Aktualności

Kobieta trzymająca okulary
18.06.2019

Cukrzyca a problemy z sercem

Cukrzycą określa się choroby metaboliczne, podczas których dochodzi do hiperglikemii, czyli zwiększenia stężenia glukozy we krwi powyżej normy. Może ona wynikać z defektu wydzielania bądź działania insuliny. Cukrzyca jest znana również pod łacińską nazwą diabetes mellitus, której pierwszy człon oznacza „cedzenie wody przez ciało” i nawiązuje do jednego z głównych objawów choroby, a mianowicie nadmiernej produkcji moczu. Drugi człon dosłownie oznacza „słodki jak miód” co dotyczy słodkiego smaku moczu osób chorych na cukrzycę. Z tego powodu osoby cierpiące na cukrzycę określane są także mianem diabetyków (1).

pomiar cukru we krwi

Cukrzyca w statystykach


Cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną. Według danych WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) na całym świecie choruje na nią ponad 420 milionów osób dorosłych, z czego aż 179 milionów to ludzie, u których choroba ta jeszcze nie została zdiagnozowana. W ciągu ostatnich 35 lat całkowita liczba zachorowań wzrosła 3,5-krotnie. Cukrzycy bezpośrednio przypisuje się 1,6 mln zgonów rocznie. Choroba ta stanowi zatem bardzo poważny problem zdrowotny i ekonomiczny – również w Polsce, ponieważ aż 1 na 4 osoby powyżej 60. roku życia ma zdiagnozowaną cukrzycę (2, 3).


Cukrzyca jest chorobą przewlekłą wynikającą z niedoboru insuliny, jej wadliwej budowy bądź niewrażliwości tkanek na jej działanie. Insulina jest hormonem peptydowym wytwarzanym przez komórki β trzustki. Zbudowana jest z dwóch łańcuchów polipeptydowych (A i B) połączonych ze sobą dwoma mostkami disiarczkowymi. Wydzielanie insuliny można podzielić na podstawowe – ma ono charakter stały i wynosi 0,5 –1,0 jednostki – oraz poposiłkowe, które zachodzi po wchłonięciu węglowodanów z przewodu pokarmowego. Wyrzut insuliny jest spowodowany zwiększeniem stężenia cukru we krwi. Insulina odpowiada za wychwyt, magazynowanie i przemianę glukozy czego efektem jest zmniejszenie stężenia glukozy we krwi. U chorych na cukrzycę dochodzi do zaburzenia działania insuliny, co prowadzi do hiperglikemii. Oprócz zaburzenia przemiany węglowodanów występuje także zachwianie równowagi gospodarki lipidowej i białkowej (4).


Typy cukrzycy


Cukrzycę ze względu na przyczynę można podzielić na dwa główne typy. Cukrzyca typu 1, nazywana jest inaczej cukrzycą insulinozależną. Spotykana jest u niewielkiej części chorych – ok. 10% wszystkich przypadków. Nazywana jest też cukrzycą młodzieńczą, ponieważ występuje najczęściej u osób młodych, poniżej 30. roku życia. Początek zachorowania przypada zazwyczaj między 10. a 14. rokiem życia. Spowodowana jest praktycznie całkowitym zniszczeniem komórek β wysp trzustkowych przez przeciwciała. Podczas tego procesu następuje nadmierna produkcja przeciwciał przez system odpornościowy organizmu. Zjawisko to jest określane mianem autoagresji, czyli niszczenia własnych komórek – w przypadku cukrzycy są to komórki trzustki. Dochodzi więc do całkowitego zahamowania wytwarzania insuliny. Początkowe objawy cukrzycy typu 1 mogą pojawić się nagle – najczęściej są to kwasica i śpiączka ketonowa. Natomiast najczęstsze objawy, takie jak wzmożone pragnienie, wielomocz czy senność, rozwijają się przez 4–12 tygodni. Jedynym sposobem leczenia tego typu cukrzycy jest podawanie insuliny. Insulina może być podawana w postaci podskórnych wstrzyknięć wielokrotnych lub za pomocą pomp insulinowych, a leczenie trwa do końca życia pacjenta (1, 5, 6).


Cukrzyca typu 2 to choroba insulinoniezależna, tzn. w jej przebiegu występuje względny niedobór insuliny. Polega ona na upośledzonym wydzielaniu tego hormonu przez komórki β trzustki, np. wydzielana jest z opóźnieniem lub wydzielana jest przez długi czas – w porównaniu z osobami zdrowymi. Za opóźnione uwalnianie insuliny odpowiedzialne są czynniki genetyczne. Cukrzycy typu 2 towarzyszy oporność tkanek na insulinę. Zaburzenia te wynikają z defektów receptorów insulinowych lub nieprawidłowej budowy insuliny. Insulinooporoność jest jednym z kluczowych aspektów rozwoju cukrzycy typu 2. Spadek wrażliwości tkanek na insulinę sprawia, że trzustka – aby utrzymać stężenie glukozy na prawidłowym poziomie – zwiększa wydzielanie tego hormonu. W związku z tym w początkowej fazie rozwoju choroby następuje zwiększenie jej produkcji. Jednak po kilkunastu latach intensywnej pracy dochodzi do wyczerpania komórek β trzustki, co skutkuje zmniejszeniem wytwarzania insuliny. Trzustka nie może więc dłużej kompensować spadku wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę. Prowadzi to do zwiększenia stężenia glukozy we krwi powyżej normy i rozpoznania cukrzycy typu 2. Wówczas wprowadza się leczenie. Rozpoczyna się je od zmiany nawyków żywieniowych oraz zachęcenia pacjenta do wzmożonej aktywności fizycznej. W miarę postępu choroby stosuje się doustne leki przeciwcukrzycowe, a jeśli są one niewystarczające – insulinoterapię. Cukrzyca typu 2 nazywana jest również cukrzycą wieku dorosłego, ponieważ dotyczy głównie osób po 30. roku życia. Początek choroby występuje najczęściej między 40. a 45. rokiem życia. Mimo, że wśród pacjentów dominują osoby powyżej 60. roku życia (7), to jest ona coraz częściej rozpoznawana u ludzi młodych, a nawet u dzieci (5). Cukrzyca typu 2 jest diagnozowana u 80–90% wszystkich osób zapadających na cukrzycę.


Objawy cukrzycy


W większości przypadków cukrzyca rozwija się bezobjawowo lub objawy są mało charakterystyczne. Z tego powodu zdarza się, że jest ona rozpoznawana dopiero na etapie powikłań. Aby móc wcześnie zareagować, warto znać symptomy mogące świadczyć o występowaniu tej choroby. Pierwszym objawem, który powinien zwrócić naszą uwagę, jest częstomocz. W przebiegu cukrzycy dochodzi do 2–3 krotnego zwiększenia częstotliwości oddawania moczu (7). Organizm stara się w ten sposób pozbyć nadmiernej ilości glukozy. Jest to szczególnie uciążliwe, gdyż objaw ten pojawia się także nocą. Jeśli mamy do czynienia z koniecznością skorzystania z toalety częściej niż dwa razy w ciągu nocy, możemy mówić o nykturii. Kolejnym objawem choroby jest polidypsja, czyli wzmożone pragnienie. Osoby chore na cukrzycę, pomimo przyjmowania dużej ilości płynów, nie są w stanie zaspokoić pragnienia. Doskwiera im nieustanna suchość błon śluzowych jamy ustnej.

Ze zwiększonym zapotrzebowaniem na płyny łączy się poliuria, czyli wielomocz (8, 18). Zaburzenie to polega na wydalaniu moczu w ilości przekraczającej 3 litry na dobę. Jest to spowodowane przekroczeniem progowego stężenia glukozy we krwi, co prowadzi do diurezy osmotycznej (7) i glukozurii, czyli pojawienia się glukozy w moczu (7). Osobom cierpiącym na cukrzycę doskwierają napady głodu pomimo regularnego zaspokajania go. Wynika to ze zwiększonej produkcji insuliny (7). Często nadmiernemu apetytowi towarzyszy utrata masy ciała (1,8). W przebiegu cukrzycy mamy do czynienia z zaburzeniami osobowości oraz funkcji poznawczych. Przejawiają się one sennością, apatią, osłabieniem pamięci oraz złym samopoczuciem (7). Do mniej typowych objawów cukrzycy można zaliczyć nocne skurcze łydek, zmiany ropne na skórze i jej świąd, infekcje grzybicze, a także stany zapalne narządów moczowo-płciowych (1).


Czynniki ryzyka cukrzycy


Cukrzyca typu 1 może mieć charakter idiopatyczny, czyli o nieznanym podłożu, bądź też autoimmunologiczny (1). U pacjentów z autoimmunologiczną postacią cukrzycy wykrywa się obecność innych specyficznych przeciwciał przeciwko różnym narządom (18). Wielu chorym na cukrzycę typu 1 towarzyszą choroby autoimmunologiczne takie, jak choroba Hashimoto, stwardnienie rozsiane, choroba Addisona czy choroba Gravesa-Basedowa (9,16). Do rozwoju cukrzycy typu 1 mogą przyczyniać się bardzo częste infekcje wirusowe w okresie dzieciństwa, a ryzyko jej wystąpienia jest większe, jeśli choroba występuje w rodzinie pacjenta (7).


Cukrzyca typu 2 ma charakter postępujący i rozwija się stopniowo. Ma ona podłoże genetyczne, jednak do jej ujawnienia przyczyniają się czynniki środowiskowe działające na organizm przez wiele lat. Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania na cukrzycę należy między innymi nadmierne odżywianie, często połączone z brakiem aktywności fizycznej. Prowadzi to do rozwoju otyłości i zespołu metabolicznego, do którego zaliczamy nadciśnienie, hiperglikemię, hiperlipidemię oraz otyłość brzuszną.
Przyczyną rozwoju cukrzycy typu 2 może być także wystąpienie cukrzycy ciążowej (1). Bardzo istotne jest wczesne wykrycie stanu przedrzucawkowego w ciąży, ponieważ istnieje wysokie prawdopodobieństwo jego rozwoju w cukrzycę typu 2. Do czynników ryzyka możemy zaliczyć także stres, choroby-sercowo naczyniowe, zespół policystycznych jajników oraz nieprawidłową tolerancję glukozy.


Diagnostyka cukrzycy


W celu zdiagnozowania cukrzycy należy wykonać oznaczenie stężenia glukozy we krwi. Badanie to powinny wykonać osoby, u których wystąpiły niepokojące, wymienione wyżej objawy. Kontrolę glikemii prowadzi się także u osób znajdujących się w grupie zwiększonego ryzyka wystąpienia cukrzycy. Celem wczesnego wykrycia stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy typu 2 powinno monitorować się stężenie cukru u osób po 45. roku życia, a także młodszych, u których występuje przynajmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka cukrzycy.

Szczególnie ważne jest rozpoznawanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej u kobiet ciężarnych. Między 24. a 28. tygodniem ciąży należy wykonać test doustnego obciążenia 75 g glukozy w celu wykluczenia cukrzycy ciążowej (1). Jest to zaburzenie gospodarki węglowodanowej pojawiające się po raz pierwszy bądź też rozpoznawane w przebiegu aktualnej ciąży, które mija wraz z porodem (10). Badania w kierunku diagnostyki cukrzycy powinny wykonywać także osoby z nadwagą, otyłością, insulinoopornością oraz nadciśnieniem. Pierwszym krokiem rozpoznawania cukrzycy jest wykonanie glikemii przygodnej. Jest to oznaczenie stężenia glukozy w próbce krwi pobranej o dowolnej porze dnia, niezależnie od godziny ostatnio spożytego posiłku. Jeśli wynik wynosi co najmniej 200 mg/dl, a przy tym pacjentowi towarzyszą objawy hiperglikemii, wskazuje to na cukrzycę.


Jednak w celu pełnej diagnozy należy wykonać badanie stężenia glukozy (glikemii) na czczo. Próbkę krwi żylnej pobiera się w godzinach porannych, a przed badaniem najlepiej powstrzymać się od wysiłku fizycznego. Prawidłowe stężenie glukozy powinno mieścić się w zakresie 70–99 mg/dl. Wynik co najmniej 126 mg/dl wskazuje na cukrzycę, jednak aby postawić taką diagnozę, wymagane jest dwukrotne powtórzenie badania, a każde oznaczenie należy wykonać innego dnia. Jeśli natomiast otrzymane wyniki są niejednoznaczne, wykonuje się test doustnej tolerancji glukozy, określany też skrótem OGTT (z ang. Oral Glucose Tolerance Test). Polega on na podaniu pacjentowi będącemu na czczo 75 g glukozy rozpuszczonej w szklance wody. Krew od pacjenta jest pobierana przed wypiciem roztworu oraz po dwóch godzinach. Test ten pozwala nie tylko na diagnozę cukrzycy, ale także nieprawidłowej tolerancji glukozy (1).

 

Cukrzyca a ryzyko zawału mięśnia sercowego

 

Cukrzyca typu 2 jest niezależnym czynnikiem ryzyka niewydolności serca. W przypadku jednoczesnego występowania tych dwóch chorób najnowsze badania sugerują zwiększone ryzyko hospitalizacji oraz zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych (11). Polskie dane epidemiologiczne podają, że u 30% chorych z zawałem serca cukrzyca jest chorobą współistniejącą, a u co siódmego chorego w ciągu 10 lat rozwija się zespół wieńcowy (5). Badania wykazały, że ryzyko śmierci sercowej u chorych na cukrzycę, którzy nie przebyli zawału serca, jest porównywalne z ryzykiem u chorych bez cukrzycy, ale po przebytym zawale5. Cukrzyca może prowadzić do powikłań, które dzielimy na ostre (np. kwasica ketonowa, śpiączka hiperosmotyczna) oraz przewlekłe. Do najważniejszych, a zarazem najbardziej groźnych powikłań przewlekłych można zaliczyć miażdżycę tętnic, która przyczynia się do rozwoju choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu.


Proces miażdżycowy przebiegający w naczyniach prowadzi do uszkodzenia ich śródbłonka oraz odkładania się blaszek miażdżycowych. Skutkuje to zwężeniem światła naczyń, a w efekcie – niedotlenieniem tkanek (5). Blaszki miażdżycowe u chorych na cukrzycę są niestabilne, przez co łatwo ulegają oderwaniu. Miażdżyca naczyń wieńcowych zwiększa ryzyko zawału mięśnia sercowego. Stale utrzymująca się hiperglikemia prowadzi do mikroangiopatii. Są to zmiany zachodzące w małych naczyniach krwionośnych, które m. in. leżą u podłoża neuropatii. Polega ona na uszkodzeniu nerwów obwodowych, co objawia się zaburzeniami czucia, drętwieniem kończyn i nocnymi skurczami łydek. Co ważne, u osób z neuropatią cukrzycową występuje zmniejszone odczuwanie bólu. W związku z tym choroba niedokrwienna serca może przebiegać bezobjawowo, co utrudnia rozpoznanie i opóźnia leczenie. Diabetycy mogą nie odczuwać bólu w klatce piersiowej, czyli głównego objawu zawału mięśnia sercowego. Dlatego tak ważne jest zrozumienie związku pomiędzy cukrzycą a chorobami naczyniowymi (12).

Zawał serca u cukrzyków często przebiega bez charakterystycznych symptomów, a objawia się:

  • lękiem,
  • osłabieniem,
  • niepokojem,
  • nudnościami,
  • dusznością,
  • nadmiernym poceniem się,
  • zawrotami głowy,
  • dolegliwościami pojawiającymi się w obrębie szyi oraz ramion.


Ze względu na małą swoistość objawów zawału serca u cukrzyków często dochodzi do tzw. niemego zawału serca. Pacjenci przechodzą zawał, nawet o tym nie wiedząc. Bywa, że dowiadują się o nim dopiero podczas wykonywanego badania EKG.


Profilaktyka zawału serca u cukrzyków


Powikłaniom cukrzycy można zapobiegać. Bardzo ważne jest wprowadzenie diety cukrzycowej. Udział węglowodanów w diecie powinien być taki, by zapewnić około 45% całkowitej ilości energii, a pełnoziarniste produkty zbożowe mają stanowić ich główne źródło. Należy jednak pamiętać, że nie ma diety uniwersalnej dla wszystkich pacjentów z cukrzycą – powinna być ona ustalana indywidulanie (1). Integralną częścią zmiany trybu życia jest aktywność fizyczna, ponieważ korzystnie wpływa na kontrolę glikemii i profil lipidowy, a przy tym sprzyja redukcji masy ciała. Wysiłek fizyczny powinien być dostosowany do stanu zdrowia i preferencji chorego (1). Cukrzycy powinni bezwzględnie zaprzestać palenia tytoniu oraz ograniczyć spożycie węglowodanów prostych. Konsumpcja alkoholu nie jest zalecana, gdyż – oprócz innych konsekwencji zdrowotnych – niesie ze sobą ryzyko niedocukrzenia. Kolejnym istotnym czynnikiem prewencji zawału serca jest samokontrola i regularne wykonywanie pomiarów stężenia cukru, a także ciśnienia krwi oraz cholesterolu. Pozwala to na monitorowanie stanu chorego oraz zapobieganie rozwojowi powikłań. Należy również nadzorować masę ciała, ponieważ otyłość oraz nadwaga są czynnikami wystąpienia cukrzycy (6, 17). Liczne badania wskazują, że zwiększenie BMI o 1 kg/m2 związany jest że wzrostem ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych (5). Jednym z kluczowych czynników decydujących o powodzeniu terapii jest regularne przyjmowanie leków oraz insuliny przez pacjentów.


Do najważniejszych grup leków przeciwcukrzycowych należą pochodne sulfonylomocznika, metformina, inhibitory α-glukozydazy oraz glitazony. Do nowych grup leków przeciwcukrzycowych możemy zaliczyć inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT-2), leki inkretynowe i inhibitory dipeptydylopeptydazy 4 (DPP-4) (19). W cukrzycy typu 2 leczenie rozpoczyna się od leków doustnych. O wyborze leku zadecyduje lekarz. W sytuacji, gdy leki te przestają być skuteczne, lekarz może wprowadzić do leczenia insulinę. Odpowiednio dobrane dawki insuliny pozwalają na utrzymanie stężenia cukru na prawidłowym poziomie.
Ponadto, jeśli nie ma przeciwskazań, lekarz może uzupełnić leczenie lekami przeciwcukrzycowymi czy insuliną o stosowanie substancji, które zmniejszają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. W przypadku cukrzycy współistniejącej z chorobą niedokrwienną serca, specjalista może rozważyć zastosowanie kwasu acetylosalicylowego w profilaktyce zawału. Jednym z leków zawierających w swym składzie kwas acetylosalicylowy jest Polocard.


Inne problemy z sercem spowodowane cukrzycą


Do innych problemów spowodowanych cukrzycą należą m.in. choroba wieńcowa oraz udar mózgu. Przyczyną choroby wieńcowej jest niedokrwienie mięśnia sercowego, a jej głównym objawem jest ból dławicowy występujący w okolicy zamostkowej. Może być on wywołany wysiłkiem fizycznym bądź stresem (15). Cukrzyca oraz miażdżyca są czynnikami ryzyka wystąpienia udaru mózgu. Jest to nagłe zaburzenie czynności mózgu spowodowane zaburzeniami krążenia. Udar możemy podzielić na krwotoczny, którego przyczyną jest przerwanie ciągłości naczyń, oraz niedokrwienny, spowodowany przez zator lub zakrzep, co skutkuje zahamowaniem przepływu krwi w naczyniach mózgowych.


Takie niedokrwienie, a w następstwie – niedotlenienie mózgu, może prowadzić do niedowładów, zaburzeń chodu, a nawet do śmierci.
Do przewlekłych powikłań cukrzycy można zaliczyć również patologiczne zmiany w małych naczyniach krwionośnych, czyli mikroangiopatie – retinopatię, nefropatię, neuropatię i zespół stopy cukrzycowej. W wyniku hiperglikemii dochodzi do obciążenia nerek, zwiększenia przepływu krwi i uszkodzenia kłębuszków nerkowych. Prowadzi to do nefropatii, nieodwracalnego uszkodzenia nerek, a nawet do ich niewydolności. W przebiegu retinopatii cukrzycowej zbyt wysokie stężenie glukozy we krwi uszkadza naczynia krwionośne w oku, co może powodować problemy z widzeniem, zaćmę, a nawet całkowitą utratę wzroku. Neuropatia cukrzycowa to uszkodzenie włókien nerwowych. Na początku chory odczuwa mrowienie, drętwienie stóp i dłoni, jednak wraz z zaawansowaniem procesu chorobowego mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca i impotencja. Kolejnym bardzo groźnym powikłaniem cukrzycy jest zespół stopy cukrzycowej – niedokrwienie i nieprawidłowe unerwienie kończyn dolnych w przebiegu cukrzycy. Jeśli dojdzie do skaleczenia lub niewielkiego uszkodzenia stopy, chory słabiej odczuwa ból, a rana nie goi się prawidłowo – powstaje stan zapalny, zakażenie, a nawet owrzodzenie i martwica. Wtedy leczenie farmakologiczne czy opatrunki często okazują się niewystarczające – jedynym rozwiązywaniem ratującym życie pacjenta jest amputacja kończyny.

 


Bibliografia:
1. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2018, Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, [red.] Janusz Gumprecht, Diabetologia Praktyczna 2018; 4(1): 1-94
2. https: //www.who.int/diabetes/en/
3. https: //ncez.pl/choroba-a-dieta/cukrzyca-i-insulinoopornosc/cukrzyca-----w-liczbach--czy-powinnismy-sie-bac-
4. Farmakodynamika podręcznik dla studentów farmacji pod redakcją Waldemara Jańca i Jolanty Krupińskiej [red.] Ewa Jaworska, Wydawnictwo PZWL Warszawa 2002, wydanie V, str. 663-671
5. Gdzie jesteśmy? Dokąd zmierzamy?, Raport Instytutu Ochrony Zdrowia, [red.] Witold Paweł Kalbarczyk, Warszawa 2018
6. Maciej T. Małecki, Otyłość-insulinooporność- cukrzyca typu 2, Kardiologia Polska 2006; 64: 10 (supl. 6)
7. Maciej Małecki, Jan Skupień, Wytyczne dotyczące postępowania w cukrzycy typu 2 u osób starszych, Gerontologia Polska 2008, tom 16, nr 2, 74–79
8. Paweł Kawalec, Mariusz Kielar, Andrzej Pilc, Koszty leczenia cukrzycy 1 i 2 w Polsce, Diabetologia Praktyczna 2006, tom 7, 5, 287–294
9. Ewa Otto-Buczkowska, Przemysława Jarosz-Chobot, Mariola Minkina-Pędras, Grażyna Deja, Barbara Kalina- Faska, Współwystępowanie chorób autoimmunologicznych z cukrzycą typu 1 u młodocianych chorych w oparciu o dane piśmiennictwa i obserwacje własne, Przegląd Lekarski 2008 / 65 / 3
10. Jan Wilczyński, Krzysztof Dziatosz, Cukrzyca ciążowa- ryzyko dla matki i jej dziecka, Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia 2009, tom 2, zeszyt 2, 85-89
11. Shah, S.R., Iqbal, S.M., Alweis, R., Roark, S. A closer look at heart failure in patients with concurrent diabetes mellitus using glucose lowering Drugs, Expert Review of Clinical Pharmacology 2019, 12 (1), pp. 45-52.
12. Heverton Alves Peres a, Leonardo Regis Leira Pereira, Edson Zangiacomini Martinez, Carlos Manuel Viana, Maria Cristina Foss-Freitas, Heart failure is associated with non-adherence to pharmacotherapy in elderly with type 2 diabetes mellitus in public health system Brazilians, Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews March - April 2019, Volume 13, Issue 2,, Pages 939-946,
13. Caprio, F.Z.Email Author, Sorond, F.A., Cerebrovascular Disease: Primary and Secondary Stroke Prevention (Review), Medical Clinics of North America March 2019, Volume 103, Issue 2, Pages 295-308
14. Damian Pres, Mariusz Gąsior, Lech Poloński, Leczenie pacjentów z chorobą wieńcową i cukrzycą, Choroby Serca i Naczyń 2010; 7(3): 112-117
15. Anna Maria Frycz-Kurek, Piotr Buchta, Janusz Szkodziński, Stabilna choroba wieńcowa – epidemiologia, diagnostyka, wybór postępowania, Choroby Serca i Naczyń 2008; 5(3): 125-134
16. Monika Goworek, Anna Madej, Szymon Suwała, Agnieszka Szadkowska, Występowanie chorób autoimmunologicznych u osób z cukrzycą typu 1 oraz u ich krewnych, Diabetologia Kliniczna 2013, tom 2, 1, 9–13
17. Longina Kłosiewicz-Latoszek, Barbara Cybulska, Cukier a ryzyko otyłości, cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych, Problemy Higieny i Epidemiolgii 2011, 92(2): 181-186
18. Chetan, M.R., Thrower, S.L., Narendran, P., What is type 1 diabetes?, Medicine January 2019, Volume 47, Issue 1, Pages 5-9
19. Abbas, G., Al Harrasi, A., Hussain, H. Hamaed, A. Supuran, C.T., The management of diabetes mellitus-imperative role of natural products against dipeptidyl peptidase-4, α-glucosidase and sodium-dependent glucose co-transporter 2 (SGLT2), Bioorganic Chemistry May 2019, Volume 86, Pages 305-315

 

To również może Cię zainteresować

Zawał serca - ból w klatce piersiowej
Zawał serca – przyczyny, objawy, skutki, leczenie i profilaktyka

Zawał serca, potocznie zwany atakiem serca, a prawidłowo – zawałem mięśnia sercowego, to martwica mięśnia sercowego, do której dochodzi na skutek niedokrwienia. Niedokrwienie natomiast jest efektem zamknięcia światła (zatkania) tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do mięśnia sercowego.

Zestresowany mężczyzna pomiędzy dwoma megafonami
6 kroków do opanowania stresu

Stres to współcześnie jedna z głównych przyczyn zapadalności na niektóre choroby serca. Chroniczny stres wywołuje objawy psychosomatyczne i potrafi w znaczący sposób pogorszyć jakość życia. Jak opanować stres? Sześć opisanych poniżej kroków pozwoli okiełznać go zarówno doraźnie jak i długotrwale – o ile wprowadzisz je w życie z odpowiednią regularnością.

Składniki diety ułożone w kształcie serca
Dieta dla serca

Jesteśmy tym, co jemy – to hasło w szczególności dobrze obrazuje relację między dietą a zdrowym sercem. W celu uniknięcia chorób sercowo - naczyniowych, konieczne jest wyeliminowanie pewnych produktów z diety i zastąpienie ich zdrowszymi. Czego powinniśmy unikać w diecie, a co jadać częściej, jeśli zależy nam na mocnym i zdrowym sercu?

SKRÓCONA INFORMACJA O LEKU POLOCARD

NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO, DAWKA I POSTAĆ FARMACEUTYCZNA: POLOCARD, 75 MG LUB 150 MG, TABLETKI DOJELITOWE. 1 TABLETKA DOJELITOWA ZAWIERA: 75 MG LUB 150 MG KWASU ACETYLOSALICYLOWEGO (ACIDUM ACETYLSALICYLICUM). SUBSTANCJA POMOCNICZA O ZNANYM DZIAŁANIU: CZERWIEŃ KOSZENILOWA, LAK (E 124). TABLETKI DOJELITOWE BARWY RÓŻOWEJ, OKRĄGŁE, OBUSTRONNIE WYPUKŁE, O LEKKO CHROPOWATEJ POWIERZCHNI, ŚREDNICY 6 MM (TABLETKI 75 MG) I 8 MM (TABLETKI 150 MG). WSKAZANIA DO STOSOWANIA: HAMOWANIE AGREGACJI PŁYTEK: •W PROFILAKTYCE CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, KTÓRE GROŻĄ POWSTANIEM ZAKRZEPÓW I ZATORÓW W NACZYNIACH KRWIONOŚNYCH: ZAWAŁ SERCA; NIESTABILNA I STABILNA CHOROBA NIEDOKRWIENNA SERCA; • W PROFILAKTYCE INNYCH CHORÓB PRZEBIEGAJĄCYCH Z ZAKRZEPAMI W NACZYNIACH. PRZECIWWSKAZANIA: NADWRAŻLIWOŚĆ NA SUBSTANCJE CZYNNA LUB NA KTÓRĄKOLWIEK SUBSTANCJE POMOCNICZĄ. NADWRAŻLIWOŚĆ NA KWAS ACETYLOSALICYLOWY WYSTĘPUJE U 0,3% POPULACJI, W TYM U 20% CHORYCH NA ASTMĘ OSKRZELOWA LUB PRZEWLEKŁA POKRZYWKĘ. OBJAWY NADWRAŻLIWOŚCI: POKRZYWKA, A NAWET WSTRZĄS, MOGĄ WYSTĄPIĆ W CIĄGU 3 GODZIN OD PRZYJĘCIA KWASU ACETYLOSALICYLOWEGO. NADWRAŻLIWOŚĆ NA INNE NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE, PRZEBIEGAJĄCA Z OBJAWAMI TAKIMI JAK: SKURCZ OSKRZELI, ZAPALENIE BŁONY ŚLUZOWEJ NOSA, WSTRZĄS. ASTMA OSKRZELOWA, PRZEWLEKŁE SCHORZENIA UKŁADU ODDECHOWEGO, GORĄCZKA SIENNA LUB OBRZĘK BŁONY ŚLUZOWEJ NOSA, GDYŻ PACJENCI Z TYMI SCHORZENIAMI MOGĄ REAGOWAĆ NA NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE NAPADAMI ASTMY, OGRANICZONYM OBRZĘKIEM SKÓRY I BŁONY ŚLUZOWEJ (OBRZĘK NACZYNIORUCHOWY) LUB POKRZYWKA CZĘŚCIEJ NIŻ INNI PACJENCI. CZYNNA CHOROBA WRZODOWA ŻOŁĄDKA I (LUB) DWUNASTNICY ORAZ STANY ZAPALNE LUB KRWAWIENIA Z PRZEWODU POKARMOWEGO (MOŻE WYSTĄPIĆ KRWAWIENIE Z PRZEWODU POKARMOWEGO LUB UCZYNNIENIE CHOROBY WRZODOWEJ). ZABURZENIA KRZEPNIĘCIA KRWI (NP. HEMOFILIA, CHOROBA VON WILLEBRANDA, TELANGIEKTAZJE, TROMBOCYTOPENIA) ORAZ JEDNOCZESNE LECZENIE LEKAMI PRZECIWZAKRZEPOWYMI (NP. POCHODNE KUMARYNY, HEPARYNA). CIĘŻKA NIEWYDOLNOŚĆ WĄTROBY LUB NEREK. CIĘŻKA NIEWYDOLNOŚĆ SERCA. OSTATNI TRYMESTR CIĄŻY. NIEDOBÓR DEHYDROGENAZY GLUKOZO-6-FOSFORANOWEJ. DNA MOCZANOWA STOSOWANIE U DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU PONIŻEJ 16 LAT, ZWŁASZCZA W PRZEBIEGU INFEKCJI WIRUSOWYCH, ZE WZGLĘDU NA RYZYKO WYSTĄPIENIA ZESPOŁU REYE’A. Z WYŁĄCZENIEM WYJĄTKOWYCH SYTUACJI, TAKICH JAK CHOROBA KAWASAKI. STOSOWANIE JEDNOCZEŚNIE Z METROTREKSATEM W DAWKACH 15 MG/TYDZIEŃ LUB WIĘKSZYCH ZE WZGLĘDU NA MIELOTOKSYCZNOŚĆ. PODMIOT ODPOWIEDZIALNY: PFIZER CORPORATION AUSTRIA GMBH, FLORIDSDORFER HAUPTSTRASSE 1, 1210 WIEDEŃ, AUSTRIA.

ROZWIŃ