood Institute, drzemać nie powinniśmy po godzinie 15.00, ponieważ możemy mieć problemy z zaśnięciem w nocy.

 

1 Seven to Eight Hours of Sleep a Night Is Associated with a Lower Prevalence of the Metabolic Syndrome and reduced Overall Cardiometabolic Risk in Adults”; Jean-Philippe Chaput i wsp.; September 2013 | Volume 8 | Issue 9 | e72832
2 Effect of Reducing Interns’ Work Hours on Serious Medical Errors in Intensive Care Units”; Christopher P. i wsp.; The New England Journal of Medicine
3 Impact of sleep debt on metabolic and endocrine function”; Karine Spiegel, Rachel Leproult, Eve Van Cauter; THELANCET,Vol 354
4 Sleep Duration as a Risk Factor for Cardiovascular Disease- a Review of the Recent Literature; Michiaki Nagai; Current Cardiology Reviews, 2010, 6, 54-61
5 Sleep duration predicts cardiovascular outcomes: a systematic review and meta-analysis of prospective studies; European Heart Journal (2011) 32, 1484–1492

Pages

To również może Cię zainteresować

Zawał serca - ból w klatce piersiowej
Zawał serca – przyczyny, objawy, skutki, leczenie i profilaktyka

Zawał serca, potocznie zwany atakiem serca, a prawidłowo – zawałem mięśnia sercowego, to martwica mięśnia sercowego, do której dochodzi na skutek niedokrwienia. Niedokrwienie natomiast jest efektem zamknięcia światła (zatkania) tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do mięśnia sercowego.

pomiar cukru we krwi
Cukrzyca a problemy z sercem

Cukrzycą określa się choroby metaboliczne, podczas których dochodzi do hiperglikemii, czyli zwiększenia stężenia glukozy we krwi powyżej normy. Może ona wynikać z defektu wydzielania bądź działania insuliny. Cukrzyca jest znana również pod łacińską nazwą diabetes mellitus, której pierwszy człon oznacza „cedzenie wody przez ciało” i nawiązuje do jednego z głównych objawów choroby, a mianowicie nadmiernej produkcji moczu. Drugi człon dosłownie oznacza „słodki jak miód” co dotyczy słodkiego smaku moczu osób chorych na cukrzycę. Z tego powodu osoby cierpiące na cukrzycę określane są także mianem diabetyków (1).

Zestresowany mężczyzna pomiędzy dwoma megafonami
6 kroków do opanowania stresu

Stres to współcześnie jedna z głównych przyczyn zapadalności na niektóre choroby serca. Chroniczny stres wywołuje objawy psychosomatyczne i potrafi w znaczący sposób pogorszyć jakość życia. Jak opanować stres? Sześć opisanych poniżej kroków pozwoli okiełznać go zarówno doraźnie jak i długotrwale – o ile wprowadzisz je w życie z odpowiednią regularnością.


 

SKRÓCONA INFORMACJA O LEKU POLOCARD

NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO, DAWKA I POSTAĆ FARMACEUTYCZNA: POLOCARD, 75 MG LUB 150 MG, TABLETKI DOJELITOWE. 1 TABLETKA DOJELITOWA ZAWIERA: 75 MG LUB 150 MG KWASU ACETYLOSALICYLOWEGO (ACIDUM ACETYLSALICYLICUM). SUBSTANCJA POMOCNICZA O ZNANYM DZIAŁANIU: CZERWIEŃ KOSZENILOWA, LAK (E 124). TABLETKI DOJELITOWE BARWY RÓŻOWEJ, OKRĄGŁE, OBUSTRONNIE WYPUKŁE, O LEKKO CHROPOWATEJ POWIERZCHNI, ŚREDNICY 6 MM (TABLETKI 75 MG) I 8 MM (TABLETKI 150 MG). WSKAZANIA DO STOSOWANIA: HAMOWANIE AGREGACJI PŁYTEK: •W PROFILAKTYCE CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, KTÓRE GROŻĄ POWSTANIEM ZAKRZEPÓW I ZATORÓW W NACZYNIACH KRWIONOŚNYCH: ZAWAŁ SERCA; NIESTABILNA I STABILNA CHOROBA NIEDOKRWIENNA SERCA; • W PROFILAKTYCE INNYCH CHORÓB PRZEBIEGAJĄCYCH Z ZAKRZEPAMI W NACZYNIACH. PRZECIWWSKAZANIA: NADWRAŻLIWOŚĆ NA SUBSTANCJE CZYNNA LUB NA KTÓRĄKOLWIEK SUBSTANCJE POMOCNICZĄ. NADWRAŻLIWOŚĆ NA KWAS ACETYLOSALICYLOWY WYSTĘPUJE U 0,3% POPULACJI, W TYM U 20% CHORYCH NA ASTMĘ OSKRZELOWA LUB PRZEWLEKŁA POKRZYWKĘ. OBJAWY NADWRAŻLIWOŚCI: POKRZYWKA, A NAWET WSTRZĄS, MOGĄ WYSTĄPIĆ W CIĄGU 3 GODZIN OD PRZYJĘCIA KWASU ACETYLOSALICYLOWEGO. NADWRAŻLIWOŚĆ NA INNE NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE, PRZEBIEGAJĄCA Z OBJAWAMI TAKIMI JAK: SKURCZ OSKRZELI, ZAPALENIE BŁONY ŚLUZOWEJ NOSA, WSTRZĄS. ASTMA OSKRZELOWA, PRZEWLEKŁE SCHORZENIA UKŁADU ODDECHOWEGO, GORĄCZKA SIENNA LUB OBRZĘK BŁONY ŚLUZOWEJ NOSA, GDYŻ PACJENCI Z TYMI SCHORZENIAMI MOGĄ REAGOWAĆ NA NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE NAPADAMI ASTMY, OGRANICZONYM OBRZĘKIEM SKÓRY I BŁONY ŚLUZOWEJ (OBRZĘK NACZYNIORUCHOWY) LUB POKRZYWKA CZĘŚCIEJ NIŻ INNI PACJENCI. CZYNNA CHOROBA WRZODOWA ŻOŁĄDKA I (LUB) DWUNASTNICY ORAZ STANY ZAPALNE LUB KRWAWIENIA Z PRZEWODU POKARMOWEGO (MOŻE WYSTĄPIĆ KRWAWIENIE Z PRZEWODU POKARMOWEGO LUB UCZYNNIENIE CHOROBY WRZODOWEJ). ZABURZENIA KRZEPNIĘCIA KRWI (NP. HEMOFILIA, CHOROBA VON WILLEBRANDA, TELANGIEKTAZJE, TROMBOCYTOPENIA) ORAZ JEDNOCZESNE LECZENIE LEKAMI PRZECIWZAKRZEPOWYMI (NP. POCHODNE KUMARYNY, HEPARYNA). CIĘŻKA NIEWYDOLNOŚĆ WĄTROBY LUB NEREK. CIĘŻKA NIEWYDOLNOŚĆ SERCA. OSTATNI TRYMESTR CIĄŻY. NIEDOBÓR DEHYDROGENAZY GLUKOZO-6-FOSFORANOWEJ. DNA MOCZANOWA STOSOWANIE U DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU PONIŻEJ 16 LAT, ZWŁASZCZA W PRZEBIEGU INFEKCJI WIRUSOWYCH, ZE WZGLĘDU NA RYZYKO WYSTĄPIENIA ZESPOŁU REYE’A. Z WYŁĄCZENIEM WYJĄTKOWYCH SYTUACJI, TAKICH JAK CHOROBA KAWASAKI. STOSOWANIE JEDNOCZEŚNIE Z METROTREKSATEM W DAWKACH 15 MG/TYDZIEŃ LUB WIĘKSZYCH ZE WZGLĘDU NA MIELOTOKSYCZNOŚĆ. PODMIOT ODPOWIEDZIALNY: PFIZER CORPORATION AUSTRIA GMBH, FLORIDSDORFER HAUPTSTRASSE 1, 1210 WIEDEŃ, AUSTRIA.

ROZWIŃ