Aktualności

18.11.2019

Miażdżyca

Miażdżyca: Czym jest, jakie są jej przyczyny i skutki? Czy można jej zapobiec?
Miażdżyca (arteroskleroza) jest chorobą, której powikłania (takie, jak choroba wieńcowa, udar mózgu) stanowią najczęstszą przyczynę zgonów w krajach rozwiniętych.

Miażdżyca: Czym jest, jakie są jej przyczyny i skutki? Czy można jej zapobiec?

Miażdżyca (arteroskleroza) jest chorobą, której powikłania (takie, jak choroba wieńcowa, udar mózgu) stanowią najczęstszą przyczynę zgonów w krajach rozwiniętych. W Europie wspomniane choroby sercowo-naczyniowe są odpowiedzialne za około 40% przypadków śmierci pacjentów przed 75 rokiem życia. Jest to choroba tętnic, która powoduje ich patologiczny rozrost i ogranicza prawidłowy przepływ krwi (a więc powoduje niedostateczne zaopatrywanie w tlen i składniki odżywcze) przez narządy, w tym te najważniejsze – serce i mózg.

Czym jest miażdżyca?

Za inicjowanie powstawania zmian miażdżycowych odpowiedzialne są dysfunkcje śródbłonka ścian tętnic, najczęściej w aorcie, tętnicach wieńcowych, mózgowych oraz kończyn. Jest to choroba przewlekła, warto podkreślić, że o charakterze zapalnym. Tworzą się pasma tłuszczowe zbudowane z komórek zapalnych i cholesterolowych. Postępujący proces miażdżycowy prowadzi do gromadzenia się w tętnicach lipidów (oraz tworzących się tzw. komórek piankowatych), kolagenu i złogów wapnia.

W wyniku złożonych procesów spowodowanych różnymi substancjami zapalnymi (IFN gamma, IL-1, IL-6, TNF-alfa i wiele innych) dochodzi do powstawania i stopniowego powiększania blaszki miażdżycowej. Rozrośnięta, wywołuje kliniczne objawy choroby, gdy zwężenie światła przekroczy 70–80% średnicy tętnicy.

Taki stan powoduje zmniejszony przepływ krwi do narządów – na przykład serca (dusznica bolesna). Natomiast pęknięcia blaszki miażdżycowej mogą być głównym powodem ostrych zespołów wieńcowych lub udaru mózgu. Istotne w przebiegu rozwoju miażdżycy jest zwiększone stężenie frakcji LDL cholesterolu (tzw. „złego” cholesterolu).

Miażdżyca: najczęstsze przyczyny

Patogeneza, rozwój i powikłania miażdżycy są uzależnione od wielu aspektów. Trzy najważniejsze czynniki ryzyka wystąpienia tej choroby to palenie tytoniu, duże stężenie „złego” cholesterolu w surowicy i nadciśnienie tętnicze. Najniebezpieczniejszym ich skutkiem jest to, że powodują uszkodzenie śródbłonka i przyspieszenie rozwoju zmian miażdżycowych.

Obecność jednego z tych czynników podwaja ryzyko zachorowalności na chorobę niedokrwienną serca spowodowaną miażdżycą. Z kolei współwystępowanie wszystkich opisanych czynników ryzyka sprawia, że prawdopodobieństwo choroby wieńcowej jest aż dziesięciokrotnie większe w porównaniu z osobami, które nie są na nie narażone.

Do najczęstszych przyczyn miażdżycy należą także między innymi:

  • cukrzyca – współwystępowanie cukrzycy i miażdżycy skutkuje tym, że procesy degeneracyjne tętnic zachodzą szybciej, niejednokrotnie powodując stany niedokrwienia i martwicę tkanek, natomiast regeneracja komórek śródbłonka jest utrudniona. Ponadto duże stężenie glukozy we krwi zaburza regulację procesów skurczowych i rozkurczowych tętnic;
  • otyłość lub nadwaga – zbyt duża masa ciała, w szczególności otyłość brzuszna powoduje, że adipocyty (komórki tłuszczowe) wykazują spotęgowaną aktywność lipolityczną, czego konsekwencją jest stymulowanie rozwoju miażdżycy. Dodatkowo otyłość i nadwaga sprzyjają występowaniu cukrzycy;
  • wiek – ryzyko wystąpienia miażdżycy wzrasta wraz z wiekiem. W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się ludzie, którzy ukończyli 55 lat. Jednak nie jest to jedynie choroba wieku dorosłego – istnieją przypadki zdarzeń miażdżycowych związanych ze zwiększonym stężeniem LDL u dzieci;
  • płeć – z powodu miażdżycy tętnic częściej cierpią mężczyźni niż kobiety. Jednak okres menopauzalny i związany z nim spadek estrogenów powoduje wzrost frakcji LDL cholesterolu, a więc jednej z najważniejszych przyczyn miażdżycy;
  • alkohol – nadużywanie alkoholu sprzyja występowaniu nadciśnienia tętniczego, zbyt dużemu stężeniu trójglicerydy, frakcji LDL cholesterolu oraz homocysteiny – wszystko to są czynniki występowania miażdżycy;
  • niezdrowy tryb życia – brak aktywności fizycznej i zła dieta także wpływają na rozwój miażdżycy. Są powodem narastania insulinooporności mogącej prowadzić do cukrzycy bądź hipercholesterolemii;
  • płodowe pochodzenie miażdżycy pierwotne zmiany miażdżycowe powstają już w życiu płodowym. Dziedziczne skłonności do powstawania zmian miażdżycowych są potwierdzone naukowo. Jeśli w rodzinie były przypadki zachorowania na miażdżycę, to inni jej członkowie znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka;
  • stosowane leki – stężenie niekorzystnych frakcji lipoprotein we krwi zwiększa się pod wpływem stosowania niektórych leków. Należą do nich między innymi estrogeny, niektóre β- adrenolityki oraz tiazydowe leki moczopędne stosowane w nadciśnieniu.

Objawy i skutki miażdżycy

Objawy miażdżycy uzależnione są od umiejscowienia blaszki miażdżycowej.

  • miażdżyca tętnic wieńcowych – z miażdżycą tętnic wieńcowych mamy do czynienia, gdy blaszka miażdżycowa odkłada się w świetle tętnic doprowadzających krew (a więc również tlen i składniki odżywcze) do serca. Objawami tego typu miażdżycy może być palący ból w okolicy mostka, niekiedy promieniujący do lewego ramienia, żuchwy lub nadbrzusza;
  • miażdżyca mózgu – w tym przypadku odczuwane mogą być zawroty głowy, zaburzenia świadomości, czucia i ruchu, a także problemy z widzeniem;
  • miażdżyca części brzusznej i piersiowej aorty – początkowe stany miażdżycowe tego rejonu często nie ujawniają się w specyficzny sposób. Objawy mogą polegać na dyskomforcie układu pokarmowego;
  • naczynia krwionośne kończyn dolnych – miażdżyca naczyń krwionośnych kończyn dolnych może ujawniać się jako chromanie przestankowe, które objawia się bolesnymi skurczami mięśni nóg w czasie aktywności fizycznej. Inne, mniej charakterystyczne objawy tego typu miażdżycy to obniżenie temperatury nóg, zmiana koloru ich skóry oraz wrażenie drętwienia.

Skutki miażdżycy są związane ze zmniejszonym przepływem krwi w narządach i zatorami w tętnicach. W zależności od miejsca patologicznych zmian różne są także ich objawy. Ograniczony przepływ krwi przez naczynia wieńcowe jest przyczyną powstawania choroby niedokrwiennej serca. Ta natomiast może prowadzić do dusznicy bolesnej (która podczas ruchu objawia się dusznościami i bólem w okolicach mostka) lub zawału. Miażdżycowe zwężenie tętnic szyjnych jest czynnikiem powodującym zawroty głowy, problemy z pamięcią, a nawet napad niedokrwienny lub udar mózgu.

Miażdżyca okolic nerkowych może skutkować ich niewydolnością i nadciśnieniem. Bolesność nóg, ich oziębienie, zasinienie i brak wyczuwalnego tętna to objawy zmian miażdżycowych zlokalizowanych w kończynach dolnych. Miażdżyca może także powodować niedokrwienie jelit objawiające się problemami gastrycznymi i spadkiem masy ciała.

Leczenie miażdżycy

Podstawą w leczeniu miażdżycy jest zachowanie odpowiedniej diety i kontrolowanie masy ciała. Zalecana dieta, mająca na celu obniżenie stężenia cholesterolu, powinna być uboga w tłuszcze (maksymalnie 30% dziennego zapotrzebowania energetycznego). Stosowanie odpowiedniego jadłospisu może skutkować zmniejszeniem stężenia cholesterolu o 15%.

Jeśli otrzymane w ten sposób efekty są niezadowalające lub gdy występują czynniki zwiększonego ryzyka choroby wieńcowej, stosuje się farmakoterapię. Dobór substancji leczniczej po ustaleniu charakteru hiperlipidemii ustala lekarz. Istnieje kilka grup leków stosowanych w miażdżycy; są to: żywice wiążące kwasy żółciowe, statyny (czyli inhibitory reduktazy hydroksymetylo-koenzymu A), pochodne kwasu fibrynowego (fibraty). Pozostałe leki to na przykład kwas niktynowy, probukol i ezetimib.

Jedną z zabiegowych metod leczenia objawów miażdżycy w postaci zwężenia światła naczynia jest angioplastyka. Wykonywanie go polega na wprowadzeniu i napełnianiu balonu ciśnieniowego w miejscu zwężenia lub niedrożności naczynia. Ma to na celu przywrócenie światła naczynia. Jest to mało inwazyjny i często stosowany zabieg, który w ponad 95% przypadków skutkuje uzyskaniem pożądanej drożności. Natomiast sam efekt zabiegu uzależniony jest od długości leczonej zmiany miażdżycowej.

W przypadku np. niezadowalającego efektu angioplastyki lub rozwarstwienia tętnicy wykonuje się zabieg polegający na umieszczeniu w tętnicy stentu. Mechanicznie zmniejsza to blaszkę miażdżycową, zwiększając drożność tętnicy. Stenty charakteryzują się małą elastycznością i mocno ograniczoną możliwością odkształcania się wraz z pracującą tętnicą, unika się ich stosowania w przypadku zmian silnie uwapnionych. Opisywane balony i stenty mogą być pokrywane substancją chroniącą przed niekorzystną proliferacją śródbłonka.

Inną metoda leczenia skutków miażdżycy jest by-pass – kardiochirurgiczny zabieg pomostowania aortalno-wieńcowego. Przeprowadzany jest w przypadku niedrożności lub krytycznego zwężenia tętnic wieńcowych oraz wystąpienia choroby wielonaczyniowej w przypadkach przeciwwskazań do innych zabiegów. By-pass polega na wykonaniu zespolenia omijającego zmieniony miażdżycowo i zwężony lub niedrożny odcinek tętnicy wieńcowej. Zabieg ten skutkuje obniżeniem ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych.

Czy można zapobiec miażdżycy?

Ogromny wpływ na to, czy zachorujemy na miażdżycę, ma nasz styl życia. Niezwykle istotna jest zdrowa, zbilansowana dieta o odpowiedniej wartości kalorycznej. Ważne jest to, aby w jadłospisie znalazły się produkty bogate w wielonienasycone tłuszcze roślinne, antyoksydacyjne polifenole, antocyjany, błonnik pokarmowy, witaminy (szczególnie E, C, B6, B12), beta-karoten oraz kwas foliowy.

Bezwzględnie należy zaprzestać palenia tytoniu, zwiększyć codzienną dawkę ruchu i unikać spożywania alkoholu. Należy także unikać stresu i zapewnić sobie optymalną dawkę snu. Istotne są regularne badania profilaktyczne, szczególnie jeśli znajdujemy się w grupie ryzyka tej choroby. Jeśli lekarz stwierdzi występowanie miażdżycy lub innych chorób mających na nią wpływ (np. cukrzyca), należy bezwzględnie dostosowywać się do jego zaleceń dotyczących dawkowania leków. Niejednokrotnie w przypadku zapobiegania powikłaniom miażdżycy takim, jak zawał serca lub udar korzystne może być stosowanie leków przeciwzakrzepowych, także tych  wydawanych z apteki bez recepty. Tutaj regularność także jest bardzo istotna.

18.11.2019

Czym jest zdrowy tryb życia

Czym jest zdrowy tryb życia i jaki ma wpływ na układ krążenia?
Profilaktyka chorób układu krążenia ma niebagatelne znaczenie dla rozwoju wielu chorób oraz ich następstw. Zdrowy tryb życia wydłuża życie i znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego.

Czym jest zdrowy tryb życia i jaki ma wpływ na układ krążenia?

Profilaktyka chorób układu krążenia ma niebagatelne znaczenie dla rozwoju wielu chorób oraz ich następstw. Zdrowy tryb życia wydłuża życie i znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego.

Zdrowy styl życia, jak sama nazwa wskazuje, ma pomóc w zachowaniu dobrego stanu zdrowia przez długie lata. Od dłuższego czasu mówi się o kluczowym znaczeniu prowadzenia higienicznego trybu życia w profilaktyce wielu chorób. Promowanie zdrowych zachowań ma silne poparcie w wielu niezależnych i wiarygodnych badaniach. Przykładowo, naukowcy z University of Exeter dowiedli, że dzięki zdrowemu trybowi życia ryzyko demencji u osób w wieku powyżej 60 lat zmniejszyło się o jedną trzecią. Co więcej, prowadzenie zdrowego trybu życia jest niezmiernie istotne już od lat dziecięcych, gdyż może wpływać na stan zdrowia w przyszłości. Jak potwierdzają badania, u kobiet, które w wieku dziecięcym i młodzieńczym uprawiały regularną aktywność fizyczną, ryzyko zachorowania na raka piersi jest aż o 54% mniejsze w porównaniu z kobietami niewykazującymi takiej aktywności.

W 2012 roku TNS Polska przeprowadziła na zlecenie agencji PR Headlines Porter Novelli badanie weryfikujące poziom znajomości wytycznych dotyczących zdrowego stylu życia. Okazało się, że wiedza Polaków w tej dziedzinie jest zadowalająca. Badani słusznie wskazywali elementy niezdrowego stylu życia, tj. brak ruchu, małą aktywność fizyczną (45% respondentów), złą dietę (40%), nerwy, stres i nieumiejętność radzenia sobie z nim (39%). Niestety, aż 60% Polaków nie próbowało zmienić swojego stylu życia w celach zdrowotnych. Choć świadomość dotycząca tej kwestii jest w polskim społeczeństwie stosunkowo duża, to jednak za niepokojący należy uznać brak wynikających z tej wiedzy czynów. Dlatego też działania propagujące zdrowy styl życia i motywujące do zmiany wciąż są niezbędne. Jakie są najnowsze wytyczne dotyczące tej kwestii i jaki mają one wpływ na układ krążenia?

Zdrowy tryb życia, czyli...

W 1974 roku Marc Lalonde, ówczesny Minister Zdrowia Kanady, opracował definicję zdrowia, która głosi: „Zdrowie jest wynikiem działania czynników związanych z dziedziczeniem genetycznym, środowiskiem, stylem życia i opieką medyczną. Promocja zdrowego stylu życia może wpłynąć na poprawę stanu zdrowia i ograniczyć zapotrzebowanie na opiekę medyczną”. Z biegiem czasu okazuje się, że definicja ta, mimo upływu lat, staje się coraz bardziej trafna.

Zgodnie z koncepcją Lalonde, styl życia jest głównym czynnikiem wpływającym na zdrowie człowieka. Składa się na niego zbiór codziennych decyzji, zachowań, wykonywanych czynności oraz nawyków. Zdrowym stylem życia będą więc wszystkie te decyzje i zachowania, które ukierunkowane są na poprawę i utrzymanie zdrowia, a tym samym na wydłużenie życia i poprawę jego jakości.

Najważniejsze elementy zdrowego trybu życia to:

  • Aktywność fizyczna

Codzienna aktywność fizyczna stanowi (w każdej grupie wiekowej) podstawę współcześnie rekomendowanej Piramidy Zdrowego Żywienia i Stylu Życia, opracowanej przez Instytut Żywności i Żywienia. Rekomendowany czas aktywności fizycznej dla dzieci to minimum 60 minut każdego dnia, zaś dla dorosłych i osób starszych powinien wynosić co najmniej 30–45 minut, , . Regularna aktywność fizyczna, za sprawą zwiększenia wydatku energetycznego, pozwala zachować prawidłową masę ciała (optymalny wskaźnik masy ciała (BMI) powinien mieścić się w zakresie 18,5–25, zaś obwód brzucha nie powinien przekraczać 80 cm w przypadku kobiet i 94 cm u mężczyzn). Poza tym niesie ze sobą szereg innych prozdrowotnych zmian, jak np. zwiększenie masy mięśniowej i kostnej, poprawę tolerancji glukozy i profilu lipidów, obniżenie spoczynkowego i wysiłkowego ciśnienia tętniczego krwi oraz częstości rytmu serca, jak również poprawę ogólnego samopoczucia i zdrowia psychicznego.

  • Odpowiednia dieta

Niezbędnym elementem zdrowego stylu życia jest racjonalne i prawidłowe odżywianie się, uwzględniające zapotrzebowanie organizmu na wszelkie pełnowartościowe składniki. Instytut Żywności i Żywienia zaleca zjadanie dużych ilości warzyw i owoców, jedzenie produktów pełnoziarnistych, ryb, nasion roślin strączkowych i orzechów, nabiału i jaj. Zaleca też wyraźne ograniczenie spożywania czerwonego mięsa, produktów przetworzonych, soli, tłuszczów zwierzęcych, cukru i słodyczy. Konieczne jest także częste picie wody (co najmniej 1,5 l dziennie). Prawidłowe odżywianie to również spożywanie odpowiedniej wielkości porcji jedzenia (niezbyt dużych) oraz przestrzeganie właściwej częstości spożywanych posiłków (4–5 posiłków co 3–4 godziny u osób dorosłych).

  • Zdrowy sen

Sen również jest ważnym elementem zdrowego stylu życia. Zdrowy sen regeneruje organizm (w czasie snu zwiększa się uwalnianie hormonów anabolicznych, pobudzających odnowę tkanek), pozwala odzyskać siły witalne, poprawia zdolność koncentracji i pamięci, ułatwia radzenie sobie ze stresem i wzmacnia system odpornościowy. Badania wykazały, że optymalny czas snu osoby dorosłej wynosi 6–8 godzin. Zbyt krótki czas snu (poniżej 6 godzin) i zła jego jakość przyczyniają się do zachorowań na cukrzycę, powodują zaburzenia metaboliczne, otyłość, nadciśnienie tętnicze, depresję, pogarszają odporność immunologiczną oraz zwiększają ogólny wskaźnik śmiertelności. Z kolei sen zbyt długi (powyżej 9 godzin) zwiększa ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego, udaru mózgu, cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego i otyłości.

  • Redukcja stresu i dbanie o dobre samopoczucie

Zachowywanie równowagi psychicznej, myślenie pozytywne i unikanie stresu to także ważne elementy zdrowego stylu życia. Stres wywołuje uczucie ucisku oraz bólu w klatce piersiowej, palpitacje i duszność, przyczynia się również do rozwoju takich chorób, jak nadciśnienie i choroba niedokrwienna serca, zwiększa również ryzyko zawału serca i depresji. Co więcej, objawy depresyjne zwiększają o 31% ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Niezmiernie istotne są również kontakty z innymi ludźmi i zwierzętami. Badania przeprowadzone z udziałem osób po zawale i udarze wykazały, że posiadanie psa redukuje ryzyko zgonu z powodu zawału o 33% u osób mieszkających samotnie oraz o 15% w przypadku mieszkających z partnerem lub dzieckiem. W przypadku udaru ryzyko zmniejszało się odpowiednio o 27% i 12%.

  • Ograniczenie używek

Palenie papierosów i nadmierne spożywanie alkoholu powodują znaczne skrócenie długości życia – szybkie starzenie się naczyń krwionośnych prowadzi do uszkadzania serca, płuc i mózgu. Szacunkowe dane pokazują, że połowa wszystkich nowotworów u mężczyzn w średnim wieku wynika z nałogu palenia papierosów. Z kolei nadmierne spożycie alkoholu działa toksycznie na organizm.

Jak zdrowy tryb życia wpływa na układ krążenia?

Zdrowy tryb życia ma również niebagatelne znaczenie dla układu krążenia. Aktywność fizyczna jest stanowczo rekomendowana osobom z chorobami sercowo-naczyniowymi. Ćwiczenie przez 150 minut tygodniowo zmniejsza ryzyko przedwczesnej śmierci o 19%, natomiast wydłużenie tego czasu redukuje ryzyko zgonu aż o 36%. Z kolei właściwa dieta (polecana jest śródziemnomorska) pozwoli zredukować stężenie tzw. „złego” cholesterolu (LDL) i unormować ciśnienie krwi, a tym samym zmniejszyć ryzyko miażdżycy mogącej prowadzić do zawału serca bądź udaru mózgu oraz do niewydolności serca. Zdrowy sen i ograniczenie stresu w codziennym życiu pozwalają uniknąć nagłych skoków ciśnienia, których skutki mogą być groźne dla zdrowia.

O czym jeszcze należy pamiętać?

Zdrowy styl życia to również profilaktyka powszechnie występujących chorób. Uważne obserwowanie objawów płynących ze strony naszego organizmu (takich, jak duszności czy bóle w okolicach klatki piersiowej) może uchronić nas przed rozwojem wielu dolegliwości, gdyż wczesne ich wykrycie pozwoli na zahamowanie postępowania choroby. Systematyczne konsultacje lekarskie połączone z regularnymi badaniami, takimi jak kontrola wartości ciśnienia krwi, stężenia cholesterolu oraz stężenia cukru we krwi, to podstawa w kwestii profilaktyki chorób układu krążenia, szczególnie w przypadku osób z grupy ryzyka (czyli takich, u których występowały w rodzinie przypadki tego rodzaju schorzeń).

W profilaktyce chorób takich, jak zawał serca lub udar u osób należących do grupy ryzyka stosować można również kwas acetylosalicylowy będący substancją czynną leku Polocard. Preparat ten ze względu na działanie przeciwzakrzepowe, ułatwia przepływ krwi w naczyniach krwionośnych.

18.11.2019

Udar mózgu

Udar mózgu: objawy, przyczyny, leczenie, skutki. Czy można mu zapobiegać?
Udar mózgu to trzecia co do częstości przyczyna zgonów po 40. roku życia, a także najczęstsza przyczyna powstawania niepełnosprawności. Corocznie w Polsce odnotowuje się około 70–80 tys. przypadków wystąpienia udaru, co oznacza, że średnio dochodzi do niego co 8 minut. 

Udar mózgu: objawy, przyczyny, leczenie, skutki. Czy można mu zapobiegać?

Udar mózgu to trzecia co do częstości przyczyna zgonów po 40. roku życia, a także najczęstsza przyczyna powstawania niepełnosprawności. Corocznie w Polsce odnotowuje się około 70–80 tys. przypadków wystąpienia udaru, co oznacza, że średnio dochodzi do niego co 8 minut.

Niestety jest to choroba charakteryzująca się bardzo poważnymi i przewlekłymi następstwami zdrowotnymi, a także wysoką śmiertelnością – prawie połowa pacjentów dotkniętych udarem umiera. Czym tak naprawdę jest udar mózgu, jak go właściwie rozpoznać i leczyć? Jakie są jego możliwe przyczyny? Czy da się mu zapobiegać?

Udar mózgu – czym jest i jakie są jego rodzaje?

Według aktualnej definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) udar mózgu jest to zespół kliniczny charakteryzujący się nagłym pojawieniem się ogniskowych lub globalnych zaburzeń czynności mózgowia, które – jeżeli nie doprowadzą wcześniej do zgonu – utrzymują się dłużej niż 24 godziny i nie mają innej przyczyny niż naczyniowa.

W literaturze na określenie udaru stosuje się również terminy takie, jak „zdarzenie”, „epizod” lub „incydent mózgowo-naczyniowy”; dawniej udar znany był także jako apopleksja (gr. apoplexia – paraliż). Dochodzi do niego wskutek nagłego zatrzymania dopływu krwi do tkanki mózgowej. Jest to bezpośrednio zagrażający zdrowiu i życiu nagły stan, który bezwzględnie wymaga natychmiastowego leczenia chorego w warunkach szpitalnych. Przypadki udaru mózgu, w zależności od etiologii, można podzielić na kilka rodzajów:

Udar niedokrwienny

Udar niedokrwienny mózgu, inaczej zawał mózgu, stanowi około 80% wszystkich odnotowywanych przypadków. Dochodzi do niego na skutek zamknięcia światła tętnicy doprowadzającej krew do mózgu lub niewielkiej tętniczki wewnątrzmózgowej. Zatrzymanie dopływu świeżej krwi, bogatej w tlen i inne niezbędne substancje niezbędne do funkcjonowania tkanki mózgowej powoduje obumieranie komórek.

Udar krwotoczny

Udar krwotoczny powstaje w momencie, gdy dochodzi do pęknięcia ściany tętnicy doprowadzającej krew do tkanki mózgowej. W konsekwencji krew nie dociera do tej części mózgu, która jest przez to naczynie zaopatrywana, powodując śmierć komórek tam zlokalizowanych. Dodatkowo świeża krew wylewająca się z tętnicy przyczynia się do uszkodzenia sąsiednich komórek nerwowych, powodując także zwiększenie ciśnienia śródmózgowego i zaburzenia w pracy całego narządu.

W zależności od lokalizacji wyróżnia się dwa typu udaru krwotocznego:

  • krwotok podpajęczynówkowy powstaje, gdy pęknięte naczynie znajduje się na powierzchni mózgu; najczęściej dochodzi do niego wskutek wcześniejszych wad naczynia, jak np. nieleczony tętniak;
  • krwotok śródmózgowy, gdy do wylewu dochodzi wewnątrz narządu.

Przemijający udar niedokrwienny (miniudar)

Jako przemijający udar niedokrwienny klasyfikuje się takie ogniskowe zaburzenia czynności mózgu, które występują nagle, ale ustępują samoistnie w czasie krótszym niż 24 godziny. W przeważającej większości (80%) takie epizody trwają kilka-, kilkanaście minut, lecz notuje się również przypadki kilkugodzinnych zaburzeń.

Przyczyny udaru mózgu

Przyczyny udaru mózgu można podzielić na niepodlegające modyfikacjom oraz takie, które poddają się różnym zabiegom i czynnościom prewencyjnym, czyli modyfikowalne. Najbardziej istotnym niemodyfikowalnym czynnikiem ryzyka wystąpienia udaru mózgu jest wiek. Szacuje się, iż zapadalność na udar zwiększa się dwukrotnie w każdej kolejnej dekadzie życia.

Choroba ta dotyka aż 5% populacji powyżej 65. roku życia, przy czym częstotliwość jest większa u mężczyzn niż u kobiet. Istotne znaczenie ma również kryterium pochodzenia etnicznego, gdyż wykazano, że w grupie zwiększonego ryzyka znajdują się osoby rasy czarnej oraz Latynosi, .

Do innych istotnych niemodyfikowalnych czynników ryzyka zalicza się przebyty wcześniej udar mózgu i uwarunkowania genetyczne takie, jak wystąpienie przypadku udaru mózgu u któregoś z rodziców, anemia sierpowata oraz niektóre zaburzenia metaboliczne. Do najpowszechniejszych czynników modyfikowalnych można zaliczyć:

  • Nadciśnienie tętnicze. Ocenia się, że współistniejące nadciśnienie tętnicze aż czterokrotnie zwiększa ryzyko wystąpienia udaru mózgu. Obniżenie ciśnienia skurczowego o ok. 9 mm Hg, zaś rozkurczowego o 5 mm Hg może zmniejszyć to ryzyko o nawet 30%. Uwzględniając fakt, iż na nadciśnienie cierpi 30% populacji dorosłych, zaś powyżej 65. roku życia odsetek ten wzrasta do 70%, wystąpienie udaru na skutek tej choroby jest jednym z najpoważniejszych czynników ryzyka.
  • Inne choroby układu krążenia. Choroba niedokrwienna serca lub przebyty zawał serca zwiększają ryzyko wystąpienia udaru. Stwierdzone migotanie przedsionków jest najpowszechniejszą przyczyną zapadalności na udar kardiogenny. Bardzo ważnym czynnikiem ryzyka udaru mózgu jest miażdżyca, w przebiegu której dochodzi do zwężenia światła naczyń krwionośnych. Najbardziej narażoną grupą są ci pacjenci, u których zwężenie światła wynosi więcej niż 70%, zwłaszcza jeśli doszło do niego w obrębie tętnic szyjnych8.
  • Cukrzyca. Występowanie tej choroby jest czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienie niedokrwiennego udaru mózgu dwukrotnie8.
  • Bezdech senny. W badaniach wykazano, że 72% pacjentów, u których wystąpił udar niedokrwienny, cierpiało wcześniej z powodu obturacyjnego bezdechu sennego. Bezdech senny polega na krótkotrwałych zaburzeniach oddychania podczas snu, charakteryzujących się występowaniem okresowych spłyceń oddychania i okresów bezdechu, zaś częstość występowania tej choroby u osób po 55. roku życia w Polsce szacuje się na ok. 11%.
  • Czynniki związane ze stylem życia. Kolejnymi czynnikami ryzyka są palenie tytoniu oraz niewłaściwa dieta, której następstwem jest nadwaga i otyłość. Szacuje się, że palacze są dwukrotnie bardziej narażeni na ryzyko wystąpienia udaru mózgu, tak niedokrwiennego, jak i krwotocznego. Wzrost masy ciała połączony z niską aktywnością fizyczną również jest poważnym czynnikiem ryzyka zachorowania na udar.

Objawy i skutki udaru mózgu

Objawy krwotocznego i niedokrwiennego udaru mózgu są w dużej mierze uzależnione od typu doznanego udaru, a także rejonu mózgu, który został dotknięty chorobą. Do najczęściej występujących objawów należą:

  • Zaburzenia wzroku. Często dochodzi do tzw. „podwójnego widzenia”, ograniczenia pola widzenia lub całkowitej utraty wzroku, przy czym symptomy dotyczą najczęściej tylko jednego oka.
  • Zaburzenia koordynacji ruchowej. Pojawiają się trudności z utrzymaniem równowagi, chodzeniem oraz wykonywaniem złożonych czynności ruchowych, np. ubieraniem się.
  • Osłabienie mięśni kończyn dolnych lub górnych. Brak możliwości utrzymania jakichkolwiek przedmiotów, problemy z poruszaniem rękami lub nogami, niemożność ustania, czasami uczucie odrętwienia, często tylko po jednej stronie ciała to kolejne symptomy udaru mózgu.
  • Porażenie mięśni twarzowych. Chory nie jest w stanie uśmiechnąć się lub widoczne jest opadanie kącika ust.
  • Niedowład mięśni gardła oraz języka. Udar może powodować trudności z artykułowaniem słów, mowa staje niewyraźna i bełkotliwa, chory ma trudności z połykaniem, przez co występuje ryzyko zakrztuszenia się.
  • Niespodziewane, bardzo silne bóle głowy. Bóle występują najczęściej w przebiegu krwotoku podpajęczynówkowego; przy czym dotyczą całej głowy.
  • Utrata świadomości. Rozległe zaburzenia spowodowane udarem mogą doprowadzić do senności, formułowania nielogicznych wypowiedzi, splątania, nieświadomości lub całkowitej utraty przytomności.

Najpoważniejszym następstwem wystąpienia udaru jest zgon pacjenta; choroba ta jest śmiertelna w około 40% wszystkich przypadków, przy czym znacznie większą śmiertelnością, a także późniejszą skalą ciężkich następstw zdrowotnych charakteryzuje się udar krwotoczny. Do następstw zdrowotnych po przebytym udarze zalicza się także niepełnosprawność ruchową, dotykająca 25–50% wszystkich pacjentów po udarze, najczęściej jest to niedowład połowy ciała lub zaburzenia napięcia mięśniowego.

Występują także różne zaburzenia w sferze poznawczej, zaburzenia koncentracji, niemożność skupienia uwagi, oznaki otępienia i braku pamięci. Zaburzenia emocjonalne ujawniające się w wyniku przebytego udaru mózgu dotykają nawet 60% przypadków, przy czym do najważniejszych zalicza się depresję, stany maniakalne, napady lękowe lub zespół lęku uogólnionego.

Do innych zaburzeń neurologicznych zaliczać się będą napady padaczkowe, które są wynikiem uszkodzeń różnych obszarów mózgu. Bardzo często na skutek utraty sprawności fizycznej występują zakażenia ogólnoustrojowe, zapalenia płuc, odleżyny, choroby układu moczowego, choroby naczyń krwionośnych, a przede wszystkim zmiany zatorowo-zakrzepowe.

Leczenie udaru mózgu

W przypadku wystąpienia udaru mózgu kluczowe znaczenie ma czas od momentu pojawienia się pierwszych oznak do wdrożenia prawidłowego leczenia. W przypadku udaru niedokrwiennego mózgu w przeciągu pierwszych trzech godzin od pojawienia się objawów choroby istnieje możliwość terapii z użyciem tkankowego aktywatora plazminogenu (tPA), który to lek rozpuszcza skrzep tętnicy mózgowej będący przyczyną udaru.

Jego stosowanie ograniczone jest jednak przede wszystkim względami czasowymi (po upływie kilku godzin komórki mózgowe ulegają obumarciu), interakcjami z innymi lekami lub niedawno przebytymi interwencjami chirurgicznymi – zwiększone jest ryzyko krwawienia. Gdy podanie tkankowego aktywatora plazminogenu nie jest możliwe, stosuje się leki przeciwpłytkowe takie, jak kwas acetylosalicylowy (np. Polocard) lub inne antykoagulanty, np. heparynę.

W przypadku udaru krwotocznego nie podaje się leków przeciwkrzepliwych, które mogłyby pogorszyć stan pacjenta; stosuje się tutaj leczenie zachowawcze polegające na kontrolowaniu ciśnienia śródczaszkowego. W cięższych przypadkach dokonuje się operacji neurochirurgicznych mających na celu przeciwdziałanie niebezpiecznemu wzrostowi ciśnienia wewnątrz czaszki. Po ustabilizowaniu stanu pacjenta konieczne jest wdrożenie rehabilitacji, która jest bardzo istotną częścią okresu rekonwalescencji.

Wszelkiego rodzaju zabiegi fizjoterapeutyczne, takie jak poruszanie kończynami, odpowiednie ich układanie, a w miarę poprawy stanu chorego także proste ćwiczenia fizyczne poprawiające sprawność ruchową mają ogromne znaczenie w łagodzeniu skutków udaru, zarówno fizycznych, jak również emocjonalnych.

U osób, u których w następstwie udaru mózgu pojawiły się trudności z mówieniem, należy przeprowadzić zajęcia z logopedą, zaś przy zaburzeniach psychicznych i neurologicznych konieczne będzie wdrożenie psychoterapii i pomoc lekarzy specjalistów z zakresu neurologii i psychiatrii3.

Czy można zapobiec udarowi mózgu?

Jak wspomniano wcześniej, niektóre przyczyny i czynniki ryzyka wystąpienia udaru mózgu są w dużej mierze niezależne od człowieka, ale nawet one, w połączeniu z odpowiednim stylem życia, mogą zostać w znacznym stopniu zminimalizowane. Do najważniejszych prozdrowotnych zachowań w prewencji udaru mózgu są rezygnacja z palenia tytoniu i spożywania alkoholu, dieta uboga w sód, regularne oznaczanie stężenia glukozy (glikemii) i wykonywanie lipidogramu w celu przeciwdziałania chorobom związanymi z nieprawidłowym stężeniem cukru i cholesterolu we krwi.

Duże znaczenie w profilaktyce udarów ma aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu i redukcja stresu. Szczególną uwagę na zalecenia lekarskie oraz prawidłowy styl życia powinny zwrócić osoby znajdujące się w  grupie największego ryzyka. Z kolei właściwe stosowanie leków mających na celu kontrolowanie chorób, które mogą skutkować udarem mózgu, może w znacznym stopniu zredukować ryzyko jego wystąpienia.

18.11.2019

Choroby układu krążenia

Choroby układu krążenia: Wszystko, co powinniśmy o nich wiedzieć
Główną przyczyną zgonów, zarówno w Polsce, jak i na świecie, są choroby układu krążenia. Lekceważące podejście do czynników ryzyka oraz prowadzenie niezdrowego trybu życia prowadzą do rozwoju chorób układu krążenia, a w konsekwencji do niewydolności serca.

Choroby układu krążenia: Wszystko, co powinniśmy o nich wiedzieć

Główną przyczyną zgonów, zarówno w Polsce, jak i na świecie, są choroby układu krążenia. Lekceważące podejście do czynników ryzyka oraz prowadzenie niezdrowego trybu życia prowadzą do rozwoju chorób układu krążenia, a w konsekwencji do niewydolności serca.

Najczęściej występujące choroby układu krążenia to choroba niedokrwienna serca, udar mózgu, zawał mięśnia sercowego, miażdżyca i niewydolność serca. Niestety, współczesny niehigieniczny styl życia sprzyja rozwojowi chorób układu krążenia. Te z kolei stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Choroby układu sercowo-naczyniowego nadal są główną przyczyną śmierci w naszym kraju; niemal co drugi zgon wynika z tego rodzaju schorzeń.

Najważniejsze czynniki ryzyka chorób układu krążenia to:

  • duże stężenie „złego” cholesterolu (LDL)
  • palenie tytoniu
  • mała aktywność ruchowa
  • nadwaga
  • nieprawidłowe odżywianie
  • upośledzona tolerancja glukozy
  • zwiększenie stężenia fibrynogenu
  • zwiększenie stężenia kwasu moczowego
  • stres
  • wiek
  • płeć męska oraz obciążenia genetyczne.

W celu zahamowania rozwoju chorób układu krążenia, konieczne jest ich wczesne wykrycie, a do tego z kolei niezbędne jest szerzenie wiedzy wśród społeczeństwa dotyczącej czynników ryzyka. Niezbędna jest również profilaktyka chorób układu krążenia.

Choroby układu krążenia w Polsce i na świecie

Choroby układu sercowo-naczyniowego są najczęstszą przyczyną zgonów na świecie. Statystycznie na choroby układu krążenia umiera rocznie więcej osób niż z jakiejkolwiek innej przyczyny. Szacuje się, że tylko w 2016 r. z ich powodu zmarło na świecie aż 17,9 mln osób, co stanowi niemal jedną trzecią wszystkich zgonów.

Spośród tej liczby aż 85% jest spowodowanych atakiem (zawałem) serca i udarem mózgu. Jak już wspomniano, w Polsce choroby układu krążenia również są dominującą przyczyną zgonów.

Choroby układu krwionośnego, czyli...

Choroby układu krążenia są grupą zaburzeń serca i naczyń krwionośnych (tętnic, żył i naczyń włosowatych).

Najczęściej spotykane choroby układu sercowo-naczyniowego to:

  • Miażdżyca (zwana również arterosklerozą)
    Jest to choroba tętnic, która prowadzi do zwężenia ich światła. Pogrubienie ściany, a tym samym zwężenie tętnicy następuje wskutek ogniskowego odkładania się w ścianach naczynia blaszki miażdżycowej. Blaszka ta składa się głównie z cholesterolu LDL (nazywanego również „złym” cholesterolem) i komórek piankowych. Blaszki miażdżycowe łatwo pękają, a jeśli pęknięcie jest duże, powstaje zakrzep blokujący przepływ krwi w tętnicy, co powoduje niedotlenienie narządu; to zaś może prowadzić do martwicy. Blaszki miażdżycowe gromadzą się najczęściej w tętnicach wieńcowych serca (powodując chorobę niedokrwienną serca), szyjnych, mózgowych (udar mózgu) albo w tętnicach kończyn dolnych (przewlekłe niedokrwienie kończyn dolnych). Typowym objawem niedotlenienia jest ból.
  • Choroba wieńcowa (inaczej choroba niedokrwienna serca)
    Przyczyną choroby niedokrwiennej serca jest miażdżyca tętnic wieńcowych (naczyń zaopatrujących serce w tlen i substancje odżywcze). Złogi tłuszczowo-wapniowe (blaszka miażdżycowa) osadzają się w błonie wewnętrznej ścian naczyń krwionośnych, prowadząc do zwężenia tętnic wieńcowych. Zakrzep powstały w wyniku pęknięcia blaszki miażdżycowej może całkowicie zamknąć tętnicę, co z kolei może doprowadzić do martwicy mięśnia sercowego, czyli zawału.
  • Choroby mięśnia sercowego
    Choroby układu krążenia mogą mieć podłoże genetyczne (wynikające z zaburzeń genetycznych) lub nabyte (zależne od prowadzonego trybu życia). Choroby mięśnia sercowego o podłożu genetycznym to m. in. kardiomiopatia (przerostowa, rozstrzeniowa), kanałopatia (zespół wydłużonego i skróconego QT, zespół Brugadów), choroba spichrzeniowa (choroba Pompego, Fabry’ego), zespół Marfana, choroba węzła zatokowego i hipercholesterolemia rodzinna.

Choroby serca to również:

  • Arytmia będąca zaburzeniem rytmu pracy serca (przyśpieszeniem, zwolnieniem lub nieregularnością), powodowana jest najczęściej chorobą wieńcową, chorobą zastawek serca, nadciśnieniem tętniczym, zwyrodnieniem serca, wadami wrodzonymi, zaburzeniami stężenia elektrolitów we krwi lub przedawkowaniem leków.
  • Zapalenie mięśnia sercowego (ZMS) najczęściej ma podłoże wirusowe (rozwija się podczas lub po przebytej infekcji gardła lub dróg oddechowych), ale może zostać również wywołane przez bakterie atypowe, inne drobnoustroje, pasożyty i grzyby. ZMS może wystąpić u każdego człowieka, leczenie trwa zwykle do kilku tygodni i w większości przypadków nie dochodzi do powikłań.
  • Niewydolność serca to niezdolność serca do pompowania odpowiedniej ilości krwi. Do niewydolności może prowadzić każda choroba układu krwionośnego, szczególnie przebyty zawał serca, nadciśnienie tętnicze, wady zastawkowe serca i kardiomiopatie.
  • Nadciśnienie tętnicze

Podczas wysiłku fizycznego bądź w chwilach stresu ciśnienie krwi w organizmie rośnie. Zwykle jest to stan przejściowy i taka reakcja organizmu jest całkowicie normalna. O nadciśnieniu tętniczym (chorobie) mówimy wtedy, gdy spoczynkowe ciśnienie tętnicze stale przekracza normę.

Ciśnienie skurczowe („górne” – wartość pierwsza) powinno być mniejsze niż 140 mmHg, a rozkurczowe („dolne” – wartość druga) nie powinno przekraczać 90 mmHg. Nadciśnienie występuje, gdy przekroczona zostaje którakolwiek z ww. wartości. Nieleczone nadciśnienie tętnicze prowadzi do choroby niedokrwiennej serca, zawału serca, niewydolności serca, udaru krwotocznego i niedokrwiennego.

Przyczyny chorób układu krążenia

Choroby układu krążenia mogą wynikać z czynników genetycznych, najczęściej jednak powodowane są przez niehigieniczny styl życia.

Do najistotniejszych czynników ryzyka należą:

  • Mała aktywność ruchowa
    Powoduje ona miażdżycę, chorobę niedokrwienną serca, a także prowadzi do zawału. Regularna (najlepiej codzienna) aktywność fizyczna na świeżym powietrzu dotlenia organizm, reguluje ciśnienie tętnicze oraz pobudza metabolizm.
  • Niewłaściwa dieta
    Nadużywanie soli w codziennej diecie powoduje nadciśnienie tętnicze. Szacuje się, że nadmierna ilości soli w diecie odpowiada na świecie za 1,65 mln zgonów z powodu chorób serca każdego roku. Ryzyko chorób krążenia zwiększa również spożywanie czerwonego mięsa. Dieta bogata w tłuszcze zwierzęce, tłuszcze trans (czyli utwardzone oleje roślinne występujące w żywności przetworzonej), a uboga w warzywa, owoce i ryby morskie również prowadzi do chorób układu krwionośnego i podwyższa stężenie „złego” cholesterolu we krwi.
  • Zwiększone stężenie cholesterol
    Zwiększone stężenie frakcji LDL (tzw. „złego” cholesterolu) w organizmie powoduje powstawanie blaszki miażdżycowej odpowiedzialnej za tworzenie się zatorów w tętnicach. Może on mieć podłoże genetyczne lub wynikać z niedoczynności tarczycy, zespołu nerczycowego, chorób wątroby, przyjmowania niektórych leków (progestagenów, kortykosteroidów) bądź niedożywienia.

Palenie tytoniu

  • Ten niezdrowy nałóg sprzyja chorobie wieńcowej i podnosi ciśnienie krwi. Co więcej, co piąty zgon będący następstwem chorób serca jest bezpośrednio związany właśnie z paleniem tytoniu.

Nadwaga

  • Nadmierna masa ciała najczęściej wynika z małej aktywności fizycznej i złych nawyków żywieniowych. Sprzyja chorobie wieńcowej, miażdżycy i nadciśnieniu.

W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się również osoby żyjące w stresie, oddychające zanieczyszczonym powietrzem, osoby po 55. roku życia i obciążone genetycznie, mężczyźni, a także osoby otyłe i chore na cukrzycę (cukrzyca powoduje 2–4-krotne zwiększenie ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej, a także ryzyko wystąpienia zawału, analogicznie jak u osób po przebytym zawale).

Choroby układu krążenia: najczęstsze objawy i skutki

Choroby układu krwionośnego mogą mieć różne objawy, a nawet przebiegać bezobjawowo. Wiele symptomów chorób układu krwionośnego jest podobnych; są to duszność, omdlenia, bóle i ucisk w klatce piersiowej, uczucie kołatania serca, znacznie szybsze męczenie się, bóle i zawroty głowy.

Ból w okolicy klatki piersiowej, duszności, nudności i omdlenie mogą być objawami zawału serca, zaś udar mózgu sygnalizuje np. nagłe osłabienie twarzy, ramienia lub nogi, najczęściej po jednej stronie ciała. Część chorób układu krwionośnego wynika z innych tego typu schorzeń (np. następstwem miażdżycy może być udar lub zawał serca).

Jak można zapobiec chorobom układu krwionośnego – 7 najważniejszych zasad

Badania przeprowadzone w Szwecji potwierdzają, że zmiana stylu życia na sprzyjający zdrowiu serca – zdrowsze odżywianie się i zmniejszenie stężenia cholesterolu, rzucenie palenia i obniżenie ciśnienia tętniczego (aktywność ruchowa) – pozwoliły wyraźnie zredukować współczynnik umieralności w latach 1986–2002. Śmiertelność mężczyzn z powodu chorób serca spadła w Szwecji o 52%, a kobiet o 53%. Nie sposób więc przecenić znaczenia profilaktyki w chorobach układu krwionośnego. Okazuje się, że szanse na długie życie i zdrowie istotnie zwiększa przestrzeganie kilku podstawowych zasad.

  1. Aktywność fizyczna
    Najlepsze dla serca są dynamiczne treningi kardio odbywane na świeżym powietrzu, takie jak energiczne spacery, nordic walking, pływanie lub bieganie. Należy jednak wspomnieć, że niezbędna jest tu systematyczność ćwiczeń (minimum 5 razy w tygodniu).
  2. Odpowiednia dieta
    Dla serca najlepsza jest dieta bogata w warzywa i owoce, uboga w czerwone mięso, z ograniczeniem soli, tłuszczów trans i zwierzęcych. Rekomendowana jest dieta śródziemnomorska.
  3. Zdrowy sen
    Badania wykazały, że optymalną długością snu jest 6–8 godzin. Tutaj również sprawdza się doskonale zasada „złotego środka”. Jeśli sypiamy mniej niż 6 godzin, jesteśmy o 11% bardziej zagrożeni chorobami układu krążenia niż osoby śpiące od 6 do 8 godzin. Z kolei dłuższy sen, powyżej 8 godzin, wiąże się z jeszcze większym ryzykiem, bo aż o 33% większym niż u osób przestrzegających snu 6–8-godzinnego.
  4. Regularne badania
    Niezmiernie istotne są regularne badania, i to nie tylko wtedy, gdy znajdujemy się w grupie ryzyka. Jedynie wczesne wykrycie chorób układu krwionośnego pozwoli na skuteczne ich leczenie. Potrzebę badań podkreślają wyniki kampanii „Pomyśl ciepło o sercu”, w ramach której przeprowadzono na Śląsku badania układu krwionośnego mieszkańców. Aż u 80% przebadanych osób zanotowano zmiany miażdżycowe i zbyt duże stężenie cukru, a 67% miało problemy z ciśnieniem.
  5. Przyjmowanie środków zapobiegających zakrzepom
    W profilaktyce chorób układu krwionośnego, które grożą powstaniem zakrzepów i zatorów w naczyniach krwionośnych (zawał serca, choroba niedokrwienna serca) ważne jest również przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego, np. leku Polocard. Lek ten hamuje agregację płytek krwi, co rozrzedza krew i ułatwia jej przepływ w naczyniach, chroniąc tym samym przed zawałem serca.
  6. Zrezygnowanie z nałogów
    Rzucenie palenia to kluczowy aspekt w walce o zdrowie układu krążenia. Ta decyzja pozwoli nam znacząco ograniczyć ryzyko rozwinięcia choroby wieńcowej i nadciśnienia tętniczego.
  7. Ograniczenie stresu
    Redukcja stresu także ma niebagatelne znaczenie dla zdrowia układu krwionośnego. Niszczący wpływ stresu na serce człowieka udowodnili szwedzcy naukowcy – z badań wynika, że u mężczyzn wycofujących się z konfliktów bez walki ryzyko zawału bądź rozwoju chorób serca jest dwukrotnie mniejsze niż u tych, którzy dążą do konfrontacji w sytuacji stresowej, gdyż tego typu napięcia prowadzą do zwiększenia ciśnienia krwi, co może uszkodzić układ krążenia.

Jak już wspomniano, wiele chorób układu krążenia może przebiegać niemal bezobjawowo, dlatego tak ważne jest obserwowanie swojego organizmu, prowadzenie zdrowego trybu życia i regularne przeprowadzanie badań. Jeśli zauważysz u siebie symptomy mogące świadczyć o schorzeniach układu krwionośnego, koniecznie zgłoś się na konsultację lekarską. Wczesne wykrycie choroby pozwoli ją skutecznie leczyć.

18.06.2019

Zawał serca – przyczyny, objawy, skutki, leczenie i profilaktyka

Zawał serca, potocznie zwany atakiem serca, a prawidłowo – zawałem mięśnia sercowego, to martwica mięśnia sercowego, do której dochodzi na skutek niedokrwienia. Niedokrwienie natomiast jest efektem zamknięcia światła (zatkania) tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do mięśnia sercowego.

Zawał serca - ból w klatce piersiowej

1. Zawał serca – informacje ogólne

1.1 Czym jest zawał serca?

Zawał serca, potocznie zwany atakiem serca, a prawidłowo – zawałem mięśnia sercowego, to martwica mięśnia sercowego, do której dochodzi na skutek niedokrwienia. Niedokrwienie natomiast jest efektem zamknięcia światła (zatkania) tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do mięśnia sercowego.

Pierwszą definicję zawału serca sformułowano w latach 50. XX w. Od tamtej pory definicje rozwijały się i zmieniały wielokrotnie wraz z rozwojem wiedzy medycznej oraz nowych technik. Obecnie, zgodnie ze stanowiskiem European Society of Cardiology, American College of Cardiology, American Heart Association oraz World Heart Federation, przyjmuje się czwartą uniwersalną definicję, która odróżnia zawał od stanów uszkodzenia mięśnia sercowego.

W przypadku świeżego zawału serca stwierdza się u chorego zwiększenie stężenia markerów martwicy mięśnia sercowego, głównie troponiny, a także obecność co najmniej jednego z następujących objawów:

  • symptomy niedokrwienia (charakterystyczny ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie, poty),
  • zmiany w EKG sugerujące świeży zawał,
  • obecność nowych, patologicznych załamków Q w zapisie EKG,
  • dowody w badaniach obrazowych potwierdzające obecność nowego ubytku czynnego mięśnia sercowego lub nowe, odcinkowe zaburzenie ruchomości ściany serca.

 

1.2 Zawał serca – statystyki

Choroby serca i układu krążenia stanowią jedne z głównych przyczyn zgonów w krajach europejskich, w tym również w Polsce – to aż 46% wszystkich przyczyn zgonów w naszym kraju. Jak ogłoszono podczas ogólnopolskiej konferencji kardiologicznej w Warszawie w 2018 r., co roku w Polsce odnotowuje się ok. 120 tys. ostrych zespołów wieńcowych, w tym 73 tys. zawałów serca.

Jak wynika z danych Eurostatu, w krajach Europy choroba niedokrwienna serca będąca przyczyną zawału jest najczęstszą przyczyną zgonów u ludzi powyżej 65. roku życia (574 zgony na 100 000 osób rocznie). Choroby układu krążenia dotykają jednak ludzi coraz młodszych. Przyczyną tego stanu rzeczy jest niezdrowy tryb życia – w coraz młodszych grupach wiekowych mamy do czynienia z otyłością, brakiem aktywności fizycznej, siedzącym trybem życia i nałogami. Również miażdżycę diagnozuje się u coraz młodszych osób.

 

2. Przyczyny zawału mięśnia sercowego

2.1 Miażdżyca

 

Do zawału serca najczęściej dochodzi u chorych na miażdżycę tętnic wieńcowych. Miażdżyca (arterioskleroza) jest zespołem chorobowym obejmującym duże i średnie naczynia tętnicze. To choroba polegająca na powstawaniu zmian zwyrodnieniowo-wytwórczych w błonie wewnętrznej i środkowej tętnic. Polega na gromadzeniu się w obrębie tych błon lipidów, co stopniowo prowadzi do zwężania światła tętnic oraz zmniejszenia ich elastyczności. Ogranicza to przepływ krwi przez naczynia, co z kolei prowadzi do niedotlenienia kluczowych narządów, w tym serca i mózgu.

Odkładający się w ścianach tętnicy cholesterol i inne lipidy są pochłaniane przez makrofagi. Wypełnione cholesterolem makrofagi nazywamy komórkami piankowatymi – to one tworzą blaszki miażdżycowe. Blaszki te dość łatwo pękają. Jeśli od ściany oderwie się duża blaszka, powstaje zakrzep zamykający tętnicę – wówczas dochodzi do niedokrwienia obszaru zaopatrywanego w tlen przez dane naczynie; w przypadku naczyń wieńcowych jest to mięsień sercowy. Co ważne, skłonność do pękania mają zwłaszcza świeże blaszki miażdżycowe, które nie przerosły jeszcze tkanką włóknistą i nie nabrały dużych rozmiarów. W tym wczesnym stadium choroby u pacjenta mogą nie wystąpić żadne objawy, a zawał pojawi się nagle na skutek oderwania niestabilnej blaszki.

Następstwem miażdżycy może być choroba niedokrwienna serca, zwana też chorobą wieńcową. Jest to przewlekła choroba będącą następstwem przewlekłego stanu niedostatecznego zaopatrzenia komórek mięśnia sercowego w tlen. Prowadzi do niewydolności wieńcowej, dusznicy bolesnej, a przy zatrzymaniu dopływu krwi (i tlenu) – do zawału. Miażdżyca może dotyczyć ludzi w różnym wieku, a jej rozwój może zacząć się już w dzieciństwie. Groźne następstwa choroby dotyczą jednak głównie osób po 50. roku życia. Do czynników ryzyka zwiększających prawdopodobieństwo rozwoju choroby należą – oprócz wieku – płeć (częściej chorują mężczyźni), uwarunkowania genetyczne, hiperlipidemia, czyli podwyższone stężenie frakcji tzw. „złego cholesterolu” we krwi, związana głównie ze złą dietą, nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, cukrzyca, a także brak aktywności fizycznej skutkujący m.in. otyłością.

 

2.2 Wysokie stężenie cholesterolu LDL, zwanego „złym cholesterolem”

 

Czym jest cholesterol? Jest to związek chemiczny z grupy lipidów, niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Bierze udział w syntezie wielu ważnych substancji, takich jak hormony płciowe, kortykosteroidy, witamina D, kwasy żółciowe, fitosterole, glikozydy nasercowe i niektóre alkaloidy. Jednak nadmiar pewnych frakcji cholesterolu może odkładać się w ścianach naczyń tętniczych, co z kolei może doprowadzić do miażdżycy, choroby niedokrwiennej. Nadmiar cholesterolu niskiej gęstości – LDL, czyli tzw. „złego”, prowadzi do chorób układu krążenia, zawału, udaru mózgu, a także do kamicy żółciowej. Stężenie cholesterolu we krwi zwiększa się głównie w wyniku spożywania dużych ilości pokarmów zawierających nasycone kwasy tłuszczowe i nienasycone kwasy tłuszczowe typu „trans”. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe obniżają stężenie cholesterolu.

 

2.3 Czynniki genetyczne

 

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia zawału serca należą także skłonności rodzinne. Badania przeprowadzone na ten temat w Danii (wyniki opublikowano w „Journal of the American College of Cardiology”) wykazały, że osoby, których co najmniej dwoje bliskich krewnych miało zawał serca przed 60. rokiem życia, są trzykrotnie bardziej narażone na choroby serca niż przeciętny człowiek.

W skrajnych przypadkach może to być czynnik decydujący, prowadzący do zawału mimo zachowania zdrowego trybu życia. W przypadku dalszych krewnych, którzy zmarli przedwcześnie na zawał, ryzyko wzrasta o 19%. Dlatego tak istotne są badania profilaktyczne, pomagające wcześnie wykryć choroby serca i układu krążenia. Warto tutaj nadmienić, że wypalanie paczki papierosów dziennie podnosi ryzyko wystąpienia zawału tak samo, jak posiadanie w rodzinie dwojga bliskich krewnych, którzy zmarli na zawał.

 

2.4 Stresujący, wyczerpujący tryb życia

 

Życie w długotrwałym stresie, zmęczeniu i przepracowaniu również może przyczynić się do rozwoju choroby serca i wystąpienia zawału. W każdej sytuacji stresowej aktywuje się układ współczulny człowieka (odpowiedzialny za tzw. reakcję walki lub ucieczki). Układ pobudza nadnercza do produkcji hormonów, w tym adrenaliny i noradrenaliny. Przyspieszają one akcję serca i podwyższają ciśnienie tętnicze krwi, powodują też przyspieszenie oddechu i rozszerzenie źrenic. Serce pracuje szybciej i ma większe zapotrzebowanie na tlen.

W przypadku długotrwałego, częstego narażenia na takie sytuacje może dojść do rozwoju nadciśnienia, a także do niedotlenienia serca wskutek niemożności dostarczenia mu wystarczającej ilości tlenu. W trakcie badań zaobserwowano, że ludzie o osobowości typu A, czyli cechującej się agresywnością, perfekcjonizmem, skłonnością do rywalizacji i wysokim poziomem stresu wywołanym presją czasu, mają bardziej zaawansowaną miażdżycę niż osoby o spokojniejszej osobowości. Mają również większą predyspozycję do rozwoju choroby niedokrwiennej.

 

2.5 Cukrzyca

Z chorobą niedokrwienną serca wiąże się często cukrzyca. Diabetycy, czyli osoby chore na cukrzycę, sześciokrotnie częściej cierpią na choroby układu krążenia i trzykrotnie częściej umierają z powodu zawału serca niż inni ludzie. Cukrzyca jest bowiem chorobą metaboliczną obciążającą cały organizm.

Wysokie stężenie cukru we krwi sprzyja tworzeniu się blaszek miażdżycowych, natomiast zmiany w metabolizmie komórek serca sprawiają, że ich zapotrzebowanie na składniki odżywcze jest większe. Groźny jest ponadto fakt, że zawał często daje u cukrzyków niespecyficzne objawy ze względu na zmniejszone odczuwanie bólu (także wieńcowego) przy neuropatii cukrzycowej. Dlatego diabetycy powinni zwracać uwagę na inne symptomy zawału, takie jak zmęczenie czy duszność.

 

3. Objawy zawału serca

3.1 Ból w klatce piersiowej

 

Charakterystycznym objawem zawału serca jest bardzo silny ból w klatce piersiowej, odczuwalny na rozległym obszarze, trwający ponad 20 minut, narastający i nieustępujący po odpoczynku czy zażyciu nitrogliceryny. Jest to ból piekący, dławiący, gniotący, który promieniuje do lewej kończyny górnej, żuchwy i szyi, czasem również do brzucha i pleców. Wywołany jest najczęściej przez takie czynniki jak stres, wzmożony wysiłek czy zimne powietrze.

 

3.2 Inne subiektywne (podmiotowe) objawy zawału

 

Poza bólem w klatce piersiowej pacjent z zawałem odczuwa duszność – subiektywne odczucie braku powietrza. Napadowa duszność może świadczyć o zawale, a także o innych chorobach, takich jak zatorowość płucna, astma i zapalenie płuc. W powiązaniu z zawałem pojawia się zwłaszcza u osób starszych oraz w przypadku zawału rozległego. Poza dusznością można wymienić takie objawy podmiotowe, jak panika i lęk przed śmiercią.

 

3.3 Obiektywne (przedmiotowe) objawy zawału serca

 

Do przedmiotowych, czyli obiektywnych objawów zawału serca należą natomiast:

  • bladość,
  • spadek ciśnienia tętniczego,
  • tachykardia, czyli przyspieszenie akcji serca,
  • pobudzenie ruchowe,
  • zimne poty,
  • osłabienie, omdlenie,
  • mdłości i wymioty,
  • sine zabarwienie kończyn, szczególnie dłoni i stóp, a także warg,
  • zawroty głowy,
  • kołatanie serca,
  • podwyższona temperatura ciała – do 38,5°C.

 

3.4 Ból wieńcowy a zawałowy – jak je odróżnić?

 

Kardiolodzy wyróżniają dwa rodzaje bólu związanego z zaburzeniami pracy serca: wieńcowy i zawałowy. Ból wieńcowy pojawia się najczęściej po wysiłku, ekspozycji na niską temperaturę lub silny, chłodny wiatr, a także w sytuacjach silnego pobudzenia emocjonalnego. Przy cięższych postaciach choroby niedokrwiennej serca ból może pojawić się też w spoczynku.

Częstotliwość i siła bólu zależą od stopnia zwężenia tętnic wieńcowych oraz zaawansowania choroby. Ból wieńcowy jest rozpierający, piekący, uciskający. Może promieniować do szyi, ramion, lewej ręki, pleców – podobnie jak ból zawałowy. Ból wieńcowy trwa jednak kilka, a maksymalnie 15–17 minut, i ustępuje po zażyciu nitrogliceryny. Ból zawałowy trwa dłużej (powyżej 20 minut) –nawet w spoczynku – jest bardziej nasilony i nie ustępuje po nitroglicerynie.

 

4. Zawał serca – badania

4.1 Podstawowe badanie lekarskie

 

O życiu osoby przechodzącej zawał często decyduje szybka pierwsza pomoc oraz interwencja lekarska. Aby stwierdzić zawał serca, lekarz przeprowadza wywiad oceniający objawy subiektywne i bada objawy obiektywne, oglądając skórę pacjenta (zasinienia), przeprowadzając badanie palpacyjne (ocena m.in. obrzęków), osłuchowe, pomiar ciśnienia krwi, tętna, saturacji (czyli wysycenia krwi tlenem) itd.

 

4.2 EKG

 

Niezbędnym elementem diagnostyki osób z podejrzeniem zawału serca jest badanie EKG, czyli elektrokardiograficzne. Jest to metoda badania pracy serca przy użyciu elektrokardiografu rejestrującego elektryczną czynność mięśnia sercowego (każdy skurcz mięśnia wytwarza impulsy elektryczne).

EKG powinno zostać zarejestrowane i zinterpretowane jak najszybciej po pierwszym kontakcie pacjenta z personelem medycznym. Zarejestrowanie EKG jeszcze w okresie przedszpitalnym skraca czas rozpoznania i ułatwia szybsze kierowanie pacjentów na odpowiednie leczenie.

Bardzo duże niedokrwienie mięśnia sercowego często widoczne jest w obrazie EKG jako bardzo dynamiczna seria zmian i może dostarczyć personelowi medycznemu niezwykle ważnych informacji. Badanie EKG wykonuje się na leżąco. Do klatki piersiowej mocuje się 6 elektrod o metalowych zakończeniach z gumowymi przyssawkami. Dodatkowo zakłada się elektrody na kończyny górne i dolne. Badanie trwa od 5 do 10 minut. Zapis badania w postaci krzywej EKG na papierze powinien zinterpretować lekarz.

 

4.3 Badania krwi – markery zawału serca

 

Aktualne wytyczne WHO zalecają rozpoznawanie zawału serca na podstawie przekroczenia norm stężeń biochemicznych markerów uszkodzenia mięśnia sercowego. Markery sercowe, a dokładniej – markery martwicy mięśnia sercowego, to enzymy, których stężenie zwiększa się w momencie obciążenia bądź uszkodzenia mięśnia sercowego. Pomagają one w rozpoznaniu oraz określeniu skali uszkodzenia serca.

Badanie stężenia markerów sercowych pozwala nie tylko na ocenę rozmiaru zawału, ale także na określenie ryzyka przyszłych problemów wynikających z choroby niedokrwiennej. Wysokie stężenie troponin może mieć ponadto inne niż wieńcowe przyczyny, np. zator płucny, toksyczne uszkodzenie serca, tętniak aorty, zapalne choroby mięśnia sercowego, ostre choroby jamy brzusznej, nerek, ostre stany neurologiczne.

Diagnostyka biochemiczna polega na oznaczaniu w surowicy krwi wspomnianych enzymów oraz innych białek uwalnianych w wyniku martwicy. W polskiej praktyce klinicznej przy rozpoznaniu zawału wykonuje się oznaczenie jednej z frakcji troponin swoistych dla mięśnia sercowego, CKMB, a ponadto morfologię krwi, podstawowe parametry układu krzepnięcia, OB, AspAT oraz dwukrotny zapis EKG w krótkim odstępie czasu. Badania te zwykle pozwalają na postawienie jednoznacznej diagnozy.

 

5. Leczenie zawału serca

5.1 Pierwszy krok – pierwsza godzina zawału jest kluczowa

 

W przypadku zawału serca obowiązuje pojęcie tzw. „złotej godziny” – pierwsza godzina od momentu zawału jest bowiem krytyczna dla zdrowia i życia pacjenta. Im wcześniej rozpocznie się leczenie zawału, tym większą część mięśnia sercowego uda się uratować. Pacjenci, którym udzielono szybkiej pomocy, rokują najlepiej. Co więcej, ok. 60% pacjentów z zawałem umiera właśnie w ciągu pierwszej godziny.

Połowa pacjentów z zawałem umiera jeszcze przed przyjęciem do szpitala, m.in. z powodu zbyt późnego wezwania karetki. Nie transportujemy chorego własnym środkiem transportu, ponieważ w karetce leczenie można rozpocząć jeszcze w drodze. Personel karetki może przywrócić pracę serca chorego w przypadku zatrzymania krążenia.

Ważna jest natomiast pierwsza pomoc przy zawale udzielona przez osoby trzecie. Co należy zrobić?

  • Najpierw koniecznie wezwać pogotowie!
  • Ułożyć chorego w pozycji półsiedzącej, jeśli jest przytomny, bądź bocznej ustalonej, jeśli jest nieprzytomny.
  • Kontrolować oddechy i tętno chorego, a w przypadku zatrzymania pracy serca i oddechu – rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową (uciskanie klatki piersiowej, oddechy ratownicze).
  • W miarę możliwości podać 300–500 mg kwasu acetylosalicylowego.
  • Jeśli zauważymy objawy wstrząsu, czyli bladość, zimne poty – nie podajemy nitrogliceryny.
  • Nie podajemy preparatów zawierających diklofenak ani jakichkolwiek leków nasercowych czy nadciśnieniowych.

 

5.2 Wykonanie niezbędnych badań przez lekarza

 

Lekarz przyjmujący pacjenta z podejrzeniem zawału dokonuje pomiaru tętna i ciśnienia krwi oraz podłącza chorego do urządzeń monitorujących. Wykonywane jest EKG, zakłada się pacjentowi wenflon i podaje tlen.

 

5.3 Etap przedszpitalny, medyczno-ratunkowy

 

Na etapie medyczno-ratunkowym stosuje się standardowo schemat MONA, czyli Morfina, O od ang. Oxygene – tlen, Nitrogliceryna, Aspiryna. Pacjentowi podaje się poprzez maskę mieszaninę tlenu z powietrzem, podjęzykowo – nitroglicerynę, doustnie – kwas acetylosalicylowy (aby nie dopuścić do powstania zakrzepów). Morfinę podaje się w celu uśmierzenia bólu.

Następnie stosuje się także metoprolol lub inny beta-bloker (związki zmniejszające zapotrzebowanie serca na tlen, spowalniające akcję serca i obniżające ciśnienie), nitroglicerynę w infuzji dożylnej. Pacjent powinien być podłączony do urządzenia monitorującego podstawowe funkcje życiowe w czasie całego transportu. Pozwoli to m.in. na zauważenie każdego zaburzenia rytmu serca i szybką interwencję.

 

5.4 Etap szpitalny

 

Leczenie szpitalne zawału serca zależy od zdiagnozowanego typu zawału oraz stanu pacjenta. Przez pierwsze 24–48 godzin chory znajduje się na oddziale intensywnej opieki kardiologicznej. Podłączony zostaje do monitora rejestrującego stale wyniki EKG oraz parametry życiowe. Później pacjent trafia na oddział kardiologiczny – jeśli jego stan na to pozwala.

Leczenie zawału polega na udrożnieniu naczyń wieńcowych. Najczęściej stosowane jest połączenie metod zabiegowych oraz farmakologicznych. U pacjentów z zawałem stosuje się następujące rodzaje leków:

  • leki przeciwzakrzepowe: aspiryna, klopidogrel, heparyna,
  • leki zmniejszające stężenie cholesterolu – statyny,
  • beta-blokery (wpływają na częstość rytmu serca, zmniejszają zapotrzebowanie serca na tlen) oraz inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI; utrzymują ciśnienie krwi na właściwym poziomie i umożliwiają swobodny przepływ natlenowanej krwi bez obciążania układu sercowo-naczyniowego); włączane są one po stabilizacji stanu klinicznego,
  • leki o działaniu inotropowym dodatnim, czyli zwiększające kurczliwość mięśnia serca,
  • leki przeciwbólowe.

Najistotniejszym elementem leczenia zawału jest szybka decyzja o podjęciu interwencji mającej na celu udrożnienie tętnic wieńcowych i przywrócenie dopływu krwi do mięśnia sercowego, aby zapobiec lub ograniczyć uszkodzenie komórek serca. O wyborze metody decyduje lekarz kardiolog wraz z kardiochirurgiem oraz chorym, po dokonaniu koronarografii, czyli badania obrazującego stan tętnic wieńcowych.

Do najbardziej skutecznych i najczęściej wykonywanych zabiegów należy angioplastyka tętnic. Polega ona na przezskórnym wprowadzeniu specjalnego cewnika balonowego w miejsce zwężenia światła tętnicy, a następnie rozprężeniu balonika. Skutkiem tego światło tętnicy poszerza się. Aby uniknąć ponownego zwężenia, w tym miejscu zwykle zostaje wszczepiony stent – metalowa sprężynka podtrzymująca ścianę tętnicy. Dużo rzadziej u pacjentów ze świeżym zawałem wykonuje się pomostowanie aortalno-wieńcowe, czyli założenie by-pass-ów. Zabieg ten polega na połączeniu aorty z tętnicą wieńcową omijając miejsce zwężenia. Rzadko także leczy się zawał przy użyciu metod wyłącznie farmakologicznych – jeśli istnieje możliwość wykonania angioplastyki wieńcowej, metoda ta jest zdecydowanie preferowana.

W wyjątkowych sytuacjach, pacjent może otrzymać jedynie leki fibrynolityczne (inaczej trombolityczne, np. tenekteplaza, reteplaza), których zadaniem jest rozpuszczanie zakrzepów znajdujących się wewnątrz naczyń krwionośnych.

 

6. Co po zawale serca?

6.1 Ryzyko wystąpienia kolejnego zawału

 

Pacjent, który przebył zawał serca, należy do grupy pacjentów wysokiego ryzyka. Jest on narażony znacznie bardziej na kolejne zawały. Do końca życia musi zażywać określone leki i stosować dietę przeciwdziałającą rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych.

 

6.2 Powikłania pozawałowe

 

Im dłużej pacjent po zawale serca oczekuje na ratunek, tym większe ryzyko powikłań po zawale serca – ze względu na postępującą martwicę, która obejmuje kolejne narządy.

Mechaniczne powikłania po zawale serca występują u ok. 12% pacjentów. Należą do nich pęknięcie ściany lewej komory serca lub przegrody między komorami, ostra niewydolność zastawki mitralnej.

Następstwami zawału mogą również być: dysfunkcja skurczowa mięśnia sercowego, nawrót objawów choroby niedokrwiennej, zaburzenia rytmu serca (np. migotanie przedsionków), tętniak serca itd. Dlatego tak ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarzy odnośnie trybu życia i koniecznego postępowania po zawale.

 

6.3 Zażywanie wskazanych przez lekarza leków

 

Zgodnie z zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego do profilaktyki wtórnej należy zażywanie kwasu acetylosalicylowego, np. leku POLOCARD, który obniża krzepliwość krwi. Ponadto lekarz kardiolog przepisuje zwykle statyny (leki obniżające stężenie cholesterolu we krwi), lek z grupy beta-blokerów (poprawiają przepływ krwi w naczyniach wieńcowych) i inhibitor konwertazy angiotensyny (przeciwdziałają „odkształcaniu się” komory serca po zawale).

Zaleca się także wykonywanie corocznych szczepień przeciw grypie, jako że grypa może być czynnikiem wyzwalającym ostre epizody wieńcowe: niedokrwienie serca lub zawał.

Szczepienie przeciwko grypie może zmniejszyć ryzyko wystąpienia groźnych epizodów kardiologicznych o 36%. Chorzy na cukrzycę powinni dodatkowo wyrobić w sobie nawyk regularnej kontroli glikemii.

 

6.4 Pierwsze dni po wyjściu ze szpitala

 

Przez pierwszy miesiąc po zawale chory powinien prowadzić oszczędzający tryb życia. Zaleca się wypoczynek, niewielką aktywność fizyczną, jak np. niedalekie spacery czy lekkie prace domowe. Konieczne jest systematyczne przyjmowanie przepisanych przez lekarza leków oraz regularne kontrolowanie stężenia cholesterolu i glukozy we krwi.

W ciągu 4 tygodni po zawale serca należy przeprowadzić test wysiłkowy, na podstawie którego określone zostanie, jaki wysiłek fizyczny jest bezpieczny dla pacjenta. W czasie testu określane są zmiany w EKG, częstotliwość rytmu serca, wysokość ciśnienia oraz ilość tlenu zużywana przez organizm w warunkach spoczynku i w obciążeniu związanym z wysiłkiem (MET – jeden MET to ilość tlenu zużywana w spoczynku). Pacjent, który może wykonać wysiłek równy 5 MET bez objawów, może powrócić do podejmowanej wcześniej aktywności fizycznej.

Rehabilitacja po zawale polega na uczestnictwie w tzw. nadzorowanym programie ćwiczeń fizycznych. U pacjentów z grupy niskiego ryzyka zaleca się co najmniej trzy, 30–60-minutowe sesje ćwiczeń aerobowych w tygodniu. U pacjentów z grupy umiarkowanego lub dużego ryzyka zaleca się ćwiczenia o mniejszym obciążeniu, w tym spacery, wchodzenie po schodach i jazdę na rowerze.

 

6.5 Zmiana stylu życia

 

Chory powinien stosować odpowiednią dietę – przede wszystkim spożywać jak najmniej nasyconych kwasów tłuszczowych i kwasów tłuszczowych trans. Należy więc unikać tłustych mięs, tłustych wędlin, podrobów, margaryn. Gospodarkę lipidową poprawiają natomiast wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Dwa razy w tygodniu należy spożywać bogate w te kwasy mięso ryb morskich.

Do diety włączyć należy ponadto oliwę z oliwek i inne oleje roślinne. Tłusty nabiał warto zastąpić chudym. Wskazane jest spożywanie dużych ilości warzyw i owoców, które zawierają rozpuszczalny błonnik pokarmowy, normalizujący gospodarkę lipidową. Należy zrezygnować z soli kuchennej i zastąpić ją ziołami. Posiłki powinny być przyjmowane regularnie. Należy zrezygnować z używek – zarówno spożywania alkoholu, jak i palenia tytoniu. Do wskazań związanych ze zmianą trybu życia po zawale należą też regularne badanie ciśnienia krwi w domu, odpoczynek i ograniczenie czynników wywołujących stres.

 

7. Profilaktyka zawału serca

7.1 Regularne badania kontrolne

 

Podstawowe badanie profilaktyczne każdy pacjent może przeprowadzać regularnie w domu:

  • zakup ciśnieniomierza i prowadzenie regularnych pomiarów pomoże samodzielnie wykryć niepokojące epizody. Zaleca się ponadto regularne badanie stężenia cholesterolu i glukozy we krwi.

 

7.2 Przyjmowanie przepisanych przez lekarza leków

 

Najważniejszym zaleceniem jest stosowanie się do wskazań lekarza. Wszelkie niepokojące objawy należy konsultować z kardiologiem. Leków nie należy odstawiać ani dobierać na własną rękę. Ważna jest także regularność ich przyjmowania.

 

7.3 Rzucenie palenia

 

Palenie tytoniu to czynnik w bardzo dużym stopniu zwiększający ryzyko kolejnego zawału.  W dymie tytoniowym wyróżniono aż 5000 różnych składników mających wpływ na organizm człowieka. Nikotyna zwiększa m.in. stężenie glukozy oraz wolnych kwasów tłuszczowych we krwi, jak również katecholamin (związki podnoszące ciśnienie krwi i przyspieszające akcję serca) i kortyzolu. Wszystko to zwiększa ryzyko wystąpienia zawału serca. Ponadto składniki dymu tytoniowego są akceleratorami chorób nowotworowych i działają drażniąco na drogi oddechowe. Dlatego rzucenie palenia jest niezbędne w profilaktyce kolejnych zawałów.

 

7.4 Zmiana diety

 

Dieta kardiologiczna powinna być lekkostrawna – musi odciążać wyczerpany organizm, ale jednocześnie dostarczać mu składników odżywczych. Dieta powinna uwzględniać 5–6 małych posiłków dziennie. Jedzenie obfitych posiłków przeciąża żołądek, a to z kolei prowadzi do kłopotów z oddychaniem i utrudnienia pracy serca. Zaleca się wykluczenie z diety produktów zawierających kofeinę, jak również czekolady, herbaty i napojów gazowanych.

Należy unikać potraw smażonych, panierowanych, wędzonych. Preferowane metody obróbki to pieczenie w folii, gotowanie, gotowanie na parze i grillowanie. Unikać należy soli, tłuszczy „trans”, wspomnianych tłuszczy zwierzęcych (z wyjątkiem należących do zupełnie innej grupy - tłuszczy rybich). Zaleca się także unikanie cukru.

Dzienna porcja warzyw zalecana w diecie kardiologicznej to minimum 500 g, natomiast owoców – maks. 300 g (zawierają cukry). Codziennie należy pić minimum 2 litry niskosodowej wody mineralnej. Do produktów zalecanych należą orzechy i migdały, oleje roślinne, chude mięso, tłuste ryby morskie, produkty pełnoziarniste i chudy nabiał.

 

7.5 Aktywność fizyczna

 

Aktywność fizyczna to niezbędny element rehabilitacji pozawałowej. Nie można jednak doprowadzić do przemęczenia się. Ćwiczenia aerobowe i oporowe, jazda na rowerze, pływanie, spacery i nordic walking to świetne metody utrzymania aktywności fizycznej na zdrowym poziomie. Pamiętajmy, że ruch zapewnia prawidłowe funkcjonowanie układu krążenia.

 

7.6 Odpowiedni wypoczynek

 

Pacjent po zawale powinien być umiarkowanie aktywny. Pod warunkiem pozytywnego przejścia testu wysiłkowego może zwykle wrócić do dawnej aktywności pod warunkiem zachowania higienicznego trybu życia. Odpowiednia ilość snu, znalezienie czasu na odpoczynek oraz wyeliminowanie czynników stresogennych to niezbędne elementy profilaktyki. Warto nauczyć się technik relaksacyjnych, np. wykorzystywanych w jodze.

 

7.7 Inne

 

Co jeszcze pomoże wzmocnić serce po zawale? Choć generalnie odradza się spożywanie alkoholu, czerwone wino wywiera korzystny wpływ na serce i układ krwionośny – pod warunkiem wypijania nie więcej niż kieliszka dziennie do posiłku. Czerwone wino zawiera polifenole, potas, magnez i wapń. Przeciwdziała utlenianiu się „złego” cholesterolu, a więc pomaga zapobiegać zakrzepom. Działanie przeciwmiażdżycowe, obniżające ciśnienie i wspomagające układ krążenia ma także czosnek. „Wrogami” cholesterolu są sterole roślinne zawarte w olejach, a także otręby.

 

7.8 Profilaktyka przy chorobach, które grożą zawałem

 

Prosty, powszechnie dostępny związek chemiczny, jakim jest kwas acetylosalicylowy, również przeciwdziała zawałowi serca. Zażywanie np. leku POLOCARD regularnie, zgodnie z zaleceniami lekarza, przeciwdziała powstawaniu zakrzepów i zatorów w naczyniach krwionośnych. Podstawowa zasada w profilaktyce zawału – to dbać o siebie!

 

Bibliografia:

 

18.06.2019

Cukrzyca a problemy z sercem

Cukrzycą określa się choroby metaboliczne, podczas których dochodzi do hiperglikemii, czyli zwiększenia stężenia glukozy we krwi powyżej normy. Może ona wynikać z defektu wydzielania bądź działania insuliny. Cukrzyca jest znana również pod łacińską nazwą diabetes mellitus, której pierwszy człon oznacza „cedzenie wody przez ciało” i nawiązuje do jednego z głównych objawów choroby, a mianowicie nadmiernej produkcji moczu. Drugi człon dosłownie oznacza „słodki jak miód” co dotyczy słodkiego smaku moczu osób chorych na cukrzycę. Z tego powodu osoby cierpiące na cukrzycę określane są także mianem diabetyków (1).

pomiar cukru we krwi

Cukrzyca w statystykach


Cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną. Według danych WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) na całym świecie choruje na nią ponad 420 milionów osób dorosłych, z czego aż 179 milionów to ludzie, u których choroba ta jeszcze nie została zdiagnozowana. W ciągu ostatnich 35 lat całkowita liczba zachorowań wzrosła 3,5-krotnie. Cukrzycy bezpośrednio przypisuje się 1,6 mln zgonów rocznie. Choroba ta stanowi zatem bardzo poważny problem zdrowotny i ekonomiczny – również w Polsce, ponieważ aż 1 na 4 osoby powyżej 60. roku życia ma zdiagnozowaną cukrzycę (2, 3).


Cukrzyca jest chorobą przewlekłą wynikającą z niedoboru insuliny, jej wadliwej budowy bądź niewrażliwości tkanek na jej działanie. Insulina jest hormonem peptydowym wytwarzanym przez komórki β trzustki. Zbudowana jest z dwóch łańcuchów polipeptydowych (A i B) połączonych ze sobą dwoma mostkami disiarczkowymi. Wydzielanie insuliny można podzielić na podstawowe – ma ono charakter stały i wynosi 0,5 –1,0 jednostki – oraz poposiłkowe, które zachodzi po wchłonięciu węglowodanów z przewodu pokarmowego. Wyrzut insuliny jest spowodowany zwiększeniem stężenia cukru we krwi. Insulina odpowiada za wychwyt, magazynowanie i przemianę glukozy czego efektem jest zmniejszenie stężenia glukozy we krwi. U chorych na cukrzycę dochodzi do zaburzenia działania insuliny, co prowadzi do hiperglikemii. Oprócz zaburzenia przemiany węglowodanów występuje także zachwianie równowagi gospodarki lipidowej i białkowej (4).


Typy cukrzycy


Cukrzycę ze względu na przyczynę można podzielić na dwa główne typy. Cukrzyca typu 1, nazywana jest inaczej cukrzycą insulinozależną. Spotykana jest u niewielkiej części chorych – ok. 10% wszystkich przypadków. Nazywana jest też cukrzycą młodzieńczą, ponieważ występuje najczęściej u osób młodych, poniżej 30. roku życia. Początek zachorowania przypada zazwyczaj między 10. a 14. rokiem życia. Spowodowana jest praktycznie całkowitym zniszczeniem komórek β wysp trzustkowych przez przeciwciała. Podczas tego procesu następuje nadmierna produkcja przeciwciał przez system odpornościowy organizmu. Zjawisko to jest określane mianem autoagresji, czyli niszczenia własnych komórek – w przypadku cukrzycy są to komórki trzustki. Dochodzi więc do całkowitego zahamowania wytwarzania insuliny. Początkowe objawy cukrzycy typu 1 mogą pojawić się nagle – najczęściej są to kwasica i śpiączka ketonowa. Natomiast najczęstsze objawy, takie jak wzmożone pragnienie, wielomocz czy senność, rozwijają się przez 4–12 tygodni. Jedynym sposobem leczenia tego typu cukrzycy jest podawanie insuliny. Insulina może być podawana w postaci podskórnych wstrzyknięć wielokrotnych lub za pomocą pomp insulinowych, a leczenie trwa do końca życia pacjenta (1, 5, 6).


Cukrzyca typu 2 to choroba insulinoniezależna, tzn. w jej przebiegu występuje względny niedobór insuliny. Polega ona na upośledzonym wydzielaniu tego hormonu przez komórki β trzustki, np. wydzielana jest z opóźnieniem lub wydzielana jest przez długi czas – w porównaniu z osobami zdrowymi. Za opóźnione uwalnianie insuliny odpowiedzialne są czynniki genetyczne. Cukrzycy typu 2 towarzyszy oporność tkanek na insulinę. Zaburzenia te wynikają z defektów receptorów insulinowych lub nieprawidłowej budowy insuliny. Insulinooporoność jest jednym z kluczowych aspektów rozwoju cukrzycy typu 2. Spadek wrażliwości tkanek na insulinę sprawia, że trzustka – aby utrzymać stężenie glukozy na prawidłowym poziomie – zwiększa wydzielanie tego hormonu. W związku z tym w początkowej fazie rozwoju choroby następuje zwiększenie jej produkcji. Jednak po kilkunastu latach intensywnej pracy dochodzi do wyczerpania komórek β trzustki, co skutkuje zmniejszeniem wytwarzania insuliny. Trzustka nie może więc dłużej kompensować spadku wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę. Prowadzi to do zwiększenia stężenia glukozy we krwi powyżej normy i rozpoznania cukrzycy typu 2. Wówczas wprowadza się leczenie. Rozpoczyna się je od zmiany nawyków żywieniowych oraz zachęcenia pacjenta do wzmożonej aktywności fizycznej. W miarę postępu choroby stosuje się doustne leki przeciwcukrzycowe, a jeśli są one niewystarczające – insulinoterapię. Cukrzyca typu 2 nazywana jest również cukrzycą wieku dorosłego, ponieważ dotyczy głównie osób po 30. roku życia. Początek choroby występuje najczęściej między 40. a 45. rokiem życia. Mimo, że wśród pacjentów dominują osoby powyżej 60. roku życia (7), to jest ona coraz częściej rozpoznawana u ludzi młodych, a nawet u dzieci (5). Cukrzyca typu 2 jest diagnozowana u 80–90% wszystkich osób zapadających na cukrzycę.


Objawy cukrzycy


W większości przypadków cukrzyca rozwija się bezobjawowo lub objawy są mało charakterystyczne. Z tego powodu zdarza się, że jest ona rozpoznawana dopiero na etapie powikłań. Aby móc wcześnie zareagować, warto znać symptomy mogące świadczyć o występowaniu tej choroby. Pierwszym objawem, który powinien zwrócić naszą uwagę, jest częstomocz. W przebiegu cukrzycy dochodzi do 2–3 krotnego zwiększenia częstotliwości oddawania moczu (7). Organizm stara się w ten sposób pozbyć nadmiernej ilości glukozy. Jest to szczególnie uciążliwe, gdyż objaw ten pojawia się także nocą. Jeśli mamy do czynienia z koniecznością skorzystania z toalety częściej niż dwa razy w ciągu nocy, możemy mówić o nykturii. Kolejnym objawem choroby jest polidypsja, czyli wzmożone pragnienie. Osoby chore na cukrzycę, pomimo przyjmowania dużej ilości płynów, nie są w stanie zaspokoić pragnienia. Doskwiera im nieustanna suchość błon śluzowych jamy ustnej.

Ze zwiększonym zapotrzebowaniem na płyny łączy się poliuria, czyli wielomocz (8, 18). Zaburzenie to polega na wydalaniu moczu w ilości przekraczającej 3 litry na dobę. Jest to spowodowane przekroczeniem progowego stężenia glukozy we krwi, co prowadzi do diurezy osmotycznej (7) i glukozurii, czyli pojawienia się glukozy w moczu (7). Osobom cierpiącym na cukrzycę doskwierają napady głodu pomimo regularnego zaspokajania go. Wynika to ze zwiększonej produkcji insuliny (7). Często nadmiernemu apetytowi towarzyszy utrata masy ciała (1,8). W przebiegu cukrzycy mamy do czynienia z zaburzeniami osobowości oraz funkcji poznawczych. Przejawiają się one sennością, apatią, osłabieniem pamięci oraz złym samopoczuciem (7). Do mniej typowych objawów cukrzycy można zaliczyć nocne skurcze łydek, zmiany ropne na skórze i jej świąd, infekcje grzybicze, a także stany zapalne narządów moczowo-płciowych (1).


Czynniki ryzyka cukrzycy


Cukrzyca typu 1 może mieć charakter idiopatyczny, czyli o nieznanym podłożu, bądź też autoimmunologiczny (1). U pacjentów z autoimmunologiczną postacią cukrzycy wykrywa się obecność innych specyficznych przeciwciał przeciwko różnym narządom (18). Wielu chorym na cukrzycę typu 1 towarzyszą choroby autoimmunologiczne takie, jak choroba Hashimoto, stwardnienie rozsiane, choroba Addisona czy choroba Gravesa-Basedowa (9,16). Do rozwoju cukrzycy typu 1 mogą przyczyniać się bardzo częste infekcje wirusowe w okresie dzieciństwa, a ryzyko jej wystąpienia jest większe, jeśli choroba występuje w rodzinie pacjenta (7).


Cukrzyca typu 2 ma charakter postępujący i rozwija się stopniowo. Ma ona podłoże genetyczne, jednak do jej ujawnienia przyczyniają się czynniki środowiskowe działające na organizm przez wiele lat. Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania na cukrzycę należy między innymi nadmierne odżywianie, często połączone z brakiem aktywności fizycznej. Prowadzi to do rozwoju otyłości i zespołu metabolicznego, do którego zaliczamy nadciśnienie, hiperglikemię, hiperlipidemię oraz otyłość brzuszną.
Przyczyną rozwoju cukrzycy typu 2 może być także wystąpienie cukrzycy ciążowej (1). Bardzo istotne jest wczesne wykrycie stanu przedrzucawkowego w ciąży, ponieważ istnieje wysokie prawdopodobieństwo jego rozwoju w cukrzycę typu 2. Do czynników ryzyka możemy zaliczyć także stres, choroby-sercowo naczyniowe, zespół policystycznych jajników oraz nieprawidłową tolerancję glukozy.


Diagnostyka cukrzycy


W celu zdiagnozowania cukrzycy należy wykonać oznaczenie stężenia glukozy we krwi. Badanie to powinny wykonać osoby, u których wystąpiły niepokojące, wymienione wyżej objawy. Kontrolę glikemii prowadzi się także u osób znajdujących się w grupie zwiększonego ryzyka wystąpienia cukrzycy. Celem wczesnego wykrycia stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy typu 2 powinno monitorować się stężenie cukru u osób po 45. roku życia, a także młodszych, u których występuje przynajmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka cukrzycy.

Szczególnie ważne jest rozpoznawanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej u kobiet ciężarnych. Między 24. a 28. tygodniem ciąży należy wykonać test doustnego obciążenia 75 g glukozy w celu wykluczenia cukrzycy ciążowej (1). Jest to zaburzenie gospodarki węglowodanowej pojawiające się po raz pierwszy bądź też rozpoznawane w przebiegu aktualnej ciąży, które mija wraz z porodem (10). Badania w kierunku diagnostyki cukrzycy powinny wykonywać także osoby z nadwagą, otyłością, insulinoopornością oraz nadciśnieniem. Pierwszym krokiem rozpoznawania cukrzycy jest wykonanie glikemii przygodnej. Jest to oznaczenie stężenia glukozy w próbce krwi pobranej o dowolnej porze dnia, niezależnie od godziny ostatnio spożytego posiłku. Jeśli wynik wynosi co najmniej 200 mg/dl, a przy tym pacjentowi towarzyszą objawy hiperglikemii, wskazuje to na cukrzycę.


Jednak w celu pełnej diagnozy należy wykonać badanie stężenia glukozy (glikemii) na czczo. Próbkę krwi żylnej pobiera się w godzinach porannych, a przed badaniem najlepiej powstrzymać się od wysiłku fizycznego. Prawidłowe stężenie glukozy powinno mieścić się w zakresie 70–99 mg/dl. Wynik co najmniej 126 mg/dl wskazuje na cukrzycę, jednak aby postawić taką diagnozę, wymagane jest dwukrotne powtórzenie badania, a każde oznaczenie należy wykonać innego dnia. Jeśli natomiast otrzymane wyniki są niejednoznaczne, wykonuje się test doustnej tolerancji glukozy, określany też skrótem OGTT (z ang. Oral Glucose Tolerance Test). Polega on na podaniu pacjentowi będącemu na czczo 75 g glukozy rozpuszczonej w szklance wody. Krew od pacjenta jest pobierana przed wypiciem roztworu oraz po dwóch godzinach. Test ten pozwala nie tylko na diagnozę cukrzycy, ale także nieprawidłowej tolerancji glukozy (1).

 

Cukrzyca a ryzyko zawału mięśnia sercowego

 

Cukrzyca typu 2 jest niezależnym czynnikiem ryzyka niewydolności serca. W przypadku jednoczesnego występowania tych dwóch chorób najnowsze badania sugerują zwiększone ryzyko hospitalizacji oraz zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych (11). Polskie dane epidemiologiczne podają, że u 30% chorych z zawałem serca cukrzyca jest chorobą współistniejącą, a u co siódmego chorego w ciągu 10 lat rozwija się zespół wieńcowy (5). Badania wykazały, że ryzyko śmierci sercowej u chorych na cukrzycę, którzy nie przebyli zawału serca, jest porównywalne z ryzykiem u chorych bez cukrzycy, ale po przebytym zawale5. Cukrzyca może prowadzić do powikłań, które dzielimy na ostre (np. kwasica ketonowa, śpiączka hiperosmotyczna) oraz przewlekłe. Do najważniejszych, a zarazem najbardziej groźnych powikłań przewlekłych można zaliczyć miażdżycę tętnic, która przyczynia się do rozwoju choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu.


Proces miażdżycowy przebiegający w naczyniach prowadzi do uszkodzenia ich śródbłonka oraz odkładania się blaszek miażdżycowych. Skutkuje to zwężeniem światła naczyń, a w efekcie – niedotlenieniem tkanek (5). Blaszki miażdżycowe u chorych na cukrzycę są niestabilne, przez co łatwo ulegają oderwaniu. Miażdżyca naczyń wieńcowych zwiększa ryzyko zawału mięśnia sercowego. Stale utrzymująca się hiperglikemia prowadzi do mikroangiopatii. Są to zmiany zachodzące w małych naczyniach krwionośnych, które m. in. leżą u podłoża neuropatii. Polega ona na uszkodzeniu nerwów obwodowych, co objawia się zaburzeniami czucia, drętwieniem kończyn i nocnymi skurczami łydek. Co ważne, u osób z neuropatią cukrzycową występuje zmniejszone odczuwanie bólu. W związku z tym choroba niedokrwienna serca może przebiegać bezobjawowo, co utrudnia rozpoznanie i opóźnia leczenie. Diabetycy mogą nie odczuwać bólu w klatce piersiowej, czyli głównego objawu zawału mięśnia sercowego. Dlatego tak ważne jest zrozumienie związku pomiędzy cukrzycą a chorobami naczyniowymi (12).

Zawał serca u cukrzyków często przebiega bez charakterystycznych symptomów, a objawia się:

  • lękiem,
  • osłabieniem,
  • niepokojem,
  • nudnościami,
  • dusznością,
  • nadmiernym poceniem się,
  • zawrotami głowy,
  • dolegliwościami pojawiającymi się w obrębie szyi oraz ramion.


Ze względu na małą swoistość objawów zawału serca u cukrzyków często dochodzi do tzw. niemego zawału serca. Pacjenci przechodzą zawał, nawet o tym nie wiedząc. Bywa, że dowiadują się o nim dopiero podczas wykonywanego badania EKG.


Profilaktyka zawału serca u cukrzyków


Powikłaniom cukrzycy można zapobiegać. Bardzo ważne jest wprowadzenie diety cukrzycowej. Udział węglowodanów w diecie powinien być taki, by zapewnić około 45% całkowitej ilości energii, a pełnoziarniste produkty zbożowe mają stanowić ich główne źródło. Należy jednak pamiętać, że nie ma diety uniwersalnej dla wszystkich pacjentów z cukrzycą – powinna być ona ustalana indywidulanie (1). Integralną częścią zmiany trybu życia jest aktywność fizyczna, ponieważ korzystnie wpływa na kontrolę glikemii i profil lipidowy, a przy tym sprzyja redukcji masy ciała. Wysiłek fizyczny powinien być dostosowany do stanu zdrowia i preferencji chorego (1). Cukrzycy powinni bezwzględnie zaprzestać palenia tytoniu oraz ograniczyć spożycie węglowodanów prostych. Konsumpcja alkoholu nie jest zalecana, gdyż – oprócz innych konsekwencji zdrowotnych – niesie ze sobą ryzyko niedocukrzenia. Kolejnym istotnym czynnikiem prewencji zawału serca jest samokontrola i regularne wykonywanie pomiarów stężenia cukru, a także ciśnienia krwi oraz cholesterolu. Pozwala to na monitorowanie stanu chorego oraz zapobieganie rozwojowi powikłań. Należy również nadzorować masę ciała, ponieważ otyłość oraz nadwaga są czynnikami wystąpienia cukrzycy (6, 17). Liczne badania wskazują, że zwiększenie BMI o 1 kg/m2 związany jest że wzrostem ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych (5). Jednym z kluczowych czynników decydujących o powodzeniu terapii jest regularne przyjmowanie leków oraz insuliny przez pacjentów.


Do najważniejszych grup leków przeciwcukrzycowych należą pochodne sulfonylomocznika, metformina, inhibitory α-glukozydazy oraz glitazony. Do nowych grup leków przeciwcukrzycowych możemy zaliczyć inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT-2), leki inkretynowe i inhibitory dipeptydylopeptydazy 4 (DPP-4) (19). W cukrzycy typu 2 leczenie rozpoczyna się od leków doustnych. O wyborze leku zadecyduje lekarz. W sytuacji, gdy leki te przestają być skuteczne, lekarz może wprowadzić do leczenia insulinę. Odpowiednio dobrane dawki insuliny pozwalają na utrzymanie stężenia cukru na prawidłowym poziomie.
Ponadto, jeśli nie ma przeciwskazań, lekarz może uzupełnić leczenie lekami przeciwcukrzycowymi czy insuliną o stosowanie substancji, które zmniejszają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. W przypadku cukrzycy współistniejącej z chorobą niedokrwienną serca, specjalista może rozważyć zastosowanie kwasu acetylosalicylowego w profilaktyce zawału. Jednym z leków zawierających w swym składzie kwas acetylosalicylowy jest Polocard.


Inne problemy z sercem spowodowane cukrzycą


Do innych problemów spowodowanych cukrzycą należą m.in. choroba wieńcowa oraz udar mózgu. Przyczyną choroby wieńcowej jest niedokrwienie mięśnia sercowego, a jej głównym objawem jest ból dławicowy występujący w okolicy zamostkowej. Może być on wywołany wysiłkiem fizycznym bądź stresem (15). Cukrzyca oraz miażdżyca są czynnikami ryzyka wystąpienia udaru mózgu. Jest to nagłe zaburzenie czynności mózgu spowodowane zaburzeniami krążenia. Udar możemy podzielić na krwotoczny, którego przyczyną jest przerwanie ciągłości naczyń, oraz niedokrwienny, spowodowany przez zator lub zakrzep, co skutkuje zahamowaniem przepływu krwi w naczyniach mózgowych.


Takie niedokrwienie, a w następstwie – niedotlenienie mózgu, może prowadzić do niedowładów, zaburzeń chodu, a nawet do śmierci.
Do przewlekłych powikłań cukrzycy można zaliczyć również patologiczne zmiany w małych naczyniach krwionośnych, czyli mikroangiopatie – retinopatię, nefropatię, neuropatię i zespół stopy cukrzycowej. W wyniku hiperglikemii dochodzi do obciążenia nerek, zwiększenia przepływu krwi i uszkodzenia kłębuszków nerkowych. Prowadzi to do nefropatii, nieodwracalnego uszkodzenia nerek, a nawet do ich niewydolności. W przebiegu retinopatii cukrzycowej zbyt wysokie stężenie glukozy we krwi uszkadza naczynia krwionośne w oku, co może powodować problemy z widzeniem, zaćmę, a nawet całkowitą utratę wzroku. Neuropatia cukrzycowa to uszkodzenie włókien nerwowych. Na początku chory odczuwa mrowienie, drętwienie stóp i dłoni, jednak wraz z zaawansowaniem procesu chorobowego mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca i impotencja. Kolejnym bardzo groźnym powikłaniem cukrzycy jest zespół stopy cukrzycowej – niedokrwienie i nieprawidłowe unerwienie kończyn dolnych w przebiegu cukrzycy. Jeśli dojdzie do skaleczenia lub niewielkiego uszkodzenia stopy, chory słabiej odczuwa ból, a rana nie goi się prawidłowo – powstaje stan zapalny, zakażenie, a nawet owrzodzenie i martwica. Wtedy leczenie farmakologiczne czy opatrunki często okazują się niewystarczające – jedynym rozwiązywaniem ratującym życie pacjenta jest amputacja kończyny.

 


Bibliografia:
1. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2018, Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, [red.] Janusz Gumprecht, Diabetologia Praktyczna 2018; 4(1): 1-94
2. https: //www.who.int/diabetes/en/
3. https: //ncez.pl/choroba-a-dieta/cukrzyca-i-insulinoopornosc/cukrzyca-----w-liczbach--czy-powinnismy-sie-bac-
4. Farmakodynamika podręcznik dla studentów farmacji pod redakcją Waldemara Jańca i Jolanty Krupińskiej [red.] Ewa Jaworska, Wydawnictwo PZWL Warszawa 2002, wydanie V, str. 663-671
5. Gdzie jesteśmy? Dokąd zmierzamy?, Raport Instytutu Ochrony Zdrowia, [red.] Witold Paweł Kalbarczyk, Warszawa 2018
6. Maciej T. Małecki, Otyłość-insulinooporność- cukrzyca typu 2, Kardiologia Polska 2006; 64: 10 (supl. 6)
7. Maciej Małecki, Jan Skupień, Wytyczne dotyczące postępowania w cukrzycy typu 2 u osób starszych, Gerontologia Polska 2008, tom 16, nr 2, 74–79
8. Paweł Kawalec, Mariusz Kielar, Andrzej Pilc, Koszty leczenia cukrzycy 1 i 2 w Polsce, Diabetologia Praktyczna 2006, tom 7, 5, 287–294
9. Ewa Otto-Buczkowska, Przemysława Jarosz-Chobot, Mariola Minkina-Pędras, Grażyna Deja, Barbara Kalina- Faska, Współwystępowanie chorób autoimmunologicznych z cukrzycą typu 1 u młodocianych chorych w oparciu o dane piśmiennictwa i obserwacje własne, Przegląd Lekarski 2008 / 65 / 3
10. Jan Wilczyński, Krzysztof Dziatosz, Cukrzyca ciążowa- ryzyko dla matki i jej dziecka, Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia 2009, tom 2, zeszyt 2, 85-89
11. Shah, S.R., Iqbal, S.M., Alweis, R., Roark, S. A closer look at heart failure in patients with concurrent diabetes mellitus using glucose lowering Drugs, Expert Review of Clinical Pharmacology 2019, 12 (1), pp. 45-52.
12. Heverton Alves Peres a, Leonardo Regis Leira Pereira, Edson Zangiacomini Martinez, Carlos Manuel Viana, Maria Cristina Foss-Freitas, Heart failure is associated with non-adherence to pharmacotherapy in elderly with type 2 diabetes mellitus in public health system Brazilians, Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews March - April 2019, Volume 13, Issue 2,, Pages 939-946,
13. Caprio, F.Z.Email Author, Sorond, F.A., Cerebrovascular Disease: Primary and Secondary Stroke Prevention (Review), Medical Clinics of North America March 2019, Volume 103, Issue 2, Pages 295-308
14. Damian Pres, Mariusz Gąsior, Lech Poloński, Leczenie pacjentów z chorobą wieńcową i cukrzycą, Choroby Serca i Naczyń 2010; 7(3): 112-117
15. Anna Maria Frycz-Kurek, Piotr Buchta, Janusz Szkodziński, Stabilna choroba wieńcowa – epidemiologia, diagnostyka, wybór postępowania, Choroby Serca i Naczyń 2008; 5(3): 125-134
16. Monika Goworek, Anna Madej, Szymon Suwała, Agnieszka Szadkowska, Występowanie chorób autoimmunologicznych u osób z cukrzycą typu 1 oraz u ich krewnych, Diabetologia Kliniczna 2013, tom 2, 1, 9–13
17. Longina Kłosiewicz-Latoszek, Barbara Cybulska, Cukier a ryzyko otyłości, cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych, Problemy Higieny i Epidemiolgii 2011, 92(2): 181-186
18. Chetan, M.R., Thrower, S.L., Narendran, P., What is type 1 diabetes?, Medicine January 2019, Volume 47, Issue 1, Pages 5-9
19. Abbas, G., Al Harrasi, A., Hussain, H. Hamaed, A. Supuran, C.T., The management of diabetes mellitus-imperative role of natural products against dipeptidyl peptidase-4, α-glucosidase and sodium-dependent glucose co-transporter 2 (SGLT2), Bioorganic Chemistry May 2019, Volume 86, Pages 305-315

 

20.02.2019

6 kroków do opanowania stresu

Stres to współcześnie jedna z głównych przyczyn zapadalności na niektóre choroby serca. Chroniczny stres wywołuje objawy psychosomatyczne i potrafi w znaczący sposób pogorszyć jakość życia. Jak opanować stres? Sześć opisanych poniżej kroków pozwoli okiełznać go zarówno doraźnie jak i długotrwale – o ile wprowadzisz je w życie z odpowiednią regularnością.

Zestresowany mężczyzna pomiędzy dwoma megafonami

Zidentyfikuj stresory

Stresor to czynnik zagrożenia, który wywołuje konieczność działania, walki lub ucieczki. U każdego może być to co innego. Jednym ze stresorów może być praca2. Warto w związku z tym zadać sobie bardziej szczegółowe pytania. Na przykład: co cię stresuje w pracy? Wymagający szef, natłok obowiązków, brak bycia docenianym, duże kary za pomyłki, niejasne obowiązki czy zadania nie do wykonania? Może przynajmniej część z tych sytuacji da się wyeliminować – poprzez rozmowę z przełożonymi, lepszą organizację pracy własnej lub zmianę własnego podejścia3.

 

Naucz się szybko odpowiadać na stres

Stres staje się problemem, jeśli jest długotrwały, a organizm nie jest w stanie wrócić już do stanu relaksu i rozluźnienia. Dlatego tak ważne jest, by działać od razu i dzięki temu szybko niwelować niekorzystny wpływ stresu. Gdy pojawiają się stresory i czujesz, jak ciało się spina, spróbuj relaksacyjnego głębokiego oddychania z użyciem przepony. Inną ekspresową metodą walki ze stresem jest zrobienie sobie krótkiej przerwy od obowiązków – nie na papierosa, ale na przykład na krótki choćby dziesięciominutowy spacer. Jeśli jest taka możliwość, warto wyjść na dwór, zaparzyć sobie ziołową herbatę albo choć na chwilę włączyć ulubioną relaksującą muzykę3.

 

Wprowadź organizację czasu

Bardzo często stresuje nas natłok obowiązków i problem z wyrabianiem się z zadaniami. Pomocny może być skuteczny system planowania – listy kontrolne, kalendarz z zaplanowanymi zadaniami, aplikacje do organizacji pracy czy ustalanie listy priorytetów3. Próbujmy różnych metod i szukajmy najlepszej dla siebie. Jedno jest pewne - odcięcie się od social mediów i wyłączenie telefonu na czas pracy pozwoli skupić się na szybkim wykonaniu zadań. I jeszcze jedna rada. Zawsze na koniec dnia, tygodnia i miesiąca sprawdzaj, co udało się ci się wykonać i odhaczaj na liście dzięki temu wyraźnie wzrasta poziom satysfakcji.

 

Zadbaj o ciało

Ruch i zdrowa dieta pomogą uporać się ze stresem. Ćwicz przynajmniej 30 minut dziennie. Wystarczy szybki spacer lub jazda na rowerze – cokolwiek, co lubisz, byle regularniea2. Wprowadź zbilansowana dietę, bez tłustych, słodkich i wysoko przetworzonych posiłków. Pamiętaj też, by porządnie się wysypiać3.

 

Zadbaj o duszę

Odpowiednie podejście do problemu może zdziałać cuda. Zamiast mówić sobie: to był najgorszy dzień w życiu, można stwierdzić: dziś był trudny dzień, ale jutro będzie lepiej. Nie buduj w sobie negatywnych uczuć. Unikaj toksycznych ludzi, którzy narzekają, podcinają Ci skrzydła czy ostro oceniają3. Staraj się myśleć pozytywnie – to naprawdę można wyćwiczyć.

 

Wprowadź długofalowe rozwiązania

Medytacja, regularne ćwiczenia i prowadzenie dziennika to najlepsze sposoby na długoterminową walkę ze stresem. Medytacja może przyjmować na przykład postać rozciągania połączonego z głębokim oddychaniem w stylu jogi czy Tai Chi. Na koniec, podobno pisanie dziennika uspokaja i pozwala przelać stres dnia codziennego na kartki papieru. Może warto spróbować?

 

PP-POL-POL-0020


1. Psychologiczne aspekty chorób kardiologicznych; Ewelina M Monastyrska, Oliwia Beck; Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2014, Tom 20, Nr 2, 141–144

2. European Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice (version 2012); European Heart Journal (2012) 33, 1635–1701

3. “Stres w pracy” Poradnik pracownika; Michał Gołcz; Państwowa Inspekcja Pracy

4.  Global Recommendations on Physical Activity for Health; World Health Organization 2010

5.  „Wierzę w szczęście” Beata Pawlikowska, Kurs pozytywnego myślenia

20.02.2019

Dieta dla serca

Jesteśmy tym, co jemy – to hasło w szczególności dobrze obrazuje relację między dietą a zdrowym sercem. W celu uniknięcia chorób sercowo - naczyniowych, konieczne jest wyeliminowanie pewnych produktów z diety i zastąpienie ich zdrowszymi. Czego powinniśmy unikać w diecie, a co jadać częściej, jeśli zależy nam na mocnym i zdrowym sercu?

Składniki diety ułożone w kształcie serca

Ogranicz tłuszcze zwierzęce

Ograniczenie spożycia tłuszczów zwierzęcych, które są źródłem kwasów nasyconych jest nieodzownym warunkiem profilaktyki zawału serca. Dowody z badań klinicznych wskazują na to, że ryzyko chorób sercowo-naczyniowych zmniejsza się od 2 do 3%, gdy kwasy tłuszczowe nasycone w ilości odpowiadającej już 1% wartości energetycznej posiłku, zastąpi się wielonienasyconymi kwasami tłuszczowym1.

 

Wyeliminuj z diety tłuszcze trans

Tłuszcze trans to grupa kwasów tłuszczowych, które powstają w wyniku utwardzenia olejów roślinnych. Występują w wielu produktach codziennej diety, poczynając od chleba, a kończąc na daniach smażonych. Głównym źródłem tego rodzaju tłuszczów szkodliwych dla zdrowia są margaryny, dania typu fast – food, słone przekąski. Badania potwierdzają, że spożycie tłuszczy trans znacząco zwiększa ryzyko chorób sercowo – naczyniowych. Jedno z nich wykazało, że zwiększenie spożycia kwasów tłuszczowych z grupy trans o ilość odpowiadającą 2% łącznej wartości energetycznej pożywienia powoduje zwiększenie ryzyka choroby serca aż o 23%1. Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego kwasy tłuszczowe typu trans powinny stanowić mniej niż 1% wartości eneregetycznej pożywienia1 – im mniej, tym lepiej.

 

Nie dosalaj potraw

Wpływ spożycia sodu na ciśnienie tętnicze jest dobrze znany badaczom. Wnioski są jasne – zbyt duże spożycie sodu ma niekorzystny wpływ na układ sercowo – naczyniowy. Oszacowano, że zmniejszenie spożycia  sodu o 1 gram na dzień wpływa korzystnie na obniżenie skurczowego ciśnienia krwi o 3,1 mm/Hg u osób z nadciśnieniem oraz o 1,6 mm/Hg u osób z ciśnieniem prawidłowym1.  Symulacja przeprowadzona w Stanach Zjednoczonych wykazała, że zmniejszenie spożycia soli o 3 gramy dziennie spowodowałoby zmniejszenie zapadalności na choroby układu krążenia nawet o blisko 10% a zapadalności na udar mózgu o 7%1. Pamiętaj, że zalecane maksymalne, dzienne spożycie soli to 5 gram1 – czyli jedna łyżeczka, a sól znajduje się także w produktach przetworzonych, które kupujemy na co dzień oraz w przekąskach.

 

Alkohol – czerwone wino w odpowiednich ilościach

Wyniki badań epidemiologicznych wskazują na pozytywny wpływ umiarkowanego spożycia alkoholu na rozwój chorób sercowo-naczyniowych. Chodzi tu głównie o czerwone wino. Według badań czerwone wino przynosi korzystne efekty w kontekście chorób serca, co może wynikać z działania zawartych w nim polifenoli (zwłaszcza resweratarolu1). Polifenole to fitozwiązki, które są przedmiotem licznych badań biochemicznych i klinicznych2. Wiele z tych badań wskazuje, że dieta bogata w związki polifenolowe korzystnie wpływa na zdrowie, zmniejszając ryzyko zapadalności na choroby układu krążenia, cukrzycę, nowotwory oraz osteoporozę2. Europejskie wytyczne zalecają aby w celu zmniejszenia ryzyka chorób przewlekłych ograniczyć spożycie alkoholu do 10 gram dziennie w przypadku kobiet oraz 20 gram dziennie w przypadku mężczyzn1.

 

Błonnik przyjacielem serca

Błonnik wykazuje cechy pożądane przy profilaktyce serca. Mimo, że mechanizm tego efektu nie jest w pełni wyjaśniony przez naukowców, jedno jest pewne – zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych1. Spożycie błonnika zmniejsza poziom glukozy oraz stężenie cholesterolu całkowitego we krwi1.  Znajdziemy go w żytnim chlebie razowym, pełnoziarnistym pieczywie, otrębach pszennych, kaszach i warzywach (np. białej fasoli, szpinaku) oraz owocach (suszonych figach, jabłkach).

 

PP-POL-POL-0028


1. Europejskie wytyczne dotyczące zapobiegania chorobom serca i naczyń w praktyce klinicznej na 2012 rok; Kardiologia Polska 2012; 70 (supl. I)

2. Polifenole w profilaktyce chorób cywilizacyjnych; Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych, Wydział Zdrowia Publicznego, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice

Pages

To również może Cię zainteresować

Miażdżyca

Miażdżyca: Czym jest, jakie są jej przyczyny i skutki? Czy można jej zapobiec?
Miażdżyca (arteroskleroza) jest chorobą, której powikłania (takie, jak choroba wieńcowa, udar mózgu) stanowią najczęstszą przyczynę zgonów w krajach rozwiniętych.

Czym jest zdrowy tryb życia

Czym jest zdrowy tryb życia i jaki ma wpływ na układ krążenia?
Profilaktyka chorób układu krążenia ma niebagatelne znaczenie dla rozwoju wielu chorób oraz ich następstw. Zdrowy tryb życia wydłuża życie i znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego.

Udar mózgu

Udar mózgu: objawy, przyczyny, leczenie, skutki. Czy można mu zapobiegać?
Udar mózgu to trzecia co do częstości przyczyna zgonów po 40. roku życia, a także najczęstsza przyczyna powstawania niepełnosprawności. Corocznie w Polsce odnotowuje się około 70–80 tys. przypadków wystąpienia udaru, co oznacza, że średnio dochodzi do niego co 8 minut. 

SKRÓCONA INFORMACJA O LEKU POLOCARD

NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO, DAWKA I POSTAĆ FARMACEUTYCZNA: POLOCARD, 75 MG LUB 150 MG, TABLETKI DOJELITOWE. 1 TABLETKA DOJELITOWA ZAWIERA: 75 MG LUB 150 MG KWASU ACETYLOSALICYLOWEGO (ACIDUM ACETYLSALICYLICUM). SUBSTANCJA POMOCNICZA O ZNANYM DZIAŁANIU: CZERWIEŃ KOSZENILOWA, LAK (E 124). TABLETKI DOJELITOWE BARWY RÓŻOWEJ, OKRĄGŁE, OBUSTRONNIE WYPUKŁE, O LEKKO CHROPOWATEJ POWIERZCHNI, ŚREDNICY 6 MM (TABLETKI 75 MG) I 8 MM (TABLETKI 150 MG). WSKAZANIA DO STOSOWANIA: HAMOWANIE AGREGACJI PŁYTEK: •W PROFILAKTYCE CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, KTÓRE GROŻĄ POWSTANIEM ZAKRZEPÓW I ZATORÓW W NACZYNIACH KRWIONOŚNYCH: ZAWAŁ SERCA; NIESTABILNA I STABILNA CHOROBA NIEDOKRWIENNA SERCA; • W PROFILAKTYCE INNYCH CHORÓB PRZEBIEGAJĄCYCH Z ZAKRZEPAMI W NACZYNIACH. PRZECIWWSKAZANIA: NADWRAŻLIWOŚĆ NA SUBSTANCJE CZYNNA LUB NA KTÓRĄKOLWIEK SUBSTANCJE POMOCNICZĄ. NADWRAŻLIWOŚĆ NA KWAS ACETYLOSALICYLOWY WYSTĘPUJE U 0,3% POPULACJI, W TYM U 20% CHORYCH NA ASTMĘ OSKRZELOWA LUB PRZEWLEKŁA POKRZYWKĘ. OBJAWY NADWRAŻLIWOŚCI: POKRZYWKA, A NAWET WSTRZĄS, MOGĄ WYSTĄPIĆ W CIĄGU 3 GODZIN OD PRZYJĘCIA KWASU ACETYLOSALICYLOWEGO. NADWRAŻLIWOŚĆ NA INNE NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE, PRZEBIEGAJĄCA Z OBJAWAMI TAKIMI JAK: SKURCZ OSKRZELI, ZAPALENIE BŁONY ŚLUZOWEJ NOSA, WSTRZĄS. ASTMA OSKRZELOWA, PRZEWLEKŁE SCHORZENIA UKŁADU ODDECHOWEGO, GORĄCZKA SIENNA LUB OBRZĘK BŁONY ŚLUZOWEJ NOSA, GDYŻ PACJENCI Z TYMI SCHORZENIAMI MOGĄ REAGOWAĆ NA NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE NAPADAMI ASTMY, OGRANICZONYM OBRZĘKIEM SKÓRY I BŁONY ŚLUZOWEJ (OBRZĘK NACZYNIORUCHOWY) LUB POKRZYWKA CZĘŚCIEJ NIŻ INNI PACJENCI. CZYNNA CHOROBA WRZODOWA ŻOŁĄDKA I (LUB) DWUNASTNICY ORAZ STANY ZAPALNE LUB KRWAWIENIA Z PRZEWODU POKARMOWEGO (MOŻE WYSTĄPIĆ KRWAWIENIE Z PRZEWODU POKARMOWEGO LUB UCZYNNIENIE CHOROBY WRZODOWEJ). ZABURZENIA KRZEPNIĘCIA KRWI (NP. HEMOFILIA, CHOROBA VON WILLEBRANDA, TELANGIEKTAZJE, TROMBOCYTOPENIA) ORAZ JEDNOCZESNE LECZENIE LEKAMI PRZECIWZAKRZEPOWYMI (NP. POCHODNE KUMARYNY, HEPARYNA). CIĘŻKA NIEWYDOLNOŚĆ WĄTROBY LUB NEREK. CIĘŻKA NIEWYDOLNOŚĆ SERCA. OSTATNI TRYMESTR CIĄŻY. NIEDOBÓR DEHYDROGENAZY GLUKOZO-6-FOSFORANOWEJ. DNA MOCZANOWA STOSOWANIE U DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU PONIŻEJ 16 LAT, ZWŁASZCZA W PRZEBIEGU INFEKCJI WIRUSOWYCH, ZE WZGLĘDU NA RYZYKO WYSTĄPIENIA ZESPOŁU REYE’A. Z WYŁĄCZENIEM WYJĄTKOWYCH SYTUACJI, TAKICH JAK CHOROBA KAWASAKI. STOSOWANIE JEDNOCZEŚNIE Z METROTREKSATEM W DAWKACH 15 MG/TYDZIEŃ LUB WIĘKSZYCH ZE WZGLĘDU NA MIELOTOKSYCZNOŚĆ. PODMIOT ODPOWIEDZIALNY: PFIZER CORPORATION AUSTRIA GMBH, FLORIDSDORFER HAUPTSTRASSE 1, 1210 WIEDEŃ, AUSTRIA.

ROZWIŃ