Aktualności

Kobieta trzymająca okulary
18.06.2019

Zawał serca – przyczyny, objawy, skutki, leczenie i profilaktyka

Zawał serca, potocznie zwany atakiem serca, a prawidłowo – zawałem mięśnia sercowego, to martwica mięśnia sercowego, do której dochodzi na skutek niedokrwienia. Niedokrwienie natomiast jest efektem zamknięcia światła (zatkania) tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do mięśnia sercowego.

Zawał serca - ból w klatce piersiowej

1. Zawał serca – informacje ogólne

1.1 Czym jest zawał serca?

Zawał serca, potocznie zwany atakiem serca, a prawidłowo – zawałem mięśnia sercowego, to martwica mięśnia sercowego, do której dochodzi na skutek niedokrwienia. Niedokrwienie natomiast jest efektem zamknięcia światła (zatkania) tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do mięśnia sercowego.

Pierwszą definicję zawału serca sformułowano w latach 50. XX w. Od tamtej pory definicje rozwijały się i zmieniały wielokrotnie wraz z rozwojem wiedzy medycznej oraz nowych technik. Obecnie, zgodnie ze stanowiskiem European Society of Cardiology, American College of Cardiology, American Heart Association oraz World Heart Federation, przyjmuje się czwartą uniwersalną definicję, która odróżnia zawał od stanów uszkodzenia mięśnia sercowego.

W przypadku świeżego zawału serca stwierdza się u chorego zwiększenie stężenia markerów martwicy mięśnia sercowego, głównie troponiny, a także obecność co najmniej jednego z następujących objawów:

  • symptomy niedokrwienia (charakterystyczny ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie, poty),
  • zmiany w EKG sugerujące świeży zawał,
  • obecność nowych, patologicznych załamków Q w zapisie EKG,
  • dowody w badaniach obrazowych potwierdzające obecność nowego ubytku czynnego mięśnia sercowego lub nowe, odcinkowe zaburzenie ruchomości ściany serca.

 

1.2 Zawał serca – statystyki

Choroby serca i układu krążenia stanowią jedne z głównych przyczyn zgonów w krajach europejskich, w tym również w Polsce – to aż 46% wszystkich przyczyn zgonów w naszym kraju. Jak ogłoszono podczas ogólnopolskiej konferencji kardiologicznej w Warszawie w 2018 r., co roku w Polsce odnotowuje się ok. 120 tys. ostrych zespołów wieńcowych, w tym 73 tys. zawałów serca.

Jak wynika z danych Eurostatu, w krajach Europy choroba niedokrwienna serca będąca przyczyną zawału jest najczęstszą przyczyną zgonów u ludzi powyżej 65. roku życia (574 zgony na 100 000 osób rocznie). Choroby układu krążenia dotykają jednak ludzi coraz młodszych. Przyczyną tego stanu rzeczy jest niezdrowy tryb życia – w coraz młodszych grupach wiekowych mamy do czynienia z otyłością, brakiem aktywności fizycznej, siedzącym trybem życia i nałogami. Również miażdżycę diagnozuje się u coraz młodszych osób.

 

2. Przyczyny zawału mięśnia sercowego

2.1 Miażdżyca

 

Do zawału serca najczęściej dochodzi u chorych na miażdżycę tętnic wieńcowych. Miażdżyca (arterioskleroza) jest zespołem chorobowym obejmującym duże i średnie naczynia tętnicze. To choroba polegająca na powstawaniu zmian zwyrodnieniowo-wytwórczych w błonie wewnętrznej i środkowej tętnic. Polega na gromadzeniu się w obrębie tych błon lipidów, co stopniowo prowadzi do zwężania światła tętnic oraz zmniejszenia ich elastyczności. Ogranicza to przepływ krwi przez naczynia, co z kolei prowadzi do niedotlenienia kluczowych narządów, w tym serca i mózgu.

Odkładający się w ścianach tętnicy cholesterol i inne lipidy są pochłaniane przez makrofagi. Wypełnione cholesterolem makrofagi nazywamy komórkami piankowatymi – to one tworzą blaszki miażdżycowe. Blaszki te dość łatwo pękają. Jeśli od ściany oderwie się duża blaszka, powstaje zakrzep zamykający tętnicę – wówczas dochodzi do niedokrwienia obszaru zaopatrywanego w tlen przez dane naczynie; w przypadku naczyń wieńcowych jest to mięsień sercowy. Co ważne, skłonność do pękania mają zwłaszcza świeże blaszki miażdżycowe, które nie przerosły jeszcze tkanką włóknistą i nie nabrały dużych rozmiarów. W tym wczesnym stadium choroby u pacjenta mogą nie wystąpić żadne objawy, a zawał pojawi się nagle na skutek oderwania niestabilnej blaszki.

Następstwem miażdżycy może być choroba niedokrwienna serca, zwana też chorobą wieńcową. Jest to przewlekła choroba będącą następstwem przewlekłego stanu niedostatecznego zaopatrzenia komórek mięśnia sercowego w tlen. Prowadzi do niewydolności wieńcowej, dusznicy bolesnej, a przy zatrzymaniu dopływu krwi (i tlenu) – do zawału. Miażdżyca może dotyczyć ludzi w różnym wieku, a jej rozwój może zacząć się już w dzieciństwie. Groźne następstwa choroby dotyczą jednak głównie osób po 50. roku życia. Do czynników ryzyka zwiększających prawdopodobieństwo rozwoju choroby należą – oprócz wieku – płeć (częściej chorują mężczyźni), uwarunkowania genetyczne, hiperlipidemia, czyli podwyższone stężenie frakcji tzw. „złego cholesterolu” we krwi, związana głównie ze złą dietą, nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, cukrzyca, a także brak aktywności fizycznej skutkujący m.in. otyłością.

 

2.2 Wysokie stężenie cholesterolu LDL, zwanego „złym cholesterolem”

 

Czym jest cholesterol? Jest to związek chemiczny z grupy lipidów, niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Bierze udział w syntezie wielu ważnych substancji, takich jak hormony płciowe, kortykosteroidy, witamina D, kwasy żółciowe, fitosterole, glikozydy nasercowe i niektóre alkaloidy. Jednak nadmiar pewnych frakcji cholesterolu może odkładać się w ścianach naczyń tętniczych, co z kolei może doprowadzić do miażdżycy, choroby niedokrwiennej. Nadmiar cholesterolu niskiej gęstości – LDL, czyli tzw. „złego”, prowadzi do chorób układu krążenia, zawału, udaru mózgu, a także do kamicy żółciowej. Stężenie cholesterolu we krwi zwiększa się głównie w wyniku spożywania dużych ilości pokarmów zawierających nasycone kwasy tłuszczowe i nienasycone kwasy tłuszczowe typu „trans”. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe obniżają stężenie cholesterolu.

 

2.3 Czynniki genetyczne

 

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia zawału serca należą także skłonności rodzinne. Badania przeprowadzone na ten temat w Danii (wyniki opublikowano w „Journal of the American College of Cardiology”) wykazały, że osoby, których co najmniej dwoje bliskich krewnych miało zawał serca przed 60. rokiem życia, są trzykrotnie bardziej narażone na choroby serca niż przeciętny człowiek.

W skrajnych przypadkach może to być czynnik decydujący, prowadzący do zawału mimo zachowania zdrowego trybu życia. W przypadku dalszych krewnych, którzy zmarli przedwcześnie na zawał, ryzyko wzrasta o 19%. Dlatego tak istotne są badania profilaktyczne, pomagające wcześnie wykryć choroby serca i układu krążenia. Warto tutaj nadmienić, że wypalanie paczki papierosów dziennie podnosi ryzyko wystąpienia zawału tak samo, jak posiadanie w rodzinie dwojga bliskich krewnych, którzy zmarli na zawał.

 

2.4 Stresujący, wyczerpujący tryb życia

 

Życie w długotrwałym stresie, zmęczeniu i przepracowaniu również może przyczynić się do rozwoju choroby serca i wystąpienia zawału. W każdej sytuacji stresowej aktywuje się układ współczulny człowieka (odpowiedzialny za tzw. reakcję walki lub ucieczki). Układ pobudza nadnercza do produkcji hormonów, w tym adrenaliny i noradrenaliny. Przyspieszają one akcję serca i podwyższają ciśnienie tętnicze krwi, powodują też przyspieszenie oddechu i rozszerzenie źrenic. Serce pracuje szybciej i ma większe zapotrzebowanie na tlen.

W przypadku długotrwałego, częstego narażenia na takie sytuacje może dojść do rozwoju nadciśnienia, a także do niedotlenienia serca wskutek niemożności dostarczenia mu wystarczającej ilości tlenu. W trakcie badań zaobserwowano, że ludzie o osobowości typu A, czyli cechującej się agresywnością, perfekcjonizmem, skłonnością do rywalizacji i wysokim poziomem stresu wywołanym presją czasu, mają bardziej zaawansowaną miażdżycę niż osoby o spokojniejszej osobowości. Mają również większą predyspozycję do rozwoju choroby niedokrwiennej.

 

2.5 Cukrzyca

Z chorobą niedokrwienną serca wiąże się często cukrzyca. Diabetycy, czyli osoby chore na cukrzycę, sześciokrotnie częściej cierpią na choroby układu krążenia i trzykrotnie częściej umierają z powodu zawału serca niż inni ludzie. Cukrzyca jest bowiem chorobą metaboliczną obciążającą cały organizm.

Wysokie stężenie cukru we krwi sprzyja tworzeniu się blaszek miażdżycowych, natomiast zmiany w metabolizmie komórek serca sprawiają, że ich zapotrzebowanie na składniki odżywcze jest większe. Groźny jest ponadto fakt, że zawał często daje u cukrzyków niespecyficzne objawy ze względu na zmniejszone odczuwanie bólu (także wieńcowego) przy neuropatii cukrzycowej. Dlatego diabetycy powinni zwracać uwagę na inne symptomy zawału, takie jak zmęczenie czy duszność.

 

3. Objawy zawału serca

3.1 Ból w klatce piersiowej

 

Charakterystycznym objawem zawału serca jest bardzo silny ból w klatce piersiowej, odczuwalny na rozległym obszarze, trwający ponad 20 minut, narastający i nieustępujący po odpoczynku czy zażyciu nitrogliceryny. Jest to ból piekący, dławiący, gniotący, który promieniuje do lewej kończyny górnej, żuchwy i szyi, czasem również do brzucha i pleców. Wywołany jest najczęściej przez takie czynniki jak stres, wzmożony wysiłek czy zimne powietrze.

 

3.2 Inne subiektywne (podmiotowe) objawy zawału

 

Poza bólem w klatce piersiowej pacjent z zawałem odczuwa duszność – subiektywne odczucie braku powietrza. Napadowa duszność może świadczyć o zawale, a także o innych chorobach, takich jak zatorowość płucna, astma i zapalenie płuc. W powiązaniu z zawałem pojawia się zwłaszcza u osób starszych oraz w przypadku zawału rozległego. Poza dusznością można wymienić takie objawy podmiotowe, jak panika i lęk przed śmiercią.

 

3.3 Obiektywne (przedmiotowe) objawy zawału serca

 

Do przedmiotowych, czyli obiektywnych objawów zawału serca należą natomiast:

  • bladość,
  • spadek ciśnienia tętniczego,
  • tachykardia, czyli przyspieszenie akcji serca,
  • pobudzenie ruchowe,
  • zimne poty,
  • osłabienie, omdlenie,
  • mdłości i wymioty,
  • sine zabarwienie kończyn, szczególnie dłoni i stóp, a także warg,
  • zawroty głowy,
  • kołatanie serca,
  • podwyższona temperatura ciała – do 38,5°C.

 

3.4 Ból wieńcowy a zawałowy – jak je odróżnić?

 

Kardiolodzy wyróżniają dwa rodzaje bólu związanego z zaburzeniami pracy serca: wieńcowy i zawałowy. Ból wieńcowy pojawia się najczęściej po wysiłku, ekspozycji na niską temperaturę lub silny, chłodny wiatr, a także w sytuacjach silnego pobudzenia emocjonalnego. Przy cięższych postaciach choroby niedokrwiennej serca ból może pojawić się też w spoczynku.

Częstotliwość i siła bólu zależą od stopnia zwężenia tętnic wieńcowych oraz zaawansowania choroby. Ból wieńcowy jest rozpierający, piekący, uciskający. Może promieniować do szyi, ramion, lewej ręki, pleców – podobnie jak ból zawałowy. Ból wieńcowy trwa jednak kilka, a maksymalnie 15–17 minut, i ustępuje po zażyciu nitrogliceryny. Ból zawałowy trwa dłużej (powyżej 20 minut) –nawet w spoczynku – jest bardziej nasilony i nie ustępuje po nitroglicerynie.

 

4. Zawał serca – badania

4.1 Podstawowe badanie lekarskie

 

O życiu osoby przechodzącej zawał często decyduje szybka pierwsza pomoc oraz interwencja lekarska. Aby stwierdzić zawał serca, lekarz przeprowadza wywiad oceniający objawy subiektywne i bada objawy obiektywne, oglądając skórę pacjenta (zasinienia), przeprowadzając badanie palpacyjne (ocena m.in. obrzęków), osłuchowe, pomiar ciśnienia krwi, tętna, saturacji (czyli wysycenia krwi tlenem) itd.

 

4.2 EKG

 

Niezbędnym elementem diagnostyki osób z podejrzeniem zawału serca jest badanie EKG, czyli elektrokardiograficzne. Jest to metoda badania pracy serca przy użyciu elektrokardiografu rejestrującego elektryczną czynność mięśnia sercowego (każdy skurcz mięśnia wytwarza impulsy elektryczne).

EKG powinno zostać zarejestrowane i zinterpretowane jak najszybciej po pierwszym kontakcie pacjenta z personelem medycznym. Zarejestrowanie EKG jeszcze w okresie przedszpitalnym skraca czas rozpoznania i ułatwia szybsze kierowanie pacjentów na odpowiednie leczenie.

Bardzo duże niedokrwienie mięśnia sercowego często widoczne jest w obrazie EKG jako bardzo dynamiczna seria zmian i może dostarczyć personelowi medycznemu niezwykle ważnych informacji. Badanie EKG wykonuje się na leżąco. Do klatki piersiowej mocuje się 6 elektrod o metalowych zakończeniach z gumowymi przyssawkami. Dodatkowo zakłada się elektrody na kończyny górne i dolne. Badanie trwa od 5 do 10 minut. Zapis badania w postaci krzywej EKG na papierze powinien zinterpretować lekarz.

 

4.3 Badania krwi – markery zawału serca

 

Aktualne wytyczne WHO zalecają rozpoznawanie zawału serca na podstawie przekroczenia norm stężeń biochemicznych markerów uszkodzenia mięśnia sercowego. Markery sercowe, a dokładniej – markery martwicy mięśnia sercowego, to enzymy, których stężenie zwiększa się w momencie obciążenia bądź uszkodzenia mięśnia sercowego. Pomagają one w rozpoznaniu oraz określeniu skali uszkodzenia serca.

Badanie stężenia markerów sercowych pozwala nie tylko na ocenę rozmiaru zawału, ale także na określenie ryzyka przyszłych problemów wynikających z choroby niedokrwiennej. Wysokie stężenie troponin może mieć ponadto inne niż wieńcowe przyczyny, np. zator płucny, toksyczne uszkodzenie serca, tętniak aorty, zapalne choroby mięśnia sercowego, ostre choroby jamy brzusznej, nerek, ostre stany neurologiczne.

Diagnostyka biochemiczna polega na oznaczaniu w surowicy krwi wspomnianych enzymów oraz innych białek uwalnianych w wyniku martwicy. W polskiej praktyce klinicznej przy rozpoznaniu zawału wykonuje się oznaczenie jednej z frakcji troponin swoistych dla mięśnia sercowego, CKMB, a ponadto morfologię krwi, podstawowe parametry układu krzepnięcia, OB, AspAT oraz dwukrotny zapis EKG w krótkim odstępie czasu. Badania te zwykle pozwalają na postawienie jednoznacznej diagnozy.

 

5. Leczenie zawału serca

5.1 Pierwszy krok – pierwsza godzina zawału jest kluczowa

 

W przypadku zawału serca obowiązuje pojęcie tzw. „złotej godziny” – pierwsza godzina od momentu zawału jest bowiem krytyczna dla zdrowia i życia pacjenta. Im wcześniej rozpocznie się leczenie zawału, tym większą część mięśnia sercowego uda się uratować. Pacjenci, którym udzielono szybkiej pomocy, rokują najlepiej. Co więcej, ok. 60% pacjentów z zawałem umiera właśnie w ciągu pierwszej godziny.

Połowa pacjentów z zawałem umiera jeszcze przed przyjęciem do szpitala, m.in. z powodu zbyt późnego wezwania karetki. Nie transportujemy chorego własnym środkiem transportu, ponieważ w karetce leczenie można rozpocząć jeszcze w drodze. Personel karetki może przywrócić pracę serca chorego w przypadku zatrzymania krążenia.

Ważna jest natomiast pierwsza pomoc przy zawale udzielona przez osoby trzecie. Co należy zrobić?

  • Najpierw koniecznie wezwać pogotowie!
  • Ułożyć chorego w pozycji półsiedzącej, jeśli jest przytomny, bądź bocznej ustalonej, jeśli jest nieprzytomny.
  • Kontrolować oddechy i tętno chorego, a w przypadku zatrzymania pracy serca i oddechu – rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową (uciskanie klatki piersiowej, oddechy ratownicze).
  • W miarę możliwości podać 300–500 mg kwasu acetylosalicylowego.
  • Jeśli zauważymy objawy wstrząsu, czyli bladość, zimne poty – nie podajemy nitrogliceryny.
  • Nie podajemy preparatów zawierających diklofenak ani jakichkolwiek leków nasercowych czy nadciśnieniowych.

 

5.2 Wykonanie niezbędnych badań przez lekarza

 

Lekarz przyjmujący pacjenta z podejrzeniem zawału dokonuje pomiaru tętna i ciśnienia krwi oraz podłącza chorego do urządzeń monitorujących. Wykonywane jest EKG, zakłada się pacjentowi wenflon i podaje tlen.

 

5.3 Etap przedszpitalny, medyczno-ratunkowy

 

Na etapie medyczno-ratunkowym stosuje się standardowo schemat MONA, czyli Morfina, O od ang. Oxygene – tlen, Nitrogliceryna, Aspiryna. Pacjentowi podaje się poprzez maskę mieszaninę tlenu z powietrzem, podjęzykowo – nitroglicerynę, doustnie – kwas acetylosalicylowy (aby nie dopuścić do powstania zakrzepów). Morfinę podaje się w celu uśmierzenia bólu.

Następnie stosuje się także metoprolol lub inny beta-bloker (związki zmniejszające zapotrzebowanie serca na tlen, spowalniające akcję serca i obniżające ciśnienie), nitroglicerynę w infuzji dożylnej. Pacjent powinien być podłączony do urządzenia monitorującego podstawowe funkcje życiowe w czasie całego transportu. Pozwoli to m.in. na zauważenie każdego zaburzenia rytmu serca i szybką interwencję.

 

5.4 Etap szpitalny

 

Leczenie szpitalne zawału serca zależy od zdiagnozowanego typu zawału oraz stanu pacjenta. Przez pierwsze 24–48 godzin chory znajduje się na oddziale intensywnej opieki kardiologicznej. Podłączony zostaje do monitora rejestrującego stale wyniki EKG oraz parametry życiowe. Później pacjent trafia na oddział kardiologiczny – jeśli jego stan na to pozwala.

Leczenie zawału polega na udrożnieniu naczyń wieńcowych. Najczęściej stosowane jest połączenie metod zabiegowych oraz farmakologicznych. U pacjentów z zawałem stosuje się następujące rodzaje leków:

  • leki przeciwzakrzepowe: aspiryna, klopidogrel, heparyna,
  • leki zmniejszające stężenie cholesterolu – statyny,
  • beta-blokery (wpływają na częstość rytmu serca, zmniejszają zapotrzebowanie serca na tlen) oraz inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI; utrzymują ciśnienie krwi na właściwym poziomie i umożliwiają swobodny przepływ natlenowanej krwi bez obciążania układu sercowo-naczyniowego); włączane są one po stabilizacji stanu klinicznego,
  • leki o działaniu inotropowym dodatnim, czyli zwiększające kurczliwość mięśnia serca,
  • leki przeciwbólowe.

Najistotniejszym elementem leczenia zawału jest szybka decyzja o podjęciu interwencji mającej na celu udrożnienie tętnic wieńcowych i przywrócenie dopływu krwi do mięśnia sercowego, aby zapobiec lub ograniczyć uszkodzenie komórek serca. O wyborze metody decyduje lekarz kardiolog wraz z kardiochirurgiem oraz chorym, po dokonaniu koronarografii, czyli badania obrazującego stan tętnic wieńcowych.

Do najbardziej skutecznych i najczęściej wykonywanych zabiegów należy angioplastyka tętnic. Polega ona na przezskórnym wprowadzeniu specjalnego cewnika balonowego w miejsce zwężenia światła tętnicy, a następnie rozprężeniu balonika. Skutkiem tego światło tętnicy poszerza się. Aby uniknąć ponownego zwężenia, w tym miejscu zwykle zostaje wszczepiony stent – metalowa sprężynka podtrzymująca ścianę tętnicy. Dużo rzadziej u pacjentów ze świeżym zawałem wykonuje się pomostowanie aortalno-wieńcowe, czyli założenie by-pass-ów. Zabieg ten polega na połączeniu aorty z tętnicą wieńcową omijając miejsce zwężenia. Rzadko także leczy się zawał przy użyciu metod wyłącznie farmakologicznych – jeśli istnieje możliwość wykonania angioplastyki wieńcowej, metoda ta jest zdecydowanie preferowana.

W wyjątkowych sytuacjach, pacjent może otrzymać jedynie leki fibrynolityczne (inaczej trombolityczne, np. tenekteplaza, reteplaza), których zadaniem jest rozpuszczanie zakrzepów znajdujących się wewnątrz naczyń krwionośnych.

 

6. Co po zawale serca?

6.1 Ryzyko wystąpienia kolejnego zawału

 

Pacjent, który przebył zawał serca, należy do grupy pacjentów wysokiego ryzyka. Jest on narażony znacznie bardziej na kolejne zawały. Do końca życia musi zażywać określone leki i stosować dietę przeciwdziałającą rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych.

 

6.2 Powikłania pozawałowe

 

Im dłużej pacjent po zawale serca oczekuje na ratunek, tym większe ryzyko powikłań po zawale serca – ze względu na postępującą martwicę, która obejmuje kolejne narządy.

Mechaniczne powikłania po zawale serca występują u ok. 12% pacjentów. Należą do nich pęknięcie ściany lewej komory serca lub przegrody między komorami, ostra niewydolność zastawki mitralnej.

Następstwami zawału mogą również być: dysfunkcja skurczowa mięśnia sercowego, nawrót objawów choroby niedokrwiennej, zaburzenia rytmu serca (np. migotanie przedsionków), tętniak serca itd. Dlatego tak ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarzy odnośnie trybu życia i koniecznego postępowania po zawale.

 

6.3 Zażywanie wskazanych przez lekarza leków

 

Zgodnie z zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego do profilaktyki wtórnej należy zażywanie kwasu acetylosalicylowego, np. leku POLOCARD, który obniża krzepliwość krwi. Ponadto lekarz kardiolog przepisuje zwykle statyny (leki obniżające stężenie cholesterolu we krwi), lek z grupy beta-blokerów (poprawiają przepływ krwi w naczyniach wieńcowych) i inhibitor konwertazy angiotensyny (przeciwdziałają „odkształcaniu się” komory serca po zawale).

Zaleca się także wykonywanie corocznych szczepień przeciw grypie, jako że grypa może być czynnikiem wyzwalającym ostre epizody wieńcowe: niedokrwienie serca lub zawał.

Szczepienie przeciwko grypie może zmniejszyć ryzyko wystąpienia groźnych epizodów kardiologicznych o 36%. Chorzy na cukrzycę powinni dodatkowo wyrobić w sobie nawyk regularnej kontroli glikemii.

 

6.4 Pierwsze dni po wyjściu ze szpitala

 

Przez pierwszy miesiąc po zawale chory powinien prowadzić oszczędzający tryb życia. Zaleca się wypoczynek, niewielką aktywność fizyczną, jak np. niedalekie spacery czy lekkie prace domowe. Konieczne jest systematyczne przyjmowanie przepisanych przez lekarza leków oraz regularne kontrolowanie stężenia cholesterolu i glukozy we krwi.

W ciągu 4 tygodni po zawale serca należy przeprowadzić test wysiłkowy, na podstawie którego określone zostanie, jaki wysiłek fizyczny jest bezpieczny dla pacjenta. W czasie testu określane są zmiany w EKG, częstotliwość rytmu serca, wysokość ciśnienia oraz ilość tlenu zużywana przez organizm w warunkach spoczynku i w obciążeniu związanym z wysiłkiem (MET – jeden MET to ilość tlenu zużywana w spoczynku). Pacjent, który może wykonać wysiłek równy 5 MET bez objawów, może powrócić do podejmowanej wcześniej aktywności fizycznej.

Rehabilitacja po zawale polega na uczestnictwie w tzw. nadzorowanym programie ćwiczeń fizycznych. U pacjentów z grupy niskiego ryzyka zaleca się co najmniej trzy, 30–60-minutowe sesje ćwiczeń aerobowych w tygodniu. U pacjentów z grupy umiarkowanego lub dużego ryzyka zaleca się ćwiczenia o mniejszym obciążeniu, w tym spacery, wchodzenie po schodach i jazdę na rowerze.

 

6.5 Zmiana stylu życia

 

Chory powinien stosować odpowiednią dietę – przede wszystkim spożywać jak najmniej nasyconych kwasów tłuszczowych i kwasów tłuszczowych trans. Należy więc unikać tłustych mięs, tłustych wędlin, podrobów, margaryn. Gospodarkę lipidową poprawiają natomiast wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Dwa razy w tygodniu należy spożywać bogate w te kwasy mięso ryb morskich.

Do diety włączyć należy ponadto oliwę z oliwek i inne oleje roślinne. Tłusty nabiał warto zastąpić chudym. Wskazane jest spożywanie dużych ilości warzyw i owoców, które zawierają rozpuszczalny błonnik pokarmowy, normalizujący gospodarkę lipidową. Należy zrezygnować z soli kuchennej i zastąpić ją ziołami. Posiłki powinny być przyjmowane regularnie. Należy zrezygnować z używek – zarówno spożywania alkoholu, jak i palenia tytoniu. Do wskazań związanych ze zmianą trybu życia po zawale należą też regularne badanie ciśnienia krwi w domu, odpoczynek i ograniczenie czynników wywołujących stres.

 

7. Profilaktyka zawału serca

7.1 Regularne badania kontrolne

 

Podstawowe badanie profilaktyczne każdy pacjent może przeprowadzać regularnie w domu:

  • zakup ciśnieniomierza i prowadzenie regularnych pomiarów pomoże samodzielnie wykryć niepokojące epizody. Zaleca się ponadto regularne badanie stężenia cholesterolu i glukozy we krwi.

 

7.2 Przyjmowanie przepisanych przez lekarza leków

 

Najważniejszym zaleceniem jest stosowanie się do wskazań lekarza. Wszelkie niepokojące objawy należy konsultować z kardiologiem. Leków nie należy odstawiać ani dobierać na własną rękę. Ważna jest także regularność ich przyjmowania.

 

7.3 Rzucenie palenia

 

Palenie tytoniu to czynnik w bardzo dużym stopniu zwiększający ryzyko kolejnego zawału.  W dymie tytoniowym wyróżniono aż 5000 różnych składników mających wpływ na organizm człowieka. Nikotyna zwiększa m.in. stężenie glukozy oraz wolnych kwasów tłuszczowych we krwi, jak również katecholamin (związki podnoszące ciśnienie krwi i przyspieszające akcję serca) i kortyzolu. Wszystko to zwiększa ryzyko wystąpienia zawału serca. Ponadto składniki dymu tytoniowego są akceleratorami chorób nowotworowych i działają drażniąco na drogi oddechowe. Dlatego rzucenie palenia jest niezbędne w profilaktyce kolejnych zawałów.

 

7.4 Zmiana diety

 

Dieta kardiologiczna powinna być lekkostrawna – musi odciążać wyczerpany organizm, ale jednocześnie dostarczać mu składników odżywczych. Dieta powinna uwzględniać 5–6 małych posiłków dziennie. Jedzenie obfitych posiłków przeciąża żołądek, a to z kolei prowadzi do kłopotów z oddychaniem i utrudnienia pracy serca. Zaleca się wykluczenie z diety produktów zawierających kofeinę, jak również czekolady, herbaty i napojów gazowanych.

Należy unikać potraw smażonych, panierowanych, wędzonych. Preferowane metody obróbki to pieczenie w folii, gotowanie, gotowanie na parze i grillowanie. Unikać należy soli, tłuszczy „trans”, wspomnianych tłuszczy zwierzęcych (z wyjątkiem należących do zupełnie innej grupy - tłuszczy rybich). Zaleca się także unikanie cukru.

Dzienna porcja warzyw zalecana w diecie kardiologicznej to minimum 500 g, natomiast owoców – maks. 300 g (zawierają cukry). Codziennie należy pić minimum 2 litry niskosodowej wody mineralnej. Do produktów zalecanych należą orzechy i migdały, oleje roślinne, chude mięso, tłuste ryby morskie, produkty pełnoziarniste i chudy nabiał.

 

7.5 Aktywność fizyczna

 

Aktywność fizyczna to niezbędny element rehabilitacji pozawałowej. Nie można jednak doprowadzić do przemęczenia się. Ćwiczenia aerobowe i oporowe, jazda na rowerze, pływanie, spacery i nordic walking to świetne metody utrzymania aktywności fizycznej na zdrowym poziomie. Pamiętajmy, że ruch zapewnia prawidłowe funkcjonowanie układu krążenia.

 

7.6 Odpowiedni wypoczynek

 

Pacjent po zawale powinien być umiarkowanie aktywny. Pod warunkiem pozytywnego przejścia testu wysiłkowego może zwykle wrócić do dawnej aktywności pod warunkiem zachowania higienicznego trybu życia. Odpowiednia ilość snu, znalezienie czasu na odpoczynek oraz wyeliminowanie czynników stresogennych to niezbędne elementy profilaktyki. Warto nauczyć się technik relaksacyjnych, np. wykorzystywanych w jodze.

 

7.7 Inne

 

Co jeszcze pomoże wzmocnić serce po zawale? Choć generalnie odradza się spożywanie alkoholu, czerwone wino wywiera korzystny wpływ na serce i układ krwionośny – pod warunkiem wypijania nie więcej niż kieliszka dziennie do posiłku. Czerwone wino zawiera polifenole, potas, magnez i wapń. Przeciwdziała utlenianiu się „złego” cholesterolu, a więc pomaga zapobiegać zakrzepom. Działanie przeciwmiażdżycowe, obniżające ciśnienie i wspomagające układ krążenia ma także czosnek. „Wrogami” cholesterolu są sterole roślinne zawarte w olejach, a także otręby.

 

7.8 Profilaktyka przy chorobach, które grożą zawałem

 

Prosty, powszechnie dostępny związek chemiczny, jakim jest kwas acetylosalicylowy, również przeciwdziała zawałowi serca. Zażywanie np. leku POLOCARD regularnie, zgodnie z zaleceniami lekarza, przeciwdziała powstawaniu zakrzepów i zatorów w naczyniach krwionośnych. Podstawowa zasada w profilaktyce zawału – to dbać o siebie!

 

Bibliografia:

 

To również może Cię zainteresować

pomiar cukru we krwi
Cukrzyca a problemy z sercem

Cukrzycą określa się choroby metaboliczne, podczas których dochodzi do hiperglikemii, czyli zwiększenia stężenia glukozy we krwi powyżej normy. Może ona wynikać z defektu wydzielania bądź działania insuliny. Cukrzyca jest znana również pod łacińską nazwą diabetes mellitus, której pierwszy człon oznacza „cedzenie wody przez ciało” i nawiązuje do jednego z głównych objawów choroby, a mianowicie nadmiernej produkcji moczu. Drugi człon dosłownie oznacza „słodki jak miód” co dotyczy słodkiego smaku moczu osób chorych na cukrzycę. Z tego powodu osoby cierpiące na cukrzycę określane są także mianem diabetyków (1).

Zestresowany mężczyzna pomiędzy dwoma megafonami
6 kroków do opanowania stresu

Stres to współcześnie jedna z głównych przyczyn zapadalności na niektóre choroby serca. Chroniczny stres wywołuje objawy psychosomatyczne i potrafi w znaczący sposób pogorszyć jakość życia. Jak opanować stres? Sześć opisanych poniżej kroków pozwoli okiełznać go zarówno doraźnie jak i długotrwale – o ile wprowadzisz je w życie z odpowiednią regularnością.


 
Składniki diety ułożone w kształcie serca
Dieta dla serca

Jesteśmy tym, co jemy – to hasło w szczególności dobrze obrazuje relację między dietą a zdrowym sercem. W celu uniknięcia chorób sercowo - naczyniowych, konieczne jest wyeliminowanie pewnych produktów z diety i zastąpienie ich zdrowszymi. Czego powinniśmy unikać w diecie, a co jadać częściej, jeśli zależy nam na mocnym i zdrowym sercu?

SKRÓCONA INFORMACJA O LEKU POLOCARD

NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO, DAWKA I POSTAĆ FARMACEUTYCZNA: POLOCARD, 75 MG LUB 150 MG, TABLETKI DOJELITOWE. 1 TABLETKA DOJELITOWA ZAWIERA: 75 MG LUB 150 MG KWASU ACETYLOSALICYLOWEGO (ACIDUM ACETYLSALICYLICUM). SUBSTANCJA POMOCNICZA O ZNANYM DZIAŁANIU: CZERWIEŃ KOSZENILOWA, LAK (E 124). TABLETKI DOJELITOWE BARWY RÓŻOWEJ, OKRĄGŁE, OBUSTRONNIE WYPUKŁE, O LEKKO CHROPOWATEJ POWIERZCHNI, ŚREDNICY 6 MM (TABLETKI 75 MG) I 8 MM (TABLETKI 150 MG). WSKAZANIA DO STOSOWANIA: HAMOWANIE AGREGACJI PŁYTEK: •W PROFILAKTYCE CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, KTÓRE GROŻĄ POWSTANIEM ZAKRZEPÓW I ZATORÓW W NACZYNIACH KRWIONOŚNYCH: ZAWAŁ SERCA; NIESTABILNA I STABILNA CHOROBA NIEDOKRWIENNA SERCA; • W PROFILAKTYCE INNYCH CHORÓB PRZEBIEGAJĄCYCH Z ZAKRZEPAMI W NACZYNIACH. PRZECIWWSKAZANIA: NADWRAŻLIWOŚĆ NA SUBSTANCJE CZYNNA LUB NA KTÓRĄKOLWIEK SUBSTANCJE POMOCNICZĄ. NADWRAŻLIWOŚĆ NA KWAS ACETYLOSALICYLOWY WYSTĘPUJE U 0,3% POPULACJI, W TYM U 20% CHORYCH NA ASTMĘ OSKRZELOWA LUB PRZEWLEKŁA POKRZYWKĘ. OBJAWY NADWRAŻLIWOŚCI: POKRZYWKA, A NAWET WSTRZĄS, MOGĄ WYSTĄPIĆ W CIĄGU 3 GODZIN OD PRZYJĘCIA KWASU ACETYLOSALICYLOWEGO. NADWRAŻLIWOŚĆ NA INNE NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE, PRZEBIEGAJĄCA Z OBJAWAMI TAKIMI JAK: SKURCZ OSKRZELI, ZAPALENIE BŁONY ŚLUZOWEJ NOSA, WSTRZĄS. ASTMA OSKRZELOWA, PRZEWLEKŁE SCHORZENIA UKŁADU ODDECHOWEGO, GORĄCZKA SIENNA LUB OBRZĘK BŁONY ŚLUZOWEJ NOSA, GDYŻ PACJENCI Z TYMI SCHORZENIAMI MOGĄ REAGOWAĆ NA NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE NAPADAMI ASTMY, OGRANICZONYM OBRZĘKIEM SKÓRY I BŁONY ŚLUZOWEJ (OBRZĘK NACZYNIORUCHOWY) LUB POKRZYWKA CZĘŚCIEJ NIŻ INNI PACJENCI. CZYNNA CHOROBA WRZODOWA ŻOŁĄDKA I (LUB) DWUNASTNICY ORAZ STANY ZAPALNE LUB KRWAWIENIA Z PRZEWODU POKARMOWEGO (MOŻE WYSTĄPIĆ KRWAWIENIE Z PRZEWODU POKARMOWEGO LUB UCZYNNIENIE CHOROBY WRZODOWEJ). ZABURZENIA KRZEPNIĘCIA KRWI (NP. HEMOFILIA, CHOROBA VON WILLEBRANDA, TELANGIEKTAZJE, TROMBOCYTOPENIA) ORAZ JEDNOCZESNE LECZENIE LEKAMI PRZECIWZAKRZEPOWYMI (NP. POCHODNE KUMARYNY, HEPARYNA). CIĘŻKA NIEWYDOLNOŚĆ WĄTROBY LUB NEREK. CIĘŻKA NIEWYDOLNOŚĆ SERCA. OSTATNI TRYMESTR CIĄŻY. NIEDOBÓR DEHYDROGENAZY GLUKOZO-6-FOSFORANOWEJ. DNA MOCZANOWA STOSOWANIE U DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU PONIŻEJ 16 LAT, ZWŁASZCZA W PRZEBIEGU INFEKCJI WIRUSOWYCH, ZE WZGLĘDU NA RYZYKO WYSTĄPIENIA ZESPOŁU REYE’A. Z WYŁĄCZENIEM WYJĄTKOWYCH SYTUACJI, TAKICH JAK CHOROBA KAWASAKI. STOSOWANIE JEDNOCZEŚNIE Z METROTREKSATEM W DAWKACH 15 MG/TYDZIEŃ LUB WIĘKSZYCH ZE WZGLĘDU NA MIELOTOKSYCZNOŚĆ. PODMIOT ODPOWIEDZIALNY: PFIZER CORPORATION AUSTRIA GMBH, FLORIDSDORFER HAUPTSTRASSE 1, 1210 WIEDEŃ, AUSTRIA.

ROZWIŃ